Tổng giám đốc WHO và 'quả bom kép' trong nhiệm kỳ

(Baonghean) - Khi đại dịch Covid-19 bắt đầu càn quét ở quy mô toàn cầu, một nhân vật trở nên quen thuộc với công chúng: Tedros Adhanom Ghebreyesus - Tổng giám đốc Tổ chức y tế thế giới (WHO). Sự quen thuộc không chỉ bởi ông là người thường xuyên đưa ra những thông báo của tổ chức y tế thế giới mà còn bởi những tranh cãi liên quan đến sự vận hành của WHO.

Từ trải nghiệm thời thơ ấu…

Khi bước vào vai trò mới Tổng giám đốc WHO cách đây 2,5 năm, ông Tedros cam kết sẽ cải tổ WHO và giải quyết các căn bệnh khiến hàng triệu người thiệt mạng mỗi năm như sốt rét, sởi, HIV/AIDS. Trong một bài viết trên tạp chí y khoa Lancet cùng năm, Tedros khẳng định, đó là cơ hội để ông có thể thực hiện “bảo hiểm y tế toàn cầu” - mục tiêu mà ông cho là “thách thức cả đời” của mình.

“Tất cả các con đường đều dẫn đến bảo hiểm y tế toàn cầu, và đây là ưu tiên hàng đầu của tôi tại WHO. Bảo hiểm y tế toàn cầu là vấn đề đạo đức. Có bảo hiểm, mọi người sẽ không chết vì nghèo và bần cùng”, ông viết ngay sau khi nhậm chức. Mục tiêu đó được định hình từ những trải nghiệm tuổi thơ đầy ám ảnh của ông.

Tổng giám đốc Tổ chức y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus. Ảnh: Getty Images
Tổng giám đốc Tổ chức y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus. Ảnh: Getty Images

Khi ông Tedros lên bảy tuổi và sống ở Ethiopia, em trai ông đã chết vì một căn bệnh lạ, nghi là sởi. “Cho đến giờ, tôi vẫn không thể chấp nhận điều đó”, Tiến sĩ Tedros, 55 tuổi nói với tạp chí Time trong một cuộc phỏng vấn năm 2019. Những mất mát thời thơ ấu đã khiến ông đau đáu về sự bất công trong một thế giới nơi mà trẻ em có thể sống hoặc chết chỉ dựa trên sức mạnh của hệ thống chăm sóc sức khỏe của đất nước mà chúng sống. Điều đó đã thôi thúc ông làm điều gì đó để không còn ai phải trải qua những cảm giác đáng sợ ấy. 

Ông Tedros bắt đầu sự nghiệp y khoa của mình ở Ethiopia, nơi ông lấy bằng Cử nhân Khoa học Sinh học năm 1986 từ Đại học Asmara, cũng chính là quê hương ông. Sau đó ông tới Anh học Thạc sĩ Khoa học về Miễn dịch bệnh truyền nhiễm của Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London bằng học bổng của WHO và bằng Tiến sĩ về Sức khỏe Cộng đồng của Đại học Nottingham.

Tedros cũng là một thành viên của đảng Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray và được bổ nhiệm làm Bộ trưởng y tế Ethiopia từ 2005 - 2012.  Trong thời gian này, ông nhận được tín nhiệm rộng rãi vì những nỗ lực cải cách hệ thống y tế của đất nước như giảm tỷ lệ tử vong ở phụ nữ mang thai, đào tạo và triển khai 38.000 nhân viên y tế cộng đồng trên khắp Ethiopia…Từ năm 2012 - 2016, ông là Bộ trưởng Ngoại giao Ethiopia - một bước đệm để ông tranh cử chức Tổng giám đốc WHO.

Hệ thống y tế yếu kém của các nước châu Phi là điều thúc đẩy ông Tedros theo đuổi “bảo hiểm y tế toàn cầu”. Ảnh: DW
Hệ thống y tế yếu kém của các nước châu Phi là điều thúc đẩy ông Tedros theo đuổi “bảo hiểm y tế toàn cầu”. Ảnh: DW

Những người ủng hộ miêu tả ông là người lôi cuốn, can đảm và thân thiện. Ngay tại buổi họp báo đầu tiên trên cương vị mới, ông Tedros đã khiến các nhà báo cảm thấy ấn tượng. Ông Tedros tươi cười, nói chuyện một cách thư giãn với tông giọng nhỏ nhẹ. Nhưng đằng sau phong thái đó là một người đàn ông quyết đoán.

“Tôi đã biết bác sĩ Tedros trong 27 năm... Ông ấy là người có nguyên tắc và sự lãnh đạo bình tĩnh nhưng kiên định, đầy dũng cảm” - Laura Hammond, một giáo sư của Đại học London nhận xét. Suerie Moon, đồng giám đốc Trung tâm Sức khỏe Toàn cầu nhấn mạnh trên Twitter rằng “Tedros đã chứng tỏ mình là một nhà lãnh đạo mạnh mẽ, lành nghề và nhà ngoại giao giàu kinh nghiệm”.

Tuy nhiên cũng có không ít ý kiến chỉ trích nói rằng, ông giống một chính trị gia hơn là quan chức y tế. Trong chiến dịch vận động cho vị trí Tổng giám đốc WHO, ông Tedros đã bị buộc tội che đậy sự bùng phát dịch tả có thể xảy ra ở Ethiopia vào năm 2006, 2009 và 2011. Ông phủ nhận làm như vậy và khẳng định đó là một “chiêu trò” nhằm “đánh gục” ông trong cuộc đua. Sau đó, năm 2017 khi đã nhậm chức ở WHO, Tedros lại gây tranh cãi khi chọn Tổng thống Zimbabwe Robert Mugabe làm đại sứ thiện chí của WHO, một quyết định mà sau đó ông buộc phải đảo ngược do làn sóng chỉ trích tập trung vào sự độc tài của nhà lãnh đạo quá cố của Zimbabwe. Sự chỉ trích nhằm vào ông Tedros lại nổi lên khi thế giới đối mặt với đại dịch Covid - 19 tồi tệ.

Ông Tedros tham gia một sự kiện kêu gọi
Ông Tedros tham gia một sự kiện kêu gọi "Một tương lai sức khỏe bền vững" tại Thụy Sĩ. Ảnh: Twitter

Đến “Quả bom kép” trong sự nghiệp

Đại dịch Covid-19 và lời đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump ngừng tài trợ cho WHO trở thành thách thức lớn chưa từng có với người đứng đầu tổ chức y tế này. Kể từ khi dịch bùng phát ở Vũ Hán và sau đó lan nhanh ra hầu khắp các quốc gia trên thế giới với những thiệt hại chưa thể đong đếm hết, WHO phải đảm nhận trách nhiệm toàn cầu trong ứng phó với dịch bệnh khi tiềm lực còn hạn chế.

Với ngân sách hàng năm là 2,5 tỷ USD và hầu như chưa hề thay đổi trong ba thập kỷ trở lại đây, công bằng mà nói với số tiền thấp hơn nhiều bệnh viện lớn ở Mỹ sẽ rất khó để WHO có thể đáp ứng nhu cầu y tế toàn cầu đang ngày một gia tăng.

Ngoài ra, áp lực lớn nữa với WHO là sự chỉ trích của nhiều quốc gia về cách đối phó với dịch bệnh. Trong bối cảnh dịch bệnh ngày một nghiêm trọng, không ít người đã “đổ” trách nhiệm này lên WHO vì những phản ứng chậm chạp, như không công bố mức độ nguy hiểm của virus SARS-CoV-2 sớm hơn hay không có những bước đi quyết đoán để phản ứng khẩn cấp với dịch bệnh…

Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đối mặt với những áp lực lớn từ khi bùng phát đại dịch Covid 19. Ảnh: AFP
Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đối mặt với những áp lực lớn từ khi bùng phát đại dịch Covid 19. Ảnh: AFP

Trong 2 tháng qua, một thư kiến nghị của công chúng được tung lên mạng đòi ông Tedros Adhanom Ghebreyesus từ chức Tổng Giám đốc WHO đã thu được chữ ký của 800.000 người, nhiều hơn 10 lần so với số người ký vào kiến nghị ủng hộ ông.

Mới đây nhất là phản ứng của Mỹ khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố ngừng tài trợ cho WHO vì cách xử lý “yếu kém” của tổ chức này khiến toàn cầu nhiễm Covid-19. Giới quan sát cho rằng, động thái này của Mỹ một mặt vì “không ưa” các tổ chức đa phương như WHO, phần nữa là “lấy cớ” nhắm vào Trung Quốc. Trước đó, nhà lãnh đạo Mỹ chỉ trích Tổng giám đốc WHO là người “thiên vị” Trung Quốc.

Một số tờ báo của Mỹ cho rằng Trung Quốc là nước đã có nhiều tác động để ông Tedros có được vị trí như hiện nay. Trung Quốc được cho là đã sử dụng những cam kết về tài chính làm đòn bẩy để lôi kéo các quốc gia đang phát triển bầu cho Tedros năm 2017, từ đó giúp ông vượt qua ứng cử viên David Nabarro của Anh. Đáp trả những chỉ trích này, ông Tedros khẳng định, WHO không thiên vị Trung Quốc đồng thời kêu gọi “không chính trị hóa virus”.

Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus bắt tay Chủ tịch Tập Cận Bình trong cuộc gặp tại Bắc Kinh hôm 28/1. Ảnh: News.cn
Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus bắt tay Chủ tịch Tập Cận Bình trong cuộc gặp tại Bắc Kinh hôm 28/1. Ảnh: News.cn

Một số nhà quan sát trung lập nói rằng, không thể phủ nhận WHO không phải một thể chế hoàn hảo nhưng tổ chức này có thể không đáng phải chịu toàn bộ trách nhiệm cho sự phản ứng chậm trước cuộc khủng hoảng y tế hiện nay như những cáo buộc của Mỹ. Nhận định đầy cảm thông đó xuất phát từ việc xem xét tiềm lực WHO và sự khó khăn của tổ chức này trong tiếp cận các chính sách của từng quốc gia. Nó có thể phần nào xoa dịu những công chúng tỏ ra tức giận đại dịch lan tràn nhưng sẽ khó lòng giúp người đứng đầu WHO vượt qua thách thức kép trong nhiệm kỳ của mình./.

Tin mới

Thành phố Vinh, ảnh Lê Thắng

Thành phố Vinh hướng tới thành phố biển như thế nào?

(Baonghean) - Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử hào hùng, thành phố Vinh ngày một khẳng định vị thế đầu tàu của tỉnh, trung tâm phát triển trên một số lĩnh vực của vùng Bắc Trung Bộ. Đặc biệt, Vinh đang hướng tới trở thành một thành phố biển trong tương lai gần...
Tết mà…

Tết mà…

(Baonghean.vn) -  Có thể nói hai chữ “Tết mà…” được sử dụng với mật độ dày đặc từ 23 tháng Chạp cho tới tận ngày Rằm tháng Giêng. Từ chuyện tra tấn âm thanh, ăn nhậu thả ga, say xỉn, cờ bạc, thậm chí đánh nhau…và biết bao tệ nạn khác đều được bao biện bằng “Tết mà…”.
Hải quân

Trường Sa - Kiên cường nơi đầu sóng

(Baonghean.vn) - Chuyến tàu 490 khởi hành mang theo hơi ấm từ đất liền, là tình cảm của cả nước đến với quân và dân trên quần đảo Trường Sa. Dù đối mặt với nhiều gian khó nơi đầu sóng ngọn gió, quân và dân trên đảo vẫn đoàn kết, kiên cường bảo vệ vùng biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
Đình Kha (phải) là cầu thủ đáng được chờ đợi.

VPF làm việc với HAGL về chuyện nhà tài trợ nước tăng lực; CLB Khánh Hòa: Phải ‘sống’ rồi mới mộng mơ

(Baonghean.vn) - Chiều 28/1, đại diện Công ty cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam và HAGL đã có buổi gặp gỡ xoay quanh nhà tài trợ; Khánh Hòa sẽ phải chờ nỗ lực rất lớn từ cầu thủ, cùng với đó là những tính toán của HLV Võ Đình Tân. Đó là những thông tin thể thao nổi bật trong 24h qua.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính: Khí thế thi công đường cao tốc Bắc - Nam nhộn nhịp, không để vướng mắc kéo dài

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính: Khí thế thi công đường cao tốc Bắc - Nam nhộn nhịp, không để vướng mắc kéo dài

(Baonghean.vn) - Ngày 28/1, tại TP. Vinh (Nghệ An), đồng chí Phạm Minh Chính - Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã trực tiếp đi kiểm tra, chủ trì cuộc họp kiểm điểm tình hình thực hiện dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam đoạn từ tỉnh Ninh Bình đến tỉnh Quảng Trị.
Ký ức tủi nhục của thiếu phụ khát việc làm

Ký ức tủi nhục của thiếu phụ khát việc làm

(Baonghean.vn) - Do cuộc sống vợ chồng mâu thuẫn lại nóng lòng tìm việc làm, Mây theo nhóm đối tượng xuống thành phố. Nhưng các đối tượng đã nhẫn tâm bán chị cho người đàn ông Trung Quốc lấy làm vợ dù chị đã có chồng con. 5 năm bị bán, người phụ nữ này mất tất cả, chỉ còn lại ký ức tủi nhục.
Phải minh bạch trong tiếp nhận và sử dụng tiền công đức

Phải minh bạch trong tiếp nhận và sử dụng tiền công đức

(Baonghean.vn) - Thông tư quy định, cá nhân, tổ chức được giao quản lý, sử dụng di tích có trách nhiệm công khai việc thu, chi các khoản công đức cho người đã có đóng góp tài chính cho công tác tổ chức lễ hội, bảo vệ và phát huy giá trị di tích nếu tổ chức, cá nhân này có yêu cầu.