UAV cảm tử và pháo binh: Cuộc đối đầu giành ưu thế trên chiến trường Ukraine

Sau 4 năm kể từ khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát vào ngày 24/2/2022, cục diện chiến tranh hiện đại đã bộc lộ những thay đổi căn bản về mặt kỹ thuật và chiến thuật. Một trong những vấn đề cốt lõi đang được các chuyên gia quân sự phân tích là liệu thiết bị bay không người lái (UAV) cảm tử đã đủ sức thay thế pháo binh truyền thống hay chưa. Thực tế chiến trường cho thấy cả hai đang song hành như những hệ thống gây sát thương chủ lực, dù pháo binh vẫn giữ ưu thế về quy mô hủy diệt.

Sự trỗi dậy của UAV cảm tử trong chiến tranh hiện đại

UAV tấn công một chiều, hay còn gọi là drone cảm tử, đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với các loại hỏa lực truyền thống. Theo dữ liệu từ cơ quan tình báo Latvia, có những thời điểm thương vong do drone cảm tử gây ra chiếm tới 80% tổng thiệt hại của các bên tham chiến. Sự phụ thuộc vào UAV tại Ukraine một phần bắt nguồn từ tình trạng thiếu hụt đạn pháo 155 mm ổn định từ phương Tây, thúc đẩy các xưởng sản xuất nội địa tăng cường lắp ráp drone để bù đắp khoảng trống hỏa lực.

Về mặt tác chiến, UAV cảm tử sở hữu những ưu thế vượt trội về độ chính xác. Một kíp điều khiển chuyên nghiệp có thể dẫn đường thiết bị bám sát xe tăng đang rút lui, len lỏi vào chiến hào hoặc tấn công chính xác qua cửa sổ các công trình kiên cố. Khác với đặc tính "bắn và quên" của đạn pháo, drone cho phép người điều khiển điều chỉnh quỹ đạo linh hoạt theo thời gian thực dựa trên diễn biến thực địa.

Tác động tâm lý và tính linh hoạt

Bên cạnh hiệu quả tiêu diệt mục tiêu, UAV còn tạo ra áp lực tâm lý nặng nề. Tiếng vo ve đặc trưng của drone cỡ nhỏ rất khó phát hiện sớm, khiến binh sĩ đối phương luôn trong trạng thái bất an vì không biết đòn tấn công sẽ đến từ hướng nào. Trong khi đó, tiếng rít của đạn pháo thường cho binh sĩ một khoảng thời gian ngắn để tìm nơi ẩn nấp.

Pháo binh vẫn duy trì vị thế "Vua chiến trường"

Dù UAV đạt được những bước tiến lớn, pháo binh vẫn được đánh giá là vũ khí chết chóc nhất xét trên tổng thể. Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI) ước tính khoảng 70% thương vong của phía Ukraine do hỏa lực pháo binh gây ra. Nga hiện duy trì cường độ bắn trung bình 10.000 quả đạn mỗi ngày, có những giai đoạn cao điểm lên tới 36.000 quả/ngày.

Lợi thế lớn nhất của pháo binh là khả năng tạo ra hỏa lực tập trung diện rộng, có thể san phẳng công sự và tạo hành lang an toàn cho bộ binh cùng xe tăng tiến quân. Đây là hiệu ứng hủy diệt mà các loại drone hiện nay chưa thể tái lập. Hơn nữa, pháo binh có độ tin cậy cơ học cao, không phụ thuộc vào hệ thống điện tử phức tạp hay phần mềm dễ bị can thiệp.

Rào cản về chi phí và điều kiện môi trường

Phân tích về mặt kinh tế, một quả đạn pháo 155 mm tiêu chuẩn có giá từ 3.000 đến 5.000 USD. Trong khi đó, một UAV cảm tử với cấu hình tương đương có giá từ 5.000 đến 7.000 USD. Dù có các loại drone giá rẻ, chúng thường bị hạn chế về tầm bay và sức công phá của đầu nổ.

Ngoài ra, UAV đối mặt với hai thách thức lớn: tác chiến điện tử và thời tiết. Các hệ thống chế áp điện tử có thể làm tê liệt drone, trong khi mưa lớn, tuyết dày hoặc gió mạnh làm giảm đáng kể hiệu suất bay. Ngược lại, pháo binh có thể khai hỏa trong hầu hết mọi điều kiện khí tượng mà không lo ngại bị nhiễu sóng.

Sự kết hợp tất yếu trong tương lai

Có thể thấy, drone chưa thể thay thế hoàn toàn pháo binh tại Ukraine. Thay vào đó, hai loại vũ khí này đang bổ trợ lẫn nhau để tạo nên một hình thái chiến tranh mới. UAV mang lại độ chính xác và tính linh hoạt cao, trong khi pháo binh cung cấp hỏa lực áp đảo và độ bền bỉ. Sự song hành giữa công nghệ cao và hỏa lực truyền thống đang định hình lại chiến lược quân sự trong những năm tiếp theo của cuộc xung đột.