Xe Nhật mất thị phần ở Đông Nam Á, chuỗi cung ứng chao đảo

Thị phần ô tô Nhật Bản tại Đông Nam Á đang giảm tốc mạnh, đặc biệt ở Thái Lan và Indonesia, trong bối cảnh các nhà sản xuất Trung Quốc đẩy mạnh sản xuất tại chỗ và tấn công bằng xe điện giá cạnh tranh. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về một cú sốc dây chuyền đối với chuỗi cung ứng khu vực, nơi có hơn 2.700 công ty linh kiện Nhật Bản đang hoạt động.

Tại Thái Lan, tổng thị phần của 9 hãng xe Nhật Bản trong 10 tháng đầu năm nay đạt 69,8%, giảm 6,6% so với cùng kỳ. Sau khi duy trì 85–90% trong thập niên 2010, tỷ lệ này đã xuống 77,8% vào năm 2023 và đối mặt nguy cơ cả năm 2025 rơi dưới 70%. Ở Indonesia – thị trường lớn nhất khu vực, thị phần xe Nhật đã mất mốc 90% từ năm 2024 và tiếp tục giảm còn 82,9% trong 10 tháng đầu năm nay.

Áp lực từ làn sóng xe điện Trung Quốc

Kể từ năm 2022, các hãng Trung Quốc như BYD gia tăng hiện diện mạnh tại Thái Lan và Indonesia, kết hợp chiến lược giảm giá sâu cho xe điện và đầu tư nhà máy để sản xuất tại chỗ. Tại Thái Lan, thị phần xe Trung Quốc đã vượt 20%, cho thấy tốc độ thâm nhập nhanh vào nhóm khách hàng phổ thông. Xu hướng này kéo theo cạnh tranh trực diện về giá, công nghệ và tốc độ ra mắt sản phẩm, làm suy yếu vị thế vốn áp đảo của xe Nhật trong khu vực.

Nhà máy Nhật thu hẹp quy mô, rủi ro lan sang nhà cung ứng

Trước áp lực thị trường, các hãng Nhật bắt đầu tái cơ cấu công suất tại Thái Lan. Honda sẽ gộp hai nhà máy thành một từ sau năm 2026. Mitsubishi Motors dự kiến ngừng sản xuất tại một trong ba nhà máy vào năm 2027. Theo MarkLines, Đông Nam Á hiện có 2.792 công ty linh kiện ô tô Nhật Bản, gần một nửa tập trung tại Thái Lan – nơi đóng vai trò trung tâm xuất khẩu sang các nước lân cận.

Một đại diện ngân hàng Nhật Bản nhận định, tỷ lệ vận hành nhà máy lắp ráp giảm sẽ khiến đơn hàng sụt xuống theo, đặt các nhà thầu phụ vào thế khó trong việc duy trì cơ sở sản xuất tại địa phương. Nếu đà suy giảm kéo dài, tác động có thể dồn lên các mắt xích cấp 2, cấp 3 vốn phụ thuộc lớn vào sản lượng ổn định từ các hãng lắp ráp.

Hilux thế hệ mới và thông điệp bảo vệ chuỗi cung ứng

Tại Thai International Motor Expo 2025 khai mạc ngày 29 tháng 11 ở Bangkok, Toyota ra mắt Hilux thế hệ mới sau 10 năm, cải thiện mức tiêu hao nhiên liệu cho động cơ diesel và bổ sung phiên bản chạy điện hoàn toàn, đồng thời bắt đầu nhận đặt hàng. Ở Thái Lan – nơi xe bán tải được xem là “xe quốc dân” và Hilux là sản phẩm chủ lực, màn ra mắt này mang ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh mới.

Chủ tịch Toyota Thái Lan Noriaki Yamashita cho biết: “Chúng tôi muốn gia tăng doanh số để bảo vệ chuỗi cung ứng”. Tuyên bố phản ánh ưu tiên ổn định mạng lưới nhà cung cấp khi biến động thị phần đã và đang tác động rộng hơn lên công suất của toàn hệ sinh thái.

Nỗ lực đáp trả: đẩy mạnh xe lai, giữ chân khách hàng cốt lõi

Các hãng Nhật đang bổ sung danh mục hybrid – một thế mạnh truyền thống – nhằm cải thiện hiệu quả tiêu thụ nhiên liệu và duy trì sức hút với nhóm khách hàng thực dụng. Tuy vậy, nếu làn sóng EV từ Trung Quốc tiếp tục mở rộng, áp lực giá và tốc độ ra mắt sản phẩm mới có thể khiến lợi thế này bị bào mòn.

Tác động ngắn hạn và kịch bản theo dõi

• Thị phần tại Thái Lan và Indonesia là thước đo nhạy về hiệu quả các biện pháp kích cầu của hãng Nhật trong 12 tháng tới.
• Tiến độ tái cơ cấu công suất của Honda và Mitsubishi Motors tại Thái Lan sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đơn hàng của các nhà cung ứng địa phương.
• Mức thâm nhập EV của các hãng Trung Quốc tại Thái Lan (đã trên 20%) là biến số quyết định nhịp độ cạnh tranh giá và công nghệ.

Trong ngắn hạn, việc duy trì sản lượng ổn định – thông qua các mẫu xe chủ lực như Hilux và các biến thể hybrid – được xem là chìa khóa để giảm xóc cho chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, nếu đà tấn công của xe Trung Quốc tiếp diễn, tác động tiêu cực lan rộng đến hàng nghìn doanh nghiệp linh kiện phụ trợ là khó tránh khỏi.