Tu-160M, ALTIUS, SAMP/T NG: ba hướng tăng sức mạnh

Ba diễn biến vũ khí trong cùng ngày 17.12 cho thấy xu hướng rõ rệt trong môi trường an ninh hiện nay: Nga củng cố năng lực tấn công tầm xa với Tu-160M, Mỹ tăng cường hỗ trợ Đài Loan bằng hệ thống drone ALTIUS, trong khi châu Âu đẩy nhanh triển khai lá chắn phòng không – phòng thủ tên lửa SAMP/T NG.

Cả ba chương trình đều tập trung vào các yếu tố then chốt của tác chiến hiện đại: tầm bắn xa, tính mạng lưới, khả năng sống sót và tích hợp sâu giữa cảm biến – chỉ huy – hỏa lực.

Nga tăng cường năng lực tấn công tầm xa với Tu-160M

Ngày 17.12, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov thông báo quân đội Nga đã tiếp nhận hai máy bay ném bom chiến lược Tu-160M hoàn toàn mới. Đây là bước đi thể hiện Nga tiếp tục duy trì và củng cố lực lượng không quân tầm xa, bất chấp các lệnh trừng phạt nặng nề nhằm vào ngành công nghiệp quốc phòng và hàng không.

Nâng cấp kỹ thuật trên nền tảng Tu-160

Tu-160M là phiên bản hiện đại hóa sâu của Tu-160 – máy bay ném bom siêu âm hạng nặng được Liên Xô phát triển từ thập niên 1970. Về hình dáng, Tu-160M gần như giữ nguyên thiết kế cánh cụp cánh xòe, nhưng phần bên trong được thay đổi đáng kể.

Máy bay được trang bị hệ thống điện tử hàng không mới dựa trên kiến trúc số, buồng lái kính hiện đại cùng hệ thống dẫn đường và thông tin liên lạc được cải tiến. Các biện pháp tác chiến điện tử và phòng vệ cũng được nâng cấp để tăng khả năng sống sót trong môi trường bị đối phương gây nhiễu và đe dọa từ phòng không hiện đại. Đặc biệt, Tu-160M sử dụng động cơ NK-32-02 thế hệ mới, được đánh giá là giúp tăng độ tin cậy, cải thiện hiệu quả nhiên liệu và bảo đảm khả năng khai thác lâu dài.

Vai trò tác chiến và ý nghĩa chiến lược

Về khái niệm sử dụng, Tu-160M không được thiết kế để xâm nhập sâu vào không phận đối phương, mà chủ yếu đóng vai trò nền tảng phóng tên lửa hành trình tầm xa từ ngoài vùng hỏa lực phòng không. Máy bay có hai khoang vũ khí bên trong thân, sử dụng bệ phóng xoay, có thể mang tới khoảng 12 tên lửa hành trình mỗi lần xuất kích.

Những loại vũ khí chủ lực của Tu-160M gồm Kh-555 và Kh-101 với đầu đạn thông thường, cùng Kh-102 mang đầu đạn hạt nhân. Nhờ tầm bay lớn và khả năng tiếp dầu trên không, Tu-160M có thể tiếp cận các khu vực phóng tối ưu, duy trì khoảng cách an toàn trước các hệ thống phòng không tiên tiến.

Hai máy bay mới là một phần trong chương trình khôi phục và tái khởi động dây chuyền sản xuất Tu-160 tại Nhà máy Hàng không Kazan, được Nga thúc đẩy từ giữa thập niên 2010. Trong bối cảnh các dòng máy bay cũ hơn như Tu-95MS hay Tu-22M3 đã bị hư hại bởi những đòn tấn công bằng UAV tầm xa, mỗi chiếc Tu-160M mới góp phần bù đắp tổn thất và làm chậm quá trình già hóa lực lượng.

Về chiến lược, việc bàn giao Tu-160M không lập tức thay đổi cán cân sức mạnh toàn cầu, nhưng mang ý nghĩa khẳng định rằng thành phần không quân trong “bộ ba hạt nhân” của Nga vẫn được duy trì. Động thái này thể hiện Nga sẵn sàng đầu tư lâu dài cho năng lực răn đe và tấn công tầm xa trong bối cảnh đối đầu với phương Tây, đồng thời đặt ra bài toán bảo vệ và duy trì nhịp độ sản xuất đối với những nền tảng có giá trị cao này.

Mỹ tăng cường năng lực UAV cho Đài Loan với ALTIUS

Cũng trong ngày 17.12, Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt thương vụ bán vũ khí trị giá khoảng 1,1 tỉ USD cho Đài Loan. Theo Cơ quan Hợp tác An ninh Quốc phòng Mỹ (DSCA), gói này tập trung vào các hệ thống drone tự sát/đạn tuần kích ALTIUS-700M và ALTIUS-600, hướng tới tăng cường khả năng trinh sát, giám sát và tấn công chính xác trong môi trường tác chiến bị tranh chấp.

Thương vụ không chỉ bao gồm khí tài bay, mà còn có bệ phóng di động, trạm điều khiển mặt đất, huấn luyện, bảo đảm hậu cần và hỗ trợ kỹ thuật. Cấu trúc này cho phép Đài Loan hình thành một hệ thống tác chiến không người lái có tính mạng lưới cao, phù hợp với chiến lược phòng thủ bất đối xứng.

ALTIUS-700M và ALTIUS-600: chia sẻ vai trò cảm biến – hỏa lực

ALTIUS-700M được định vị là biến thể tấn công chủ lực. Hệ thống này được thiết kế để mang đầu đạn chống tăng nặng khoảng 15kg, thời gian bay khoảng 75 phút và tầm hoạt động lên tới 160km. Nhờ đó, Đài Loan có thể tấn công các mục tiêu giá trị cao như radar, pháo binh, phương tiện bọc thép hoặc điểm tập kết hậu cần từ ngoài tầm phản kích trực tiếp.

ALTIUS-700M có thể được phóng từ mặt đất, trên biển hoặc từ phương tiện trên không, mang lại tính linh hoạt lớn trong lựa chọn hướng tiếp cận và góc tấn công. Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường mà đối phương có hệ thống phòng không dày đặc.

Trong khi đó, ALTIUS-600 tập trung vào nhiệm vụ trinh sát, thu thập tình báo tín hiệu và tác chiến điện tử. Phiên bản này có thời gian bay hơn 3 giờ và tầm hoạt động gần 375km, cho phép duy trì giám sát liên tục ở chiều sâu chiến trường. Hệ thống cảm biến quang – hồng ngoại hỗ trợ hoạt động cả ngày lẫn đêm, đóng vai trò cảm biến chủ lực trong chuỗi phát hiện – tấn công.

Chuỗi tác chiến không người lái phân tán

Sự kết hợp giữa ALTIUS-600 và ALTIUS-700M cho phép Đài Loan hình thành chuỗi “từ cảm biến đến hỏa lực” linh hoạt và phân tán. Các hệ thống này có thể được giấu kín trong đô thị, địa hình hiểm trở hoặc triển khai từ nhiều điểm khác nhau, khiến đối phương khó phát hiện và vô hiệu hóa sớm.

Ở cấp chiến lược, thương vụ ALTIUS phù hợp với học thuyết phòng thủ bất đối xứng, ưu tiên các hệ thống nhỏ gọn, khó bị tiêu diệt nhưng có khả năng gây tổn thất đáng kể cho lực lượng tấn công. Việc Mỹ cung cấp những năng lực tác chiến không người lái tiên tiến cho Đài Loan phản ánh xu hướng UAV trở thành thành tố trung tâm trong chiến tranh hiện đại.

SAMP/T NG: bước tiến mới của phòng không – phòng thủ tên lửa châu Âu

Tập đoàn Eurosam cho biết đã hoàn tất hai cuộc bắn đạn thật đầu tiên của hệ thống phòng không tầm xa thế hệ mới SAMP/T NG tại Pháp và Ý. Cuộc thử nghiệm thứ nhất diễn ra ngày 3.12 tại thao trường Salto di Quirra (Sardinia, Ý) với cấu hình quốc gia của Ý, cuộc thứ hai ngày 15.12 tại bãi thử Biscarrosse của Cơ quan Quốc phòng Pháp (DGA).

Cả hai cuộc bắn đều sử dụng pin SAMP/T NG hoàn chỉnh, trong đó radar, mô-đun chỉ huy – điều khiển và bệ phóng hoạt động đồng bộ như một đơn vị tác chiến thống nhất, thay vì chỉ kiểm tra riêng lẻ từng thành phần. Đây là bước chuyển từ thử nghiệm tên lửa đơn lẻ sang đánh giá tổng thể năng lực hệ thống.

Các thử nghiệm này nối tiếp những lần phóng tên lửa Aster 30 B1NT thành công vào năm 2024 và giữa năm 2025, nhưng tập trung vào các kịch bản khó hơn với mục tiêu bay nhanh, cơ động cao, khó phát hiện và ở tầm xa, nhằm kiểm chứng khả năng phối hợp của toàn bộ hệ thống trong điều kiện gần với tác chiến thực tế.

Cấu hình hỏa lực và radar

SAMP/T NG được phát triển để thay thế hệ thống SAMP/T đang phục vụ trong quân đội Pháp và Ý. Đây là hệ thống phòng không – phòng thủ tên lửa cơ động, phóng thẳng đứng, bao phủ 360 độ và có thể hoạt động độc lập hoặc tích hợp vào mạng lưới phòng không nhiều lớp. Một khẩu đội có thể gồm tối đa 6 bệ phóng, mỗi bệ mang 8 tên lửa, tương đương 48 đạn sẵn sàng chiến đấu.

Tên lửa Aster 30 B1NT là thành phần trung tâm, đạt tốc độ khoảng Mach 4,5 (5.557km/giờ) và có khả năng đánh chặn máy bay ở cự ly tới 150km, độ cao khoảng 25km. Tên lửa sử dụng cơ chế dẫn đường kết hợp: quán tính ở giai đoạn đầu, cập nhật dữ liệu từ radar trong hành trình và tự dẫn chủ động ở pha cuối, tăng độ chính xác đánh chặn.

Về radar, Pháp và Ý áp dụng hai giải pháp khác nhau trong cùng chương trình. Pháp lựa chọn radar AESA Ground Fire 300 của Thales, có khả năng theo dõi hơn 1.000 mục tiêu và giám sát không phận tới 400km. Ý sử dụng radar Kronos GMHP của Leonardo, nhấn mạnh tính cơ động, tầm giám sát hơn 300km và khả năng theo dõi trên 500 mục tiêu. Cách tiếp cận này giúp hai nước duy trì nền tảng công nghiệp riêng, trong khi vẫn dùng chung tên lửa và kiến trúc chỉ huy – điều khiển.

Tiến trình đưa vào trực chiến

Dự kiến, các hệ thống SAMP/T NG đầu tiên sẽ được bàn giao cho Ý vào đầu năm 2026 để đánh giá tác chiến, còn Pháp đặt mục tiêu đưa hệ thống vào trực chiến từ năm 2027. Việc hoàn tất các cuộc bắn thử cấp hệ thống là bước quan trọng, cho thấy châu Âu tiến gần hơn tới việc sở hữu một lá chắn phòng không – phòng thủ tên lửa cơ động, hiện đại và độc lập, trong bối cảnh mối đe dọa tên lửa ngày càng phức tạp.

Xét tổng thể, Tu-160M, ALTIUS và SAMP/T NG đại diện cho ba trụ cột trong xu thế quân sự hiện nay: tấn công tầm xa bằng nền tảng hạng nặng, mạng lưới UAV phân tán và phòng thủ tên lửa cơ động, đa lớp. Các chương trình này cho thấy các bên đang ưu tiên mở rộng tầm với hỏa lực, tăng tính sống sót và khả năng tích hợp hệ thống trong mọi miền tác chiến.