Vũ khí vi sóng HPM: chống bầy UAV, giảm phụ thuộc tên lửa
Quan chức Rafael gọi HPM là “chén thánh” của C-UAS với khả năng vô hiệu hóa nhiều UAV cùng lúc, phù hợp đối phó tấn công bầy đàn. Mỹ, châu Âu, châu Á đều tăng tốc phát triển; Israel kết hợp HPM với laser Iron Beam để giảm phụ thuộc tên lửa đánh chặn.
Vũ khí vi sóng công suất cao (HPM) đang nổi lên như thế hệ tiếp theo của công nghệ chống thiết bị bay không người lái (C-UAS), với mục tiêu xử lý hiệu quả chiến thuật tấn công theo bầy đàn. Theo ông Yossi Margalit của Rafael Advanced Defense Systems, HPM là “chén thánh” trong đánh chặn UAS nhờ khả năng vô hiệu hóa đồng thời nhiều mục tiêu, giảm phụ thuộc vào tên lửa đánh chặn đắt đỏ.
Tổng quan
Phát biểu bên lề sự kiện UVID Dronetech 2025 tại Tel Aviv ngày 26/11, ông Yossi Margalit, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc C-UAS & Hệ thống Phòng không – Phòng thủ Tên lửa Tầm thấp của Rafael, nhận định HPM là “cấp độ mới” của C-UAS với “những khả năng chưa từng có”, sau khi công nghệ laser đã bước vào thực chiến. Theo ông, công nghệ C-UAS hiện gồm các giải pháp vô hiệu hóa “mềm” dựa trên tác chiến điện tử, các biện pháp “diệt cứng”, và năng lượng định hướng như laser hoặc vi sóng.
Bối cảnh thúc đẩy HPM đến từ thực tế chi phí đánh chặn. Trong cuộc chiến 12 ngày với Iran (Israel gọi là Chiến dịch Sư tử trỗi Dậy), hơn 1.000 UAV bị phóng đi và phần lớn bị đánh chặn, nhưng một UAV trị giá khoảng 2.000 USD có thể buộc phòng thủ dùng tên lửa trị giá tới 2 triệu USD – mức chi phí được mô tả là không thể duy trì lâu dài.
Phân tích kỹ thuật
Khác với tên lửa hoặc laser vốn xử lý từng mục tiêu, HPM phát xung năng lượng điện từ mạnh nhằm làm tê liệt linh kiện điện tử, cho phép vô hiệu hóa đồng thời nhiều UAV. Đặc tính tác động trên diện rộng giúp HPM phù hợp với kịch bản bầy đàn, khi số lượng mục tiêu có thể làm quá tải các lớp phòng không truyền thống.
Trong khi đó, laser – như vũ khí Iron Beam do Rafael phát triển – được tối ưu cho đánh chặn chính xác, chi phí thấp, bằng cách đốt cháy cấu trúc của UAV, rocket hoặc đạn cối đang lao tới. Laser mang lại độ chính xác cao, phù hợp tiêu diệt mục tiêu đơn lẻ có giá trị. Rafael cùng Elbit Systems đã tiên phong phát triển laser để bổ trợ cho HPM trong chống UAS.
Bảng so sánh HPM và laser (theo thông tin nguồn)
| Đặc điểm | HPM | Laser |
|---|---|---|
| Cơ chế tác động | Xung năng lượng điện từ làm tê liệt điện tử | Năng lượng tập trung đốt cháy cấu trúc mục tiêu |
| Loại mục tiêu tối ưu | Nhiều UAV cùng lúc, bầy đàn | Mục tiêu đơn lẻ có giá trị cao |
| Phạm vi tác động | Diện rộng | Chùm tia chính xác, điểm–điểm |
| Vai trò trong kiến trúc C-UAS | Vô hiệu hóa nhanh số lượng lớn, giảm tải hệ thống | Đánh chặn chính xác, chi phí thấp cho mục tiêu đơn |
Chiến thuật và kiến trúc phòng thủ
Kết hợp HPM và laser tạo nên lớp phòng thủ chống UAS bổ trợ lẫn nhau: HPM xử lý bầy đàn trên diện rộng, laser đảm nhiệm bắn chính xác vào từng mục tiêu. Cách tiếp cận lớp–lớp này giảm phụ thuộc vào tên lửa đánh chặn đắt đỏ và giúp lực lượng phòng thủ linh hoạt hơn trước các mối đe dọa đa dạng.
Ông Margalit nhấn mạnh yêu cầu “giải pháp tinh vi” tương xứng với mối đe dọa vốn “tinh vi, thậm chí hơn cả tên lửa”. Khi mức độ phức tạp tăng, cần “chơi theo một cách khác” – tức là kết hợp các công nghệ năng lượng định hướng và biện pháp vô hiệu hóa phù hợp từng lớp mục tiêu.
Chương trình và hệ thống tiêu biểu
- Mỹ: các hệ thống HPM như Leonidas (Epirus) đã cho thấy tiềm năng hoạt động; Lầu Năm Góc tăng tốc nghiên cứu vũ khí năng lượng định hướng HPM.
- Châu Âu: ThunderShield (Thales) nằm trong nhóm giải pháp HPM đang được đẩy mạnh.
- Châu Á: Bộ Quốc phòng Nhật Bản theo đuổi HPM hơn một thập kỷ; riêng năm nay phân bổ 800 triệu yen (khoảng 5,2 triệu USD) để phát triển. Tháng 1, Cơ quan Mua sắm, Công nghệ & Hậu cần công bố hình ảnh khái niệm thiết bị bức xạ HPM đang R&D.
- Israel: tiếp tục thúc đẩy năng lượng định hướng; Rafael phát triển laser Iron Beam nhằm bổ trợ cho HPM trong chống UAV.
Tác động và triển vọng
Sự lan rộng của UAV giá rẻ, sản xuất hàng loạt đặt ra thách thức quá tải cho phòng không truyền thống. HPM, với khả năng vô hiệu hóa trên diện rộng, cùng laser Iron Beam cho đánh chặn chính xác, đang định hình cấu trúc C-UAS thế hệ mới: vừa kiểm soát chi phí, vừa đáp ứng cường độ bầy đàn. Các chương trình tại Mỹ, châu Âu, châu Á và Israel cho thấy xu hướng đầu tư nhất quán vào HPM và laser để đối phó mối đe dọa UAV hiện đại.
Trong bối cảnh chi phí đánh chặn là yếu tố then chốt, sự bổ trợ giữa HPM và laser được kỳ vọng giúp lực lượng phòng thủ duy trì hiệu quả tác chiến trước các chiến thuật UAV biến hóa, đồng thời tránh phụ thuộc quá mức vào tên lửa đánh chặn đắt đỏ.
