Xã hội

Từ giải thưởng đến áp lực đổi mới

Nội dung: Đức Chuyên | Thiết kế: Hữu Quân • 17/06/2026 16:45

Từ áp lực cạnh tranh ở các giải thưởng lớn, đội ngũ người làm báo Nghệ An không ngừng đổi mới nội dung, hình thức thể hiện và làm chủ công nghệ để giữ vững vai trò dẫn dắt thông tin, lan tỏa những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng.

Đức Chuyên • 17/06/2026

Những giải thưởng báo chí quốc gia đạt được những năm gần đây không chỉ ghi dấu sự trưởng thành, phát triển của báo chí Nghệ An mà còn cho thấy sự chuyển động mạnh mẽ về chất lượng tác phẩm, tư duy làm báo và khả năng thích ứng với báo chí hiện đại. Từ áp lực cạnh tranh ở các giải thưởng lớn, đội ngũ người làm báo Nghệ An không ngừng đổi mới nội dung, hình thức thể hiện và làm chủ công nghệ để giữ vững vai trò dẫn dắt thông tin, lan tỏa những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng.

Trong nhiều năm trở lại đây, mỗi mùa giải báo chí không còn chỉ là dịp tổng kết hoạt động nghề nghiệp hay tôn vinh những tác phẩm xuất sắc nhất. Phía sau mỗi giải thưởng là một “cuộc cạnh tranh” ngày càng khắt khe về tư duy làm báo, chiều sâu nội dung, hình thức thể hiện và khả năng tạo tác động xã hội. Từ Giải Báo chí Quốc gia, Giải Búa liềm vàng toàn quốc, đến các giải chuyên ngành do các bộ, ban, ngành Trung ương tổ chức, xu hướng chung dễ nhận thấy là chất lượng tác phẩm báo chí địa phương đang được nâng lên rõ rệt. Nhiều tác phẩm của báo chí tỉnh, thành không còn “lép vế” so với báo chí Trung ương mà ngày càng khẳng định được bản sắc riêng, chiều sâu phản ánh thực tiễn và khả năng phát hiện vấn đề từ cơ sở. Điều đó cũng được phản ánh qua đánh giá của Ban Tổ chức các giải báo chí quốc gia những năm gần đây khi ngày càng nhiều tác phẩm của báo chí địa phương được trao giải cao ở những đề tài khó, có tính chính luận, phản biện và điều tra.

Tại Nghệ An, quá trình chuyển động ấy thể hiện rất rõ qua số lượng và chất lượng tác phẩm tham gia các giải báo chí trong những năm gần đây. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có nhiều giải báo chí được tổ chức thường niên như Giải Báo chí Nghệ An, Giải Búa liềm vàng Nghệ An; Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, cùng một số giải chuyên đề do các sở, ngành, địa phương phát động.

Song hành với đó là các giải báo chí cấp quốc gia như: Giải Báo chí Quốc gia, Giải Búa liềm vàng toàn quốc, Giải Diên Hồng, Liên hoan Phát thanh toàn quốc, Liên hoan Truyền hình toàn quốc, Giải Báo chí về phòng, chống tham nhũng, môi trường, chuyển đổi số, giáo dục, an toàn giao thông…

Sự đa dạng của các giải thưởng đã mở ra thêm nhiều “sân chơi nghề nghiệp” cho đội ngũ người làm báo. Nhưng đồng thời, cũng tạo nên áp lực cạnh tranh rất lớn, buộc mỗi phóng viên, biên tập viên phải đầu tư nghiêm túc hơn cho đề tài, phương pháp thể hiện và chiều sâu tác phẩm.

Nếu như năm 2017, Giải Búa liềm vàng Nghệ An chỉ có 25 tác phẩm tham dự thì năm 2018 tăng lên 56 tác phẩm; đến năm 2024 là 125 tác phẩm và năm 2025 tăng lên 273 tác phẩm sau khi tích hợp thêm nội dung về “Dân vận khéo” và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Giải Báo chí Nghệ An cũng ghi nhận số lượng tác phẩm tham gia tăng đều qua các năm, có năm lên tới gần 200 tác phẩm ở nhiều loại hình báo chí khác nhau. Sự gia tăng ấy không đơn thuần phản ánh sức hút của các giải thưởng mà còn cho thấy sự chuyển động mạnh mẽ của báo chí địa phương trước yêu cầu ngày càng cao của công chúng. Khi số lượng tác phẩm tăng lên, tính cạnh tranh cũng khắt khe hơn. Điều đó buộc người làm báo phải thay đổi cách tiếp cận đề tài, đầu tư chiều sâu nội dung và nâng chất lượng thể hiện nếu muốn tác phẩm tạo được dấu ấn.

Với nhiều năm tham gia Ban Tổ chức và Ban Giám khảo các giải báo chí quan trọng của tỉnh, nhà báo Hồ Thị Ngân - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Nghệ An đánh giá: “Chất lượng tác phẩm dự thi những năm gần đây đã có bước tiến rõ rệt. Các tác phẩm không chỉ phong phú về đề tài, thể loại mà còn bám sát thực tiễn, phản ánh sinh động hơi thở đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của địa phương”.

Theo nhà báo Hồ Thị Ngân, ở Giải Búa liềm vàng, nhiều tác phẩm đã vượt qua lối thể hiện khô cứng vốn thường thấy ở đề tài xây dựng Đảng để tiếp cận bằng góc nhìn đời sống, câu chuyện thực tế và nhân vật cụ thể. Trong khi đó, các tác phẩm tham dự Giải Báo chí Nghệ An lại mở rộng phạm vi phản ánh sang nhiều vấn đề lớn của tỉnh. Nhiều tuyến bài được đầu tư công phu, có tính phát hiện, phản biện và khả năng gợi mở chính sách. Đáng chú ý hơn, áp lực cạnh tranh từ các giải thưởng đang thúc đẩy quá trình đổi mới rất mạnh mẽ về hình thức làm báo.

Nếu trước đây, phần lớn tác phẩm dự giải là báo in hoặc phóng sự truyền hình theo cách thể hiện truyền thống thì hiện nay, báo chí đa phương tiện đã trở thành xu hướng nổi bật. Các tác giả đầu tư xây dựng megastory, longform, podcast, video tương tác, đồ họa dữ liệu, phim tài liệu dài kỳ; tổ chức tọa đàm, livestream, phỏng vấn trực tuyến; kết hợp dữ liệu, hình ảnh, flycam và AI để tăng tính trực quan cho tác phẩm.

Không chỉ cạnh tranh bằng thông tin, báo chí còn cạnh tranh bằng trải nghiệm tiếp cận công chúng. Điều này phản ánh rõ sự thay đổi trong nhu cầu tiếp nhận thông tin của bạn đọc hôm nay. Công chúng không còn chỉ cần thông tin nhanh mà còn đòi hỏi cách thể hiện trực quan, hấp dẫn, đa chiều và có chiều sâu phân tích. Điều đó buộc người làm báo phải liên tục học hỏi công nghệ, đổi mới tư duy sản xuất nội dung và nâng cao kỹ năng tác nghiệp.

Không dừng lại ở phạm vi địa phương, báo chí Nghệ An những năm gần đây cũng ghi dấu ấn rõ nét ở nhiều giải thưởng lớn cấp quốc gia. Trong 5 năm qua, Nghệ An có 12 tác phẩm đoạt Giải Báo chí Quốc gia và 17 tác phẩm đoạt Giải Búa liềm vàng toàn quốc, cùng hàng trăm giải thưởng chuyên ngành khác của các bộ, ngành Trung ương. Những kết quả ấy cho thấy sự trưởng thành cả về bản lĩnh nghề nghiệp, năng lực làm báo và khả năng cạnh tranh của đội ngũ báo chí tỉnh nhà.

Phát biểu tại Lễ trao Giải Báo chí Quốc gia lần thứ 19, đồng chí Lê Quốc Minh-Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh tiêu chí chọn và trao giải luôn nhất quán: “Tác phẩm đoạt giải phải là những tác phẩm có giá trị, được đầu tư nghiên cứu công phu, cần mẫn; những tác phẩm có nắng gió và mồ hôi lao động của phóng viên; những phóng sự điều tra mang tính cảnh báo, những phản ánh mang tính xây dựng, những phản biện mang tính giải pháp”. Đồng chí cũng cho biết, Hội đồng Giải Báo chí Quốc gia ngày càng đánh giá cao những tác phẩm báo chí sáng tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại để tăng sức lan tỏa tới công chúng. Đó cũng chính là xu thế mà báo chí hiện đại buộc phải thích ứng".

Ngày nay, mạng xã hội, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi toàn diện môi trường truyền thông. Tốc độ lan truyền thông tin nhanh hơn, áp lực cạnh tranh lớn hơn và yêu cầu kiểm chứng cũng khắt khe hơn. Trong bối cảnh ấy, báo chí chính thống không thể chỉ chạy đua tốc độ, mà phải tạo ra sự khác biệt bằng tính xác thực, chiều sâu thông tin, tính định hướng và trách nhiệm xã hội. Các giải báo chí vì thế cũng không còn đơn thuần là nơi “vinh danh”, mà đang trở thành động lực để người làm báo liên tục tự đổi mới chính mình.

Phát biểu tại Lễ trao Giải Búa liềm vàng Nghệ An và gặp mặt các cơ quan báo chí đầu năm 2026, đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu-Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Nghệ An đánh giá cao vai trò của báo chí trong phản ánh thực tiễn, lan tỏa giá trị tích cực và đồng hành với sự phát triển của tỉnh. Đồng chí nhấn mạnh: “Các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo trong toàn tỉnh phải thực sự là ngọn cờ dẫn dắt, truyền cảm hứng sáng tạo, cổ vũ tinh thần đổi mới và khát vọng cống hiến trong toàn xã hội”. Đó không chỉ là sự ghi nhận, mà còn là yêu cầu đặt ra đối với báo chí địa phương trong giai đoạn hiện nay: Phải tiếp tục đổi mới để giữ vững vai trò dẫn dắt thông tin, tạo đồng thuận xã hội và khơi dậy khát vọng phát triển.

Là một nhà báo đa phương tiện của Phòng Chuyên đề, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An, Ngọc Dũng có thể đảm nhiệm trọn vẹn quy trình sản xuất một tác phẩm từ viết kịch bản, quay phim đến dựng hậu kỳ. Nhiều tác phẩm của anh đã giành giải cao tại các giải báo chí toàn quốc. Theo nhà báo Ngọc Dũng, “nhà báo tích hợp” không còn là khái niệm mới mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của báo chí hiện đại. Trong thời đại số, người làm báo không chỉ viết và đưa tin, mà phải làm chủ nhiều kỹ năng để tạo ra trải nghiệm đa giác quan cho công chúng - những người hôm nay không chỉ “đọc” mà còn “xem”, “nghe” và “cảm nhận” thông tin. Với các đề tài chuyên sâu như “Bồi lắng lòng hồ” hay phóng sự về những “Địa chỉ cần giúp đỡ”, nếu chỉ thể hiện bằng văn bản sẽ khó chuyển tải đầy đủ cảm xúc và sức nặng của câu chuyện. Theo anh, khả năng chụp ảnh, quay phim, vận hành flycam, dựng hậu kỳ hay ứng dụng AI để trực quan hóa dữ liệu đang trở thành những kỹ năng cần thiết của nhà báo hiện đại. Những công cụ ấy giúp biến thông tin khô cứng thành những câu chuyện sinh động, giàu cảm xúc và có sức thuyết phục hơn với công chúng.

Theo nhà báo Ngọc Dũng, để làm được điều đó, người làm báo buộc phải học hỏi và thích ứng liên tục. Nhưng “nhà báo tích hợp” không có nghĩa là làm thay phần việc của kỹ thuật viên, mà là sự hợp nhất giữa tư duy nội dung, hình ảnh và công nghệ trong cùng một quy trình tác nghiệp. Nhờ đó, việc sản xuất tác phẩm đa phương tiện trở nên tinh gọn, chủ động và linh hoạt hơn, từ kiểm soát chất lượng đến xử lý tình huống tại hiện trường.

Dù sử dụng thành thạo nhiều công nghệ hỗ trợ tác nghiệp, nhà báo Ngọc Dũng cho rằng, điều đáng lo hiện nay là xu hướng lạm dụng công nghệ trong hoạt động báo chí. Theo anh, nhà báo hiện đại bắt buộc phải biết ứng dụng công nghệ, nhưng công nghệ không thể thay thế tư duy, bản lĩnh và trách nhiệm của người làm báo. “Làm báo thông minh là dùng công nghệ để tăng chiều sâu nội dung, chứ không phải để thay thế nội dung”, anh nói.

Anh dẫn chứng từ quá trình thực hiện phóng sự “Hiểm họa bị nhấn chìm” về tình trạng bồi lắng tại các hồ thủy điện. Khi tiếp cận số liệu cho thấy hồ thủy điện Khe Bố sau 11 năm vận hành đã bồi lắng tới 19,2 triệu m³ phù sa, chiếm gần 20% dung tích hồ chứa, ê-kíp đã sử dụng công nghệ 3D kết hợp AI để mô phỏng trực quan mức độ nguy hiểm của hiện tượng này. Những hình ảnh sinh động ấy giúp công chúng dễ hình dung hơn về “hiểm họa” đang diễn ra dưới lòng hồ. Tác phẩm sau đó được đánh giá cao tại Giải Báo chí Tây Nguyên và Duyên hải miền Trung, với 1 giải Nhất báo in và 1 giải Nhì truyền hình.

Tuy nhiên, với nhà báo Ngọc Dũng, giá trị lớn nhất không nằm ở giải thưởng mà ở việc công nghệ đã giúp câu chuyện chạm tới nhận thức của cộng đồng và các nhà hoạch định chính sách. “Công nghệ có thể thay đổi, công cụ có thể nâng cấp, nhưng sứ mệnh trung thực và nhân văn của người cầm bút thì không một thuật toán nào thay thế được”, anh chia sẻ.

Đó cũng chính là yêu cầu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh đối với báo chí cách mạng trong kỷ nguyên số. Tại Lễ kỷ niệm 100 năm Báo chí cách mạng Việt Nam, Tổng Bí thư khẳng định, báo chí phải “không ngừng tự đổi mới để phát triển tương xứng với tầm vóc thời đại”, còn người làm báo phải “thực sự chuyên nghiệp, giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ”, đồng thời “không ngừng học hỏi, trau dồi kỹ năng, tích hợp công nghệ hiện đại”. Nhưng trên hết, trong mọi hoàn cảnh phải “đặt tinh thần trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp lên trên hết”, để mỗi tác phẩm báo chí luôn bảo đảm tính chính xác, khách quan, trung thực và nhân văn.

Trong kỷ nguyên số, công nghệ có thể giúp báo chí đi nhanh hơn, xa hơn và tiếp cận công chúng hiệu quả hơn. Nhưng giá trị cốt lõi của báo chí vẫn nằm ở sự thật, tính nhân văn, trách nhiệm xã hội và bản lĩnh nghề nghiệp của người cầm bút.

Bởi suy cho cùng, điều làm nên sức sống của báo chí không chỉ là công nghệ hiện đại hay hình thức thể hiện hấp dẫn, mà chính là khả năng chạm tới trái tim, nhận thức và niềm tin của công chúng. Và cũng chính từ áp lực đổi mới hôm nay, báo chí Nghệ An đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ hơn, chuyên nghiệp hơn và hiện đại hơn để tiếp tục giữ vững vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa trong thời đại mới.