Xuất khẩu gạo đạt 1,74 triệu tấn: Giá trị sụt giảm do áp lực chi phí logistics tăng cao

Hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam đang gặp khó khăn do chi phí vận tải tăng mạnh và sự thay đổi chính sách từ các nước nhập khẩu, dẫn đến tình trạng khối lượng xuất khẩu tăng nhẹ nhưng giá trị kim ngạch sụt giảm đáng kể. Tình trạng khan hiếm container rỗng và biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra những rào cản lớn cho chuỗi cung ứng lúa gạo toàn cầu.

Kim ngạch xuất khẩu gạo giảm mặc dù sản lượng tăng

Theo số liệu mới nhất từ Cục Hải quan, tính đến hết ngày 15/3/2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, đạt trị giá 826,2 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, lượng gạo xuất khẩu tăng 2,3%, nhưng giá trị kim ngạch lại giảm 8,7%. Sự sụt giảm về giá trị trong khi sản lượng tăng cho thấy áp lực giảm giá xuất khẩu đang hiện hữu rõ rệt trên thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, từ tháng 3/2026, các doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với xung đột tại khu vực Trung Đông, làm gián đoạn các tuyến vận tải quan trọng. Ngoài ra, việc một số quốc gia đối tác điều chỉnh chính sách dự trữ quốc gia cũng khiến nhu cầu nhập khẩu biến động không ngừng.

Chi phí logistics tăng đột biến gây khó cho doanh nghiệp

Xung đột địa chính trị không chỉ làm tăng giá năng lượng mà còn đẩy cước phí vận tải biển lên mức cao. Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, cho biết cước phí vận chuyển đến cảng Hamburg (Đức) đã tăng từ mức 1.500 EUR/container lên khoảng 2.800 EUR/container, nhưng việc đặt chỗ vẫn rất khó khăn.

Cụ thể, tình trạng thiếu hụt container rỗng đang diễn ra nghiêm trọng. Nhiều hãng tàu liên tục thay đổi lịch trình hoặc cắt giảm các tuyến vận chuyển đến Trung Đông và châu Âu. Ngay cả tại thị trường Đông Nam Á, doanh nghiệp có nhu cầu vận chuyển 45 container đi Malaysia nhưng thực tế chỉ được cấp khoảng 10 container, khiến hàng hóa bị ứ đọng trong nước và làm chậm tiến độ thực hiện đơn hàng.

Áp lực lan rộng tới thị trường lúa gạo trong nước

Hệ quả từ việc xuất khẩu chậm trễ đã tác động trực tiếp đến tình hình tiêu thụ lúa gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Mặc dù số lượng hợp đồng xuất khẩu hiện nay không thiếu, nhưng giá gạo xuất khẩu thấp đã kéo theo giá lúa trong nước sụt giảm, khiến nông dân gặp khó khăn trong việc tìm đầu ra.

Trước tình hình này, các doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần có cơ chế cấp tín dụng ngoài hạn mức. Điều này giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để thực hiện thu mua tạm trữ lúa cho nông dân theo đúng tinh thần của Công điện số 21/CĐ-TTg.

Định hướng phát triển bền vững cho ngành gạo

Để giải quyết dứt điểm tình trạng "được mùa mất giá" và nâng cao vị thế gạo Việt, việc triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp được xem là chìa khóa then chốt. Giải pháp này giúp gắn kết chặt chẽ giữa khâu sản xuất của nông dân và khâu tiêu thụ của doanh nghiệp, từ đó xây dựng thương hiệu gạo quốc gia bền vững.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng đề nghị các bộ, ngành và địa phương cần chuyển từ trạng thái ứng phó sang chủ động thích ứng. Đồng thời, các đơn vị cần bám sát diễn biến thị trường để điều hành xuất khẩu hài hòa, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và ổn định giá cả trong nước, tránh để rơi vào thế bị động trước những cú sốc từ thị trường quốc tế.