Truy xuất nguồn gốc bằng mã QR: 'Giấy thông hành' cho nông sản Nghệ An

Bản “lý lịch trích ngang” của nông sản

Theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12850:2019, truy xuất nguồn gốc được định nghĩa là khả năng theo dõi và nhận dạng một đơn vị sản phẩm qua tất cả các giai đoạn của quá trình sản xuất, chế biến và phân phối. Trong kỷ nguyên số, mã QR chính là hình thức thể hiện phổ biến và hiệu quả nhất của bản “lý lịch trích ngang” này.

Chỉ với một thao tác quét mã trên điện thoại thông minh, chị Nguyễn Thị Hồng Liên ở phường Vinh Phú đã có thể nắm đầy đủ thông tin về sản phẩm mình mua để phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày trong gia đình. “Mua hàng trong các siêu thị đã dần trở thành thói quen, từ mã QR trên mỗi sản phẩm, tôi biết được đầy đủ thông tin và rất yên tâm khi biết mình đang dùng sản phẩm chất lượng như thế nào, được sản xuất ở đâu”, chị Liên chia sẻ.

Đó cũng chính là xu hướng đang ngày càng phát triển mạnh mẽ trên thị trường tiêu dùng hiện nay. Khảo sát mới đây tại Nghệ An, 78% người tiêu dùng đã hình thành thói quen quét mã QR để kiểm tra sản phẩm trước khi quyết định mua hàng. Điều này cho thấy, minh bạch thông tin ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc. Từ mã QR code, người tiêu dùng có thể nắm toàn bộ thông tin về sản phẩm, từ tên gọi, quy cách đóng gói, đơn vị sản xuất đến những dữ liệu chi tiết hơn như nguồn gốc nguyên liệu, nhật ký bón phân, phun thuốc, thời gian thu hoạch và các chứng nhận ATTP. Thậm chí, nhiều hệ thống hiện đại còn tích hợp cả hình ảnh, video trực tiếp từ vùng trồng và nhà máy, tạo nên một sự kết nối trực quan giữa người sản xuất và người tiêu dùng.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến an toàn, minh bạch và chất lượng, QR là công cụ đơn giản nhưng hiệu quả để đảm bảo uy tín thương hiệu, đồng thời hỗ trợ sản xuất thông minh và kiểm soát chất lượng toàn chuỗi, giúp các doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro nhầm lẫn, bảo vệ uy tín thương hiệu trước nạn hàng giả, hàng nhái và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Đặc biệt hiện nay, các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản đang áp dụng các quy định mới về thiết kế sinh thái, hộ chiếu số sản phẩm, truy xuất nguồn gốc bắt buộc. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để hàng hóa Việt Nam bước nhanh hơn, vững vàng hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

“

Mặc dù hiện nay Nhà nước chưa bắt buộc áp dụng hộ chiếu số sản phẩm, nhưng việc chủ động tiếp cận những giải pháp, công nghệ là xu thế tất yếu, nhằm tránh những khó khăn khi đối mặt với rào cản kỹ thuật bắt buộc từ thị trường quốc tế sau này

Ông Nguyễn Nam Hải- Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng Quốc gia

Sự chuyển biến mạnh mẽ

Được thành lập năm 2007, với niềm đam mê phát triển nông dược và mật ong bản địa, đến nay Công ty cổ phần Tập đoàn BOMETA đã từng bước mở rộng sang phát triển du lịch trải nghiệm và quà tặng sức khỏe, với hơn 20 dòng sản phẩm, từ mật ong, tinh nghệ đến các sản phẩm chế biến từ thảo dược và quà tặng đặc trưng. Bằng nỗ lực xây dựng chuỗi giá trị bền vững, kết hợp KHCN và truyền thống địa phương, Bometa hướng đến mục tiêu mỗi sản phẩm không chỉ đáp ứng yêu cầu về chất lượng mà còn mang giá trị văn hóa vùng miền. Và đặc biệt, tất cả sản phẩm đều có mã QR, giúp khách hàng dễ dàng truy xuất nguồn gốc, kiểm chứng chất lượng ngay trên điện thoại.

Không chỉ vậy, việc dán mã QR đã giúp doanh nghiệp quản lý khoa học từ khâu nguyên liệu đến thành phẩm, tạo dựng uy tín vững chắc để đưa hàng vào các phân khúc thị trường cao cấp. Theo ông Nguyễn Văn Học - Giám đốc công ty: Trong bối cảnh hiện nay, QR là công cụ đơn giản nhưng hiệu quả nhất để đảm bảo uy tín thương hiệu.

Nghệ An sở hữu nguồn nông sản phong phú, từ các sản phẩm chăn nuôi, thủy, hải sản đến các loại dược liệu quý. Những năm qua, công tác truy xuất nguồn gốc trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận những kết quả tích cực, đặc biệt là sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy của các chủ thể sản xuất. Tính đến nay, toàn tỉnh có 684 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao trở lên, và 100% trong số đó đã sử dụng phần mềm mã vạch, mã QR để truy xuất nguồn gốc.

Là cơ quan quản lý chuyên ngành, riêng trong năm 2025, Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh đã cấp 42 mã QR cho 27 cơ sở. Lũy kế đến nay, đơn vị đã hỗ trợ 239 mã cho 185 cơ sở sản xuất nông, lâm, thủy sản. Đặc biệt, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai chính sách hỗ trợ miễn phí 100% mã QR cho các cơ sở - một đòn bẩy quan trọng để khuyến khích nông dân chuyển đổi số, giúp nông dân giảm bớt gánh nặng chi phí khi tiếp cận công nghệ.

Tuy nhiên, việc triển khai truy xuất nguồn gốc tại Nghệ An vẫn còn nhiều thách thức. Theo ông Nguyễn Văn Hà - Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường: Hiện nay, kết quả triển khai mới chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu so với số lượng cơ sở và sản phẩm nông nghiệp thực tế đang sản xuất, lưu thông trên địa bàn, và chủ yếu tập trung vào nhóm sản phẩm nông nghiệp chủ lực, sản phẩm chế biến và sản phẩm OCOP. Hệ thống dữ liệu giữa các ngành liên quan vẫn chưa thực sự liên thông đồng bộ. Nhiều vùng trồng vẫn lưu trữ dữ liệu nội bộ hoặc sử dụng phần mềm của bên thứ ba, dẫn đến việc thiếu một hệ thống điều phối, giám sát tập trung toàn tỉnh.

Ngày 7/1/2026, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đã ký ban hành Quyết định số 25 QĐ-BNNMT về kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản, nhằm bảo đảm chất lượng, ATTP, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, môi trường và chủ động hội nhập quốc tế.

Theo đó, đến ngày 1/7/2026, Bộ sẽ đánh giá, hoàn thiện và đưa vào sử dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản đối với hầu hết các nông sản quan trọng làm thực phẩm, gồm dữ liệu thông tin tối thiểu như: Thông tin nông hộ tham gia chuỗi; thông tin vùng/cơ sở sản xuất và thời gian sản xuất, thu hoạch; các khâu trong phạm vi kế hoạch; thông tin về tem xác thực điện tử, tem truy xuất nguồn gốc và cơ chế tra cứu cơ bản, thực hiện truy xuất thông tin bằng mã QR hoặc vật mang dữ liệu thích hợp trên tem nhãn của sản phẩm.

Bộ cũng đặt mục tiêu sẽ xây dựng và ban hành chuẩn dữ liệu, trao đổi thông tin truy xuất nguồn gốc nông sản, áp dụng thống nhất toàn quốc; thí điểm áp dụng nhật ký vùng trồng, nhật ký canh tác bao gồm kiểm soát nguyên liệu đầu vào gồm phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc BVTV, thuốc thú y, hóa chất…