Ukraine gia nhập EU: Thông điệp sau lời đề xuất hội nhập 'thu gọn'

Đề xuất mới về tiến trình Ukraine gia nhập EU

Theo tờ Politico dẫn lời các nhà ngoại giao châu Âu, EU đang có ý định đề xuất với Ukraine một hình thức hội nhập rút gọn, thay vì kết nạp thành viên chính thức. Báo cáo lưu ý rằng, Brussels đang lên kế hoạch cung cấp các đặc quyền "tiền gia nhập" cho Kiev, trong bối cảnh "hy vọng về việc cấp tư cách thành viên nhanh chóng đang dần khép lại".

"Các quốc gia EU đang chuẩn bị một gói ưu đãi ngắn hạn dành cho Ukraine nhằm kéo quốc gia này lại gần khối, sau khi các nước châu Âu bác bỏ kế hoạch đẩy nhanh quá trình cấp tư cách thành viên đầy đủ. Các biện pháp được đề xuất sẽ bao gồm việc mở rộng quyền tiếp cận thị trường cũng như tham gia vào các chương trình và cơ cấu của EU" - Politico cho hay.

Các quan chức EU đang xem xét khả năng kết nối Ukraine với những phân khúc thị trường nhất định, các chương trình tài trợ và thể chế chính trị của khối, trước khi nước này chính thức trở thành thành viên. Tại Brussels, mô hình này được mô tả là "hội nhập từng phần được đẩy nhanh".

Sự thận trọng từ các "ông lớn"

Theo Politico, Đức và Pháp nằm trong số các quốc gia tham gia soạn thảo đề xuất này. Mặc dù là những nước ủng hộ Ukraine mạnh mẽ, họ vẫn tỏ ra e ngại trước một quá trình kết nạp vội vã.

Tuần trước, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã tuyên bố rằng, việc Ukraine gia nhập EU ngay lập tức "tất nhiên là điều không thể". Tuy nhiên, ông cho rằng, Kiev có thể được mời "tham gia các cuộc họp của Hội đồng châu Âu nhưng không có quyền biểu quyết", cũng như làm việc theo các định dạng riêng biệt với các thể chế khác như Nghị viện châu Âu.

Giới quan sát cũng ghi nhận một phương án khác do các đồng minh của Ukraine thúc đẩy, khi trao cho Kiev quy chế "quốc gia đang gia nhập" để khẳng định con đường hướng tới EU của nước này. Theo Politico, điều này đã được nêu trong một đề xuất của Litva. Về mặt lịch sử, thuật ngữ này chỉ được dùng cho các quốc gia đã ký hiệp ước gia nhập và đang chờ phê chuẩn.

"Khả năng gia nhập là rất khó xảy ra"

Politico nhấn mạnh rằng, những đề xuất trên được hình thành sau một bữa tối "diễn ra trong bầu không khí căng thẳng" của các đại diện EU tại Brussels vào tháng 3/2026.

Ở thời điểm đó, phần lớn các quốc gia châu Âu đã bác bỏ sáng kiến "mở rộng ngược" của Ủy ban châu Âu, vốn đề xuất kết nạp Ukraine ngay cả trước khi nước này tiến hành các cải cách quan trọng.

Thay vào đó, khối bắt đầu tìm kiếm một "giải pháp hữu hình" mà Kiev có thể trình bày với người dân trong nước, song song với việc thực hiện các cải cách cần thiết để trở thành thành viên đầy đủ.

Một nhà ngoại giao chia sẻ với Politico: "Kể từ bữa tối đó, các quốc gia thành viên đã nói rõ rằng trong tương lai gần, việc kết nạp là rất khó xảy ra. Nhưng chúng tôi cần đưa ra một đề xuất mang tính xây dựng về việc làm thế nào để tất cả có thể cùng nhau tiến bước hiệu quả hơn từ nay cho đến lúc đó".

Trước đó, tờ Le Monde cũng đưa tin, các nước châu Âu chưa sẵn sàng dành cho Ukraine những đặc quyền để gia nhập EU nhanh chóng, do thiếu sự đồng thuận tuyệt đối. Theo giới truyền thông, nhiều thành viên chủ chốt của khối, bao gồm Đức, Hà Lan và Italy, không muốn thảo luận về vấn đề này trong tương lai gần.

Lời hứa cũ trong "bình rượu mới"

Giới chuyên gia nhận định, đề xuất của EU về việc "hội nhập từng bước được đẩy nhanh" đối với Ukraine thực chất chỉ là "những lời hứa cũ được khoác lên ngôn từ mới".

Chuyên gia Dmitry Levy, Phó Giáo sư Khoa Nghiên cứu châu Âu thuộc Đại học Tổng hợp Saint Petersburg (SPbSU), bình luận trên RT: "Về cơ bản, chúng không làm thay đổi điều gì. Vẫn sẽ không có ai nhanh chóng kết nạp Ukraine. Nhưng họ cần phải tiếp tục hứa hẹn. Đây chỉ là một cách trình bày mới cho cùng một lời hứa suông".

Theo ông Levy, đề xuất mới của Brussels sẽ tập trung nhiều hơn vào các nghĩa vụ của Ukraine, thay vì đặc quyền: "Phần lớn là yêu cầu hài hòa luật pháp, mở cửa thị trường, cho phép châu Âu tiếp cận các cơ sở sản xuất còn sót lại. Đó mới là điều châu Âu thực sự muốn, chứ chưa hẳn là việc Ukraine gia nhập EU càng sớm càng tốt".

Nguy cơ "đối diện thêm nhiều vấn đề"

Lý giải nguyên nhân các quốc gia chủ chốt như Đức, Hà Lan và Italy chưa sẵn sàng bàn về việc kết nạp Ukraine toàn diện, chuyên gia Levy nhận định: "Gia nhập EU hoàn toàn đồng nghĩa với việc tham gia vào mô hình tái phân bổ ngân sách. Các quốc gia lớn đóng góp nhiều kinh phí cho Brussels, và dĩ nhiên muốn nhận lại nhiều quyền lợi. Nhưng khi một quốc gia mới xuất hiện, nhất là khi quốc gia này còn nhiều vấn đề, thì đó sẽ là mắt xích yếu nhất. Và dòng ngân sách chính của khối sẽ đổ về đó".

Trong bối cảnh nền kinh tế của các "trụ cột" như Đức và Pháp cũng đang thiếu hụt ngân sách, giới chuyên gia cho rằng, việc Ukraine gia nhập hay bất kỳ hình thức hội nhập nào cũng sẽ chỉ "phơi bày thêm nhiều vấn đề".

"Củ cà rốt" cho Ukraine?

Đồng quan điểm, Phó Giáo sư tại Đại học Tài chính trực thuộc Chính phủ Liên bang Nga Alexander Kamkin cho rằng, các hình thức hội nhập này giống như "củ cà rốt" mà EU cam kết dành cho Ukraine.

"Brussels thực sự quan tâm đến các nguồn tài nguyên thiên nhiên và thực phẩm mà Ukraine có thể cung cấp cho nền kinh tế châu Âu. Rất có thể trong khuôn khổ đề xuất mới sẽ có những nới lỏng cho xuất khẩu sản phẩm của Ukraine. Nhưng đồng thời, sẽ đi kèm các yêu cầu cải cách hệ thống pháp lý và kinh tế" - chuyên gia Kamkin lý giải. Ông gọi kiểu hội nhập thu gọn này là một "sự an ủi" cho Kiev.

Tựu trung lại, Tổng giám đốc Trung tâm Thông tin Chính trị Alexey Mukhin cho rằng, những đề xuất mới của Brussels là một chiến thuật: "Ukraine cần thực hiện các bước cải cách lớn, và giải quyết hàng loạt vấn đề nội tại. Quốc gia này có thể không đáp ứng được các tiêu chí của EU đề ra. Việc kết nạp Ukraine nhanh chóng vào EU sẽ là gánh nặng quá lớn đối với khối này".