Tờ báo cũ và những ân tình chưa bao giờ cũ
Trung tuần tháng Tư, nhóm Vinh Xưa được đón nhận một món quà quý. Đó là 2 tờ báo cũ, 1 tờ báo Nhân Dân và 1 tờ báo Nghệ An. Điều đặc biệt là cả hai tờ báo đều phát hành vào ngày 7/4/1975, cách đây đã hơn 51 năm - số báo đặc biệt chào mừng chiến thắng của đồng bào và chiến sĩ miền Nam, trong những ngày tháng 3, tháng 4 lịch sử năm 1975, thời điểm mà cuộc tấn công và nổi dậy, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước đang ở cao trào “một ngày bằng hai mươi năm”.
Nội dung: Phạm Xuân Cần
Thiết kế: Nam Phong
.png)
Riêng tờ Nghệ An là một phụ trương đặc biệt, gồm 2 trang. Trang đầu đăng lại xã luận báo Nhân Dân và những tin chiến thắng của các tỉnh miền Nam được giải phóng trong tháng 3 và đầu tháng 4 năm 1975. Trang sau của phụ trương đăng 1 tấm bản đồ chiến thắng của miền Nam. Điều đặc biệt, đáng trân trọng là nó trở về từ nước Đức xa xôi. Sự trở về của những trang báo cũ, không chỉ giúp chúng ta sống lại không khí hào hùng của cả dân tộc những năm tháng đó, mà còn nhắc lại với chúng ta những câu chuyện ân tình chưa bao giờ cũ…
Người gửi tặng những tờ báo cũ là tiến sĩ, kỹ sư Udo Purtak, năm nay đã 85 tuổi, đang sống ở thị trấn Zeuthen, phía Nam Berlin, Cộng hòa Liên bang Đức. Ông nguyên là Trưởng đoàn chuyên gia Cộng hòa Dân chủ Đức tham gia tái thiết thành phố Vinh sau chiến tranh, từ năm 1974 đến năm 1980.
Trong lịch sử bi tráng của mình, Vinh đã 2 lần bị phá hủy gần như hoàn toàn. Lần thứ nhất là tiêu thổ để kháng chiến, năm 1947. Lần thứ hai là chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của đế quốc Mỹ.
Nếu như năm 1954, khi người dân Vinh trở về, cả thành phố là những đống gạch vụn, thì năm 1973, khi Vinh bước ra khỏi cuộc chiến tranh phá hoại, thành phố hầu như cũng không còn một ngôi nhà nào nguyên vẹn. Tất cả chỉ còn là hoang tàn và đổ nát.
Với sự giúp đỡ vô tư, chí tình, chí nghĩa của Nhà nước và nhân dân Cộng hòa Dân chủ Đức, thành phố Vinh đã được xây dựng lại. Ngày 22/10/1973, Hiệp định tái thiết thành phố Vinh đã được chính phủ hai nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa Dân chủ Đức ký kết. Và ngay lập tức, tiền bạc, máy móc, phương tiện, nguyên, vật liệu, công nghệ, đặc biệt là 213 lượt chuyên gia xây dựng của nước bạn đã đến với Vinh. Ngày 12/4/1974, những chuyên gia đầu tiên đã có mặt ở Vinh. Tiến sĩ Hans-Ulrich Mönnig viết: “Vinh lần đầu hiện lên trong mắt chúng tôi giống như một vùng nông thôn rộng lớn có từng cụm nối với nhau qua các con đường hỏng hóc và vùng này bị bom đạn hủy hoại. Hầu như tất cả đều bị san phẳng, chỉ còn rải rác vài ngôi nhà đánh dấu mốc cho tầm nhìn mà thôi, rồi những vết tích đổ nát là hậu quả của bom đạn Mỹ trong chiến tranh. Hồi đó, chúng tôi cũng không thể tưởng tượng được làm thế nào mà xây dựng lên được một thành phố tại nơi này, vì mọi điều kiện cần thiết để mà làm điều đó đều thiếu, không có các tiền đề về kỹ thuật cũng như kinh tế vật chất”.
Họ đã mang theo tư duy và tri thức hiện đại, cùng với tấm lòng quốc tế vô sản cao cả đến với Vinh. Chính vì vậy, thành Vinh đã được quy hoạch và xây dựng một cách khoa học, vượt lên trên tầm các đô thị miền Bắc đương thời. Với các chuyên gia Đức, cuộc tái thiết Vinh sau chiến tranh cũng chính là tuổi thanh xuân của họ. Thậm chí có người còn cho rằng, chính những năm tháng tuổi trẻ ở Vinh, ở Việt Nam đã định hướng và định hình cho cả tương lai của mình. Chính vì vậy, các chuyên gia Đức như tiến sĩ, kỹ sư Udon Purtak, tiến sĩ Hans-Ulrich Mönnig, kiến trúc sư, họa sĩ Werner Georges đều dành một góc trong nhà mình để trưng bày những kỷ vật mang về từ Vinh.
Năm 2024, nhóm Vinh Xưa cùng với Hội Hữu nghị Việt - Đức, Hội Kiến trúc sư Nghệ An tổ chức kỷ niệm 50 năm tái thiết thành phố Vinh. Ba đại diện cho các chuyên gia đã được mời. Thế nhưng, chỉ có kiến trúc sư, họa sĩ Werner Georges là sang dự được. Hai ông Udo Purtak và Hans-Ulrich Mönnig vì tuổi cao, sức yếu đã không thể có mặt. Thay vào đó, ông Hans-Ulrich Mönnig đã viết một bài hồi ức dài gửi cho ban tổ chức, để biên tập in trong sách “Nhà tầng hồi nớ”. Riêng Tiến sĩ, kỹ sư Udo Purtak đã gửi đến 1 USB, trong đó chứa lá thư rất đặc biệt.
Ông viết: “Điều đáng tiếc là sức khỏe không cho phép chúng tôi đến tham dự lễ vui kỷ niệm 50 năm ký Hiệp định tái thiết thành phố và ngày thống nhất đất nước 30/4/1975. Sự kiện sôi động và rạo rực đó ngày xưa chúng tôi đã từng cảm nhận được”. Minh họa là những bức ảnh mà chuyên gia Đức đã ghi lại không khí tưng bừng của ngày hội mừng thống nhất đất nước năm 1975, ở thành phố Vinh, cách đây hơn nửa thế kỷ.
Lá thư cũng nhắc lại quá trình tái thiết thành phố Vinh. “Khu đô thị Quang Trung khi bắt đầu khởi công xây dựng (1973-1974) thì ở miền Nam vẫn còn chiến tranh. Việc xây dựng khu Quang Trung là một biểu tượng cho tương lai đất nước của các bạn. Chúng tôi cùng sát cánh với các kiến trúc sư trẻ, kỹ sư xây dựng trẻ, các anh chị em công nhân Việt Nam trên mọi công trường. Chúng tôi đã thiết kế, lên kế hoạch thực hiện và có lưu ý tham vấn về các điều kiện thực tại, tiêu chuẩn kỹ thuật, diện tích ở và cả không gian văn hóa nữa theo yêu cầu của Bộ Xây dựng Việt Nam”. Ông đã đính kèm những hình ảnh tuyệt đẹp trên công trường xây dựng thành phố Vinh những năm đó; và thổ lộ: “Sau khi kết thúc những chuyến công tác hăng say ở Việt Nam quay về quê hương, trong lòng chúng tôi rất ngưỡng mộ dân tộc Việt Nam và cũng tràn đầy hy vọng, các thế hệ trẻ thành phố Vinh sẽ xây dựng thành phố to lớn hơn, đẹp đẽ hơn. Ngày nay được nhìn thành phố Vinh qua các tấm ảnh mới, các bạn đã làm được điều đó”.
Cả ông Udo Purtak và Hans-Ulrich Mönnig, hay kiến trúc sư, họa sĩ Werner Georges đều nhận thấy là Vinh đã có những thay đổi so với quy hoạch ban đầu, nhưng họ đều cho rằng, sự thay đổi đó là cần thiết. Tuy nhiên, các chuyên gia Đức cũng mong muốn có hình thức hợp lý để lưu giữ lại một vài mẩu ký ức về khu Quang Trung, biểu tượng sự hồi sinh của Vinh sau chiến tranh và cũng là biểu tượng của tình hữu nghị trong sáng, vô tư giữa hai dân tộc.
Ông Udo Purtak từ tốn đề nghị: “Chúng tôi mạn phép đề nghị thế này. Chúng ta hãy lựa chọn 1 hay 2 dãy nhà nào đó khả dĩ của khu Quang Trung để bảo tồn. Đương nhiên phải phù hợp chung với cảnh quan của khu Quang Trung (mới). Trùng tu các dãy nhà này thành nhà ở hiện đại và bảo tồn kiến trúc để gợi nhớ đến một thời kỳ đột phát trong công cuộc xây dựng thành phố. Nếu được như thế, nó trở thành một tượng đài kỷ niệm chung về thời gian chúng ta đã cùng làm việc, cho đất nước các bạn và cho cả chúng tôi nữa”.
Thiết nghĩ, những lời tâm huyết đó cũng là tâm sự chung của tất cả cư dân khu Quang Trung cũ, của cư dân Thành Vinh và của tất cả những ai biết trân quý nghĩa tình “một miếng khi đói bằng một gói khi no”.
Hơn tất cả, Udo Purtak, vị trưởng đoàn chuyên gia Đức gửi tới tất cả chúng ta: “Chúng tôi chúc các bạn nhiều điều tốt lành và nhiều niềm vui trong cuộc sống. Đặc biệt là không bao giờ có chiến tranh như từng đã xảy ra hơn 50 năm trước”. Trong bối cảnh thế giới nóng bỏng vì chiến tranh và xung đột hiện nay, lời chúc đó thật chí lý, chí tình.
.png)
