Ukraine tấn công dầu mỏ Nga: 3 rủi ro từ chiến lược mới

Tầm hoạt động vượt trội của UAV Ukraine

Những ngày gần đây, Ukraine đã gia tăng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) vào các bến cảng và nhà máy lọc dầu ở vùng Leningrad của Nga bên bờ Biển Baltic. Tuy nhiên, chiến lược của Kiev nhằm ngăn cản Moskva hưởng lợi từ sự gián đoạn nguồn cung dầu mỏ ở Trung Đông lại tiềm ẩn những rủi ro không nhỏ.

Tuần qua, UAV của Ukraine đã ít nhất 4 lần tấn công vào các cơ sở hạ tầng xuất khẩu dầu mỏ trọng yếu tại vùng Leningrad của Nga trên Biển Baltic, khiến một số cơ sở bốc cháy trong nhiều ngày. "Đã có thiệt hại tại cảng Ust-Luga", Thống đốc vùng Leningrad, ông Alexander Drozdenko, viết trên Telegram vào ngày 31/3, nhưng không cung cấp thêm chi tiết về mức độ thiệt hại.

Ukraine thường xuyên sử dụng UAV và tên lửa nhắm vào cơ sở hạ tầng điện và năng lượng của Nga. Trên thực tế, quân đội Ukraine đã và đang tiến hành một "chiến dịch bền bỉ nhắm các cơ sở hạ tầng của Nga trong gần một năm qua", theo nhận định của Huseyn Aliyev, chuyên gia về cuộc chiến Ukraine tại Đại học Glasgow.

Dịch chuyển chiến lược: Từ nhà máy lọc dầu sang bến cảng xuất khẩu

Nhưng bằng việc nhắm vào các cảng dầu mỏ của Nga, Kiev dường như đã chạm đến "giới hạn đỏ". "Đây là mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với hoạt động xuất khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ của Nga kể từ khi xung đột bùng nổ", chuyên gia phân tích năng lượng Boris Aronshtein chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với RadioFreeEurope.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thậm chí đã phát biểu vào ngày 30/3 rằng, một số đồng minh của Ukraine đã phát "tín hiệu" yêu cầu Kiev thu hẹp quy mô các cuộc tấn công tầm xa vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga trên Biển Baltic.

Cơ sở hạ tầng năng lượng mà Ukraine nhắm mục tiêu có tính nhạy cảm đặc biệt. Jeff Hawn, chuyên gia về Nga tại Trường Kinh tế London (LSE), cho biết: "Hạ tầng dầu mỏ của Nga tập trung rất nhiều ở khu vực giáp Tây Âu. Đây là di sản từ thời Liên Xô và sau này, thị trường tiêu thụ năng lượng chính của Nga cũng chính là Tây Âu".

Do đó, cảng Primorsk và Ust-Luga đã trở thành các kho cảng dầu mỏ chính của Nga trên Biển Baltic. Đây cũng chính là những mục tiêu mà quân đội Ukraine đã liên tục tấn công trong những tuần gần đây.

Agata Loskot-Strachota, chuyên gia về năng lượng châu Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Phương Đông ở Warsaw cho hay, hai kho cảng dầu này "chiếm khoảng 30% lượng dầu xuất khẩu của Nga". Hai bến cảng này có tầm quan trọng đối với một quốc gia xuất khẩu dầu như Nga.

Huseyn Aliyev, chuyên gia về cuộc chiến Ukraine tại Đại học Glasgow phân tích, các cuộc tấn công bằng UAV gần đây là "bước tiến tất yếu trong chiến lược của Ukraine, vốn khởi đầu bằng việc nhắm vào các cơ sở hạ tầng gần biên giới và ở khu vực Biển Đen vì đó là những mục tiêu dễ tiếp cận nhất".

Will Kingston-Cox, chuyên gia về Nga tại Nhóm Nghiên cứu An ninh Quốc tế Verona, đánh giá: Các đợt tấn công cũng đánh dấu một "sự thay đổi chiến lược trong việc lựa chọn mục tiêu của Ukraine. Những đợt tấn công vào nhà máy lọc dầu trước đây của Ukraine được sử dụng để bóp nghẹt công suất chế biến và tạo ra các nút thắt trong khâu sản xuất nhiên liệu nội địa, trong khi các cuộc tấn công vào kho cảng xuất nhập khẩu là nhằm vào những tuyến đường, mà thông qua đó Nga xuất khẩu năng lượng trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh này, thời điểm tấn công đóng vai trò vô cùng quan trọng. Bởi nhu cầu đối với dầu mỏ của Nga đã tăng mạnh, kể từ khi cuộc chiến ở Trung Đông nổ và và Eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Đòn bẩy gây áp lực kinh tế

Sau sự đình trệ gần như toàn diện của giao thông hàng hải ở Eo biển Hormuz, Mỹ đã ban hành quy định miễn trừ 30 ngày, cho phép Nga bán lại một phần dầu mỏ của mình. Theo chuyên gia năng lượng Loskot-Strachota, điều này đã tạo điều kiện để Moskva có thể phát huy lợi thế về xuất khẩu dầu ra thị trường toàn cầu, nhưng động thái "hoàn toàn đi ngược lại lợi ích của Ukraine".

Theo chuyên gia Kingston-Cox, các cuộc tấn công vào hạ tầng dầu mỏ của Nga trên Biển Baltic là cách Ukraine khẳng định rằng, nếu áp lực kinh tế từ bên ngoài đối với vấn đề dầu mỏ của Moskva đang suy yếu, thì chính họ sẽ "tự tạo ra một dạng áp lực kinh tế bằng biện pháp quân sự". Kingston- Cox cho rằng, đây là một nước cờ "thông minh về mặt kinh tế", bởi vì với các loại vũ khí có chi phí tương đối thấp như UAV, Ukraine có thể đánh thẳng vào “túi tiền” của Điện Kremlin.

Nguy cơ căng thẳng với đồng minh châu Âu

Dù vậy, chiến lược này không phải là không có những rủi ro ngoại giao nhất định.

Trong bối cảnh hiện tại, một số quốc gia châu Âu đã yêu cầu Ukraine giảm tần suất tấn công vào các cơ sở dầu mỏ của Nga. Ngay cả khi châu Âu dự định tiến tới loại bỏ hoàn toàn dầu mỏ của Nga, vẫn thừa nhận một thực tế rằng, bất kỳ sự sụt giảm nào trong công suất xuất khẩu của Nga cũng sẽ làm thắt chặt nguồn cung thế giới.

Theo chuyên gia Aliyev nhận xét, đó thực sự là một "canh bạc" đối với Ukraine. Trong khi đó, chuyên gia Hawn thì cho rằng Ukraine nhiều khả năng sẽ tiếp tục các chiến dịch không kích dạng này, nếu họ có thể thực hiện mà không vấp phải quá nhiều áp lực từ các đồng minh phương Tây.

Hiện vẫn chưa rõ liệu các cuộc tấn công dọc Biển Baltic có tác động tiêu cực đáng kể đến nền kinh tế Nga hay không. Suy cho cùng, mọi thứ đều phụ thuộc vào mức độ thiệt hại thực tế và năng lực khắc phục hậu quả của Nga. Cảng Primorsk hiện đã khôi phục một phần hoạt động.

Theo giới chuyên gia, trong thời gian tới, Ukraine có thể sẽ tấn công mạnh tay hơn và kéo dài hơn, nếu muốn tiếp tục làm tê liệt năng lực xuất khẩu dầu mỏ của Nga. Tuy nhiên, hành động như vậy có thể khiến họ phải đối đầu với chính các đồng minh phương Tây của mình - những quốc gia vốn đang hứng chịu "làn gió ngược" khi "thoát khỏi sự phụ thuộc" vào nguồn cung năng lượng từ Nga.