Ưu thế chiến thuật và địa lý giúp Iran kiểm soát eo biển Hormuz trước Mỹ
Với địa hình hiểm trở và kho vũ khí phi truyền thống giá rẻ, Iran tạo ra thách thức lớn cho Mỹ trong việc bảo vệ tàu chở dầu tại điểm nghẽn chiến lược Hormuz.
Eo biển Hormuz hiện là tâm điểm chiến lược trong căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran. Ngày 27-3, Iran đã tuyên bố đóng cửa hoàn toàn tuyến đường thủy quan trọng này, bất chấp việc trước đó vẫn cho phép một số tàu từ Trung Quốc, Pakistan và Ấn Độ đi qua. Trước tình trạng khủng hoảng năng lượng leo thang, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ưu tiên các nỗ lực ngoại giao để lưu thông eo biển, đồng thời lên kế hoạch triển khai thêm hàng ngàn binh sĩ đến Trung Đông và cân nhắc dùng hải quân hộ tống tàu chở dầu.
Địa hình hẹp tạo ra điểm nghẽn chiến thuật
Theo dữ liệu từ công ty Vortexa, eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 42 km tại điểm hẹp nhất. Hầu hết hoạt động giao thông hàng hải đều tập trung vào hai tuyến vận chuyển chính với diện tích còn hạn chế hơn. Điều này khiến việc triển khai tàu hộ tống trở nên cực kỳ khó khăn do không gian thao tác bị bó hẹp.
Ông Nick Childs, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định Hormuz là một điểm nghẽn đặc biệt vì không có tuyến đường thay thế khả thi. Trong khi đó, ông Kevin Rowlands từ Viện nghiên cứu Royal United Services Institute cho rằng tại các vùng biển hẹp này, tàu thuyền gần như không thể chuyển hướng, giúp Iran có thể chờ đợi mục tiêu thay vì phải chủ động tìm kiếm.
Lợi thế từ bờ biển dài và vũ khí cơ động
Iran sở hữu hơn 1.600 km đường bờ biển dọc vịnh Ba Tư, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai các trận địa tên lửa chống hạm cơ động. Địa hình phía Bắc lãnh thổ Iran với đồi núi, thung lũng và các đảo ngoài khơi giúp quân đội nước này dễ dàng che giấu vũ khí, khiến đối phương khó phát hiện các mối đe dọa từ xa.
Do rủi ro từ địa hình không thể triệt tiêu hoàn toàn, phương thức hộ tống truyền thống có thể phải thay đổi. Thay vì chỉ sử dụng tàu chiến đi kèm tàu chở dầu, hải quân có thể triển khai hệ thống phòng thủ nhiều lớp bao gồm vệ tinh giám sát, máy bay tuần tra và máy bay không người lái (UAV) để rà phá thủy lôi trên các tuyến đường cụ thể.
Thách thức từ kho vũ khí phi truyền thống
Dù Mỹ có ưu thế về hỏa lực, nhưng mối đe dọa lớn nhất lại đến từ kho vũ khí phi truyền thống giá rẻ của Iran như UAV, tàu chiến nhỏ tấn công nhanh và tàu không người lái chứa thuốc nổ. Các chuyên gia cảnh báo Iran có thể rải thủy lôi từ các tàu buồm dân sự để tránh bị phát hiện hoặc sử dụng các loại "tàu ngầm tí hon" hoạt động hiệu quả ở vùng nước nông.
Giới phân tích lưu ý rằng Iran không nhất thiết phải phá hủy tàu thuyền để đạt mục tiêu kinh tế. Chỉ cần giao tranh tiếp diễn, các công ty vận tải biển sẽ không mạo hiểm vận chuyển, gây gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, hiện có gần 2.000 tàu đang bị mắc kẹt bên trong vịnh Ba Tư do tình trạng tắc nghẽn này.
