Trung Quốc sử dụng AI để phát hiện tham nhũng trong đấu thầu công khai

Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc (NDRC) cùng 7 cơ quan trung ương khác vừa ban hành hướng dẫn mới, khuyến nghị sử dụng các công cụ AI để giám sát toàn bộ quy trình đấu thầu công.

Theo đó, hệ thống AI sẽ được triển khai để phát hiện những điểm bất thường trong hồ sơ dự thầu, theo dõi hoạt động của các hội đồng thẩm định và thậm chí đưa ra các khuyến nghị với khả năng suy luận “gần giống con người”.

Mục tiêu cốt lõi của hệ thống là nhận diện các dấu hiệu dàn xếp thầu, một hình thức thông đồng phổ biến trong các dự án công thông qua phân tích dữ liệu lớn. AI sẽ tự động rà soát số lượng lớn hồ sơ dự thầu, so sánh các mẫu dữ liệu, phát hiện sự trùng lặp đáng ngờ, quan hệ lợi ích tiềm ẩn hoặc những quyết định bất thường của hội đồng xét duyệt. Những manh mối này sau đó sẽ được chuyển cho các cơ quan kỷ luật và thực thi pháp luật để điều tra chuyên sâu.

Động thái này diễn ra sau phát biểu của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi tháng 1/2025 tại cuộc họp của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương - cơ quan chống tham nhũng hàng đầu của Trung Quốc. Ông kêu gọi mở rộng và hiện đại hóa các công cụ chống tham nhũng, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của dữ liệu lớn trong việc tăng cường hiệu quả giám sát.

Thực tế cho thấy, AI đã bắt đầu phát huy tác dụng. Theo một loạt phim tài liệu do Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) phát sóng gần đây, cơ quan giám sát chống tham nhũng tại tỉnh Chiết Giang đã sử dụng hệ thống AI để phát hiện dấu hiệu sai phạm trong quy trình đấu thầu của một số dự án công. Kết quả là vào tháng 1/2025, một quản lý tài sản nhà nước tên Feng Jiang đã bị bắt giữ.

AI phát hiện những bất thường trong dữ liệu đấu thầu liên quan đến các dự án do Feng phụ trách. Quá trình điều tra sau đó cho thấy ông này đã nhận hàng trăm nghìn nhân dân tệ tiền hối lộ từ các nhà thầu để dàn xếp, tác động đến thành viên hội đồng xét duyệt nhằm đảm bảo kết quả có lợi cho bên đưa hối lộ.

Tháng 11/2025, Feng Jiang đã bị tòa án tuyên án 2,5 năm tù giam.

Theo CCTV, khối lượng hồ sơ đấu thầu quá lớn khiến việc kiểm tra thủ công gần như không khả thi. “Có quá nhiều gói thầu và hồ sơ dự thầu, chúng tôi không thể xem xét từng dự án một”, ông Wang Rongfei, một cán bộ của cơ quan chống tham nhũng địa phương, cho biết. Ông nhấn mạnh rằng sức mạnh của dữ liệu lớn nằm ở khả năng cung cấp manh mối ban đầu, từ đó các điều tra viên có thể lần theo dấu vết và làm rõ vụ việc từng bước.

Việc chính thức đưa AI vào hệ thống đấu thầu công được xem là bước đi mới trong chiến lược số hóa công tác giám sát của Trung Quốc. Trong bối cảnh các dự án công ngày càng phức tạp và giá trị ngày càng lớn, chính quyền Bắc Kinh kỳ vọng công nghệ sẽ giúp thu hẹp “vùng xám” của tham nhũng, đồng thời tăng tính minh bạch trong phân bổ nguồn lực công./.