Trường học - "bảo tàng sống" để bảo tồn dân ca

(Baonghean) - Hội thi tiếng hát dân ca ví, dặm xứ Nghệ dành cho học sinh bậc học phổ thông năm nay diễn ra trong thời gian gần 1 tháng, với hàng trăm tiết mục tham gia. Hội thi thực sự là một sự kiện sinh hoạt văn hóa có dấu ấn sâu đậm, nhận được sự ủng hộ từ học sinh, phụ huynh, thầy, cô giáo, cấp ủy, chính quyền và xã hội. 
 
Tiết mục dự thi tại Hội thi Tiếng hát dân ca, ví dặm Nghệ Tĩnh học sinh bậc trung học năm 2014.Ảnh: Lê Hoa
Thầy giáo Nguyễn Cảnh Sơn, giáo viên nhạc họa Trường THCS Thanh Văn (Thanh Chương) cho biết: Chủ trương đưa dân ca vào trường học rất có ý nghĩa. Nếu không có chương trình dân ca chắc chắn sẽ có khá nhiều “khoảng trống” về âm nhạc và ngay cả các giáo viên cũng không tránh khỏi lúng túng trước các làn sóng nhạc ngoại, nhạc mới có chất lượng nghệ thuật và nội dung ý nghĩa hời hợt, dễ dãi du nhập vào trường học. 
 
Tham gia hội thi, huyện Yên Thành là đơn vị có lợi thế khi các câu lạc bộ hát dân ca ví, dặm hoạt động tốt, có sức lan tỏa. Đó chính là nền tảng quan trọng, là môi trường tốt để các em trong độ tuổi học sinh phổ thông được học tập, trao truyền các bài hát, các làn điệu ví, dặm, và hơn hết là được tiếp thu tình yêu dân ca, tâm huyết với dân ca ngay từ cộng đồng. Em Nguyễn Thị Nguyệt ở xã Minh Thành - thí sinh biểu diễn tiết mục hát xẩm “Công cha nghĩa mẹ, ơn thầy” được chọn vào biểu diễn đêm bế mạc hội thi cấp tỉnh là một điển hình. Sở dĩ Nguyệt hát dân ca hay là nhờ có nền tảng từ gia đình. Ông nội Nguyệt tên là Nguyễn Phúc Thanh (70 tuổi) là một người hát ví rất hay, chính ông là người thầy đầu tiên dạy Nguyệt hát dân ca, hun đúc nên tình yêu dân ca cho Nguyệt. Em Nguyễn Thị Nguyệt bộc bạch: Từ năng khiếu dân ca sẵn có, được học chương trình dạy hát dân ca trong nhà trường và được tham gia các hội thi cấp huyện, cấp tỉnh giúp em tiếp cận với dân ca ví, dặm một cách bài bản. Qua hội thi, không chỉ được biết thêm các bài hát mà còn được học và hiểu các thể loại, cách thể hiện phong phú, đa dạng và đặc sắc, cách trình diễn những đặc trưng của dân ca ví, dặm xứ Nghệ.
 
Hội thi cấp tỉnh được tổ chức với quy mô lớn lớn, chất lượng và thành công ngoài mong đợi. Nghệ sỹ Ưu tú Phạm Tiến Dũng - Phó Giám đốc Sở VH - TT&DL, Phó Ban Tổ chức, Trưởng Ban giám khảo hội thi cho biết: Hội thi thu hút đông đảo các đơn vị tham gia. Không chỉ thành thị, đồng bằng và miền biển, mà ngay cả các đơn vị đến từ miền núi như Quỳ Châu, Kỳ Sơn, Thái Hòa... cũng để lại những dấu ấn ở hội thi. Điều đáng mừng là nhiều học sinh miền núi, học sinh người dân tộc thiểu số, đều say mê và yêu thích hát dân ca ví, dặm…
 
Là người trực tiếp theo dõi sát sao hội thi từ cơ sở, Nghệ sỹ Nhân dân Hồng Lựu cho rằng điều đầu tiên mà chị chờ đợi ở mỗi hội thi, mỗi tiết mục, không phải là sự dàn dựng công phu, hay quy mô số lượng người tham gia không hẳn là trang phục biểu diễn... mà đó chính là giọng hát. Bởi ngay ở tên gọi của hội thi đã xác định, đây là thi “Tiếng hát”, là “Tiếng hát dân ca ví, dặm Nghệ Tĩnh học sinh bậc phổ thông”, chứ không phải biểu diễn nghệ thuật quần chúng hay liên hoan câu lạc bộ. Và chị đã rất ngạc nhiên bởi hội thi lần này đã xuất hiện những học sinh có giọng hát rất triển vọng.
 
Trong đó, nổi bật là các giọng hát của các học sinh như em Trần Thị Thu (Thanh Chương), hát bài “Phụ tử tình thâm”, em Nguyễn Thị Nguyệt (Yên Thành) hát bài xẩm “Công cha nghĩa mẹ ơn thầy”, em Bích Ngọc (Thái Hòa) hát bài “Bần đi hát ghẹo”. Theo NSND Hồng Lựu, đó là những giọng hát có chất giọng mượt mà, “dày” và “đầy”, là giọng chuẩn đối với người nghệ sỹ hát dân ca ví, dặm, và tương đối... “hiếm”. Vì vậy, ngay tại đêm bế mạc hội thi cấp tỉnh, việc PGS.TS Phan Mậu Cảnh - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng VHNT đặc cách trao quyết định tiếp nhận 3 học sinh nói trên trở thành sinh viên Trường Cao đẳng VHNT để đào tạo ở bậc học cao hơn theo con đường nghệ thuật chuyên nghiệp là hoàn toàn xứng đáng.
 
Dù lần đầu tổ chức nhưng “Hội thi tiếng hát dân ca ví, dặm Nghệ Tĩnh học sinh bậc phổ thông năm 2014” đã tạo ra sức lan tỏa trong cộng đồng; sớm hình thành trách nhiệm, ý thức bảo tồn và phát huy giá trị di sản dân ca ví, dặm xứ Nghệ đối với học sinh. Để mỗi trường học là cái nôi, là “bảo tàng sống” để bảo tồn và phát huy giá trị dân ca.
 
Ngô Kiên