Trung Quốc nâng cấp Su-27 thành J-16 vượt xa bản Nga

Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đang đẩy nhanh quá trình loại biên các tiêm kích có nguồn gốc từ Su-27 của Liên Xô, song song với đó là đưa vào trang bị quy mô lớn các biến thể hiện đại hóa sâu như J-16 và J-15B. Quá trình "bung ốc, học hỏi, tiến hóa" từ Su-27 nguyên bản đã giúp Trung Quốc hình thành một họ máy bay chiến đấu hạng nặng mới, được đánh giá vượt trội đáng kể so với các bản nâng cấp Su-27 của chính Nga.

J-11A rời tuyến đầu, trở thành khung huấn luyện mặt đất

Truyền thông nhà nước Trung Quốc cho biết những chiếc J-11A đầu tiên thuộc lô sản xuất ban đầu đã được chuyển giao cho Đại học Kỹ thuật Không quân, phục vụ huấn luyện mặt đất. Đây là dấu mốc cho thấy dòng J-11A đang nhanh chóng rời khỏi biên chế chiến đấu tuyến đầu.

Hình ảnh ghi nhận cho thấy các máy bay này mang theo tên lửa không đối không R-27 do Nga sản xuất, cũng như phiên bản kế nhiệm nội địa là PL-12. Các nhân viên kỹ thuật mặt đất sử dụng khung máy bay J-11A để thực hành nạp vũ khí và bảo dưỡng, phù hợp với yêu cầu đào tạo nhân lực trong bối cảnh PLA vận hành nhiều biến thể hiện đại hơn dựa trên nền tảng Su-27.

Dù các J-11A tại Đại học Kỹ thuật Không quân được dùng để huấn luyện thao tác với tên lửa PL-12, các máy bay này vốn được cho là không có khả năng mang và triển khai loại vũ khí này trong tác chiến thực. Điều đó phản ánh khoảng cách thế hệ giữa J-11A và các biến thể mới hơn như J-11B hay J-16, vốn được thiết kế và nâng cấp để tích hợp đầy đủ tên lửa nội địa.

Từ khách hàng Su-27 đến hệ sinh thái J-11, J-15, J-16

Cuối năm 1991, Trung Quốc trở thành khách hàng quốc tế đầu tiên của tiêm kích Su-27. Sau thương vụ này, nước này bắt đầu sản xuất Su-27 trong nước bằng các bộ linh kiện do Nga chế tạo, với định danh mới là J-11. Đây là bước khởi đầu cho quá trình nội địa hóa dần dần khung thân và hệ thống trên nền tảng Su-27.

Khi các thành phần Nga dần bị loại bỏ, Trung Quốc tiến hành hiện đại hóa sâu, áp dụng vật liệu composite vào khung thân, cho ra đời biến thể J-11A. Chương trình khởi động từ giữa thập niên 1990 này mở đường cho J-11B – biến thể có năng lực vượt trội hơn hẳn và hầu như không còn sử dụng linh kiện Nga đáng kể ngoại trừ động cơ.

Trên nền tảng kinh nghiệm đó, tiêm kích "thế hệ 4+" J-16 được đưa vào biên chế từ năm 2013. Đội bay J-11B sau đó tiếp tục được nâng cấp với hệ thống điện tử hàng không và vũ khí tương tự J-16 thông qua chương trình J-11BG, trong khi J-11A và các khung Su-27 cũ đang bị loại biên với tốc độ nhanh.

Hiện PLA biên chế số lượng máy bay chiến đấu phát triển từ nền tảng Su-27 nhiều hơn bất kỳ lực lượng quân sự nào khác trên thế giới. Trong đó, J-16 được mua sắm với số lượng rất lớn, với hơn 350 chiếc đang hoạt động, trở thành loại tiêm kích hạng nặng được một quân chủng mua sắm nhiều nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.

Tiến hóa tên lửa không đối không: từ R-27, R-77 đến PL-12

Tên lửa R-27 được thiết kế như vũ khí không đối không ngoài tầm nhìn (BVR) chủ lực của Su-27. Khi Su-27 và J-11A mới được đưa vào biên chế, R-27 là một bước đột phá đối với không quân Trung Quốc, tạo cho PLA năng lực tác chiến BVR đáng kể so với trước đó.

Tuy nhiên, trong thập niên 1990, R-27 nhanh chóng trở nên lạc hậu, buộc PLA phải mua sắm tên lửa dẫn đường bằng radar chủ động R-77 trong cùng thập kỷ để duy trì năng lực chiến đấu ở cự ly xa.

Các chuyên gia Belarus được cho là đã đóng vai trò then chốt trong việc giúp Su-27 và J-11A, vốn dùng hệ thống điện tử hàng không kiểu Liên Xô, tích hợp được R-77. Đây là bước trung gian quan trọng trước khi Trung Quốc chuyển hẳn sang tên lửa nội địa.

Trên nền tảng đó, các tiêm kích J-11B hiện đại hơn đã tích hợp thành công PL-12 – tên lửa được đánh giá sở hữu năng lực vượt trội so với bất kỳ loại tên lửa không đối không nào do Nga sản xuất. PL-12 được coi là cột mốc quan trọng trong tiến trình Trung Quốc tự chủ phát triển tên lửa không đối không, đưa hệ vũ khí BVR của nước này thoát khỏi phụ thuộc vào công nghệ Nga.

Khoảng cách công nghệ ngày càng nới rộng với Nga

Cùng lúc PLA mở rộng quy mô đội bay J-16 và đưa J-15B vào hoạt động, khoảng cách công nghệ giữa ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc và Nga được đánh giá là ngày càng lớn và nới rộng nhanh chóng. Trên nền tảng Su-27, Trung Quốc đã tạo ra các biến thể như J-16 và J-15B có năng lực vượt trội đáng kể so với các phiên bản Su-27 nâng cấp của Nga, bao gồm cả Su-35.

Sự khác biệt nằm ở chỗ Su-27 nguyên bản, khi mới ra mắt, từng được thiết kế với khả năng cơ động vượt trội, tầm hoạt động xa hơn mọi tiêm kích phương Tây cùng thời, trang bị radar lớn và mạnh, sử dụng vật liệu khung thân và hệ thống điện tử hàng không tiên tiến ở nhiều khía cạnh. Sự suy thoái của ngành công nghiệp quốc phòng Nga đã hạn chế khả năng tiếp tục nâng cấp sâu thiết kế này.

Trong khi đó, ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc đã tận dụng triệt để các ưu thế sẵn có của Su-27, kết hợp với năng lực phát triển vật liệu, điện tử hàng không và tên lửa mới, để bảo đảm rằng các biến thể hiện đại như J-16 và J-15B vẫn giữ được vị thế dẫn đầu thế giới về nhiều chỉ số hiệu suất.

Ý nghĩa quân sự của quá trình "tiến hóa" Su-27 tại Trung Quốc

Việc J-11A bị đẩy dần ra khỏi tuyến đầu và chuyển sang vai trò huấn luyện mặt đất cho thấy chu trình công nghệ của các thế hệ đầu Su-27 tại Trung Quốc cơ bản đã khép lại. Trọng tâm hiện nay là khai thác các biến thể nội địa hóa sâu, tích hợp đầy đủ vũ khí, cảm biến và vật liệu do Trung Quốc phát triển.

Với số lượng lớn J-16 đang hoạt động, kết hợp với J-11B nâng cấp và J-15B, PLA có trong tay một lực lượng tiêm kích hạng nặng dựa trên nền tảng Su-27 nhưng mang nội dung công nghệ chủ yếu do Trung Quốc làm chủ. Cùng với PL-12 và các thế hệ vũ khí nội địa khác, điều này củng cố đáng kể năng lực tác chiến trên không tầm xa của Trung Quốc mà không còn lệ thuộc vào các gói nâng cấp từ Nga.