Xuất nhập khẩu Nghệ An trước chiến sự Trung Đông

"Điểm nghẽn" logistics và áp lực chi phí tăng vọt

Những ngày đầu năm 2026, bức tranh địa chính trị thế giới trở nên u ám khi các cuộc tấn công quân sự liên tiếp tại Trung Đông gây bất ổn sâu rộng. Với vị trí là "trái tim" của các tuyến hàng hải quan trọng như kênh đào Suez và eo biển Hormuz, bất kỳ biến động nào tại đây cũng ngay lập tức dội gáo nước lạnh vào hoạt động thương mại quốc tế.

Theo báo cáo từ Sở Công Thương Nghệ An, tình hình an ninh tại eo biển Hormuz đang ở mức báo động. Iran đã đưa ra những cảnh báo đanh thép về rủi ro an toàn cho tàu thuyền đi qua khu vực này. Hệ quả tất yếu là nhiều hãng tàu lớn đã thông báo tạm ngừng vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là các mặt hàng cần bảo quản nghiêm ngặt trong container lạnh sang khu vực Vịnh và Biển Đỏ.

Việc đóng cửa hoặc hạn chế không phận từ các quốc gia trong khu vực cũng khiến vận tải hàng không rơi vào thế khó. Các chuyến bay phải thay đổi hành trình, bay vòng để né tránh vùng xung đột, dẫn đến kéo dài thời gian và giảm tải trọng khai thác, đẩy giá cước lên cao.

Đối với doanh nghiệp Nghệ An, tác động rõ rệt nhất nằm ở con số trên hóa đơn vận chuyển. Ghi nhận thực tế cho thấy giá cước vận tải biển một số tuyến tăng mạnh từ 1,5 đến 2 lần so với thời điểm trước xung đột. Thời gian vận chuyển phải chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi) thay vì đi qua kênh đào Suez khiến hành trình kéo dài thêm từ 8 đến 15 ngày. Doanh nghiệp phải gánh thêm phụ phí chiến tranh (WRS), phụ phí mùa cao điểm (PSS) và phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt.

Không chỉ dừng lại ở chi phí, tình trạng thiếu hụt container rỗng cục bộ tại các cảng xuất khẩu đang trở nên hiện hữu do vòng quay của tàu bị chậm lại đáng kể.

Hệ lụy từ "điểm nóng" địa chính trị toàn cầu đến doanh nghiệp

Sức nóng từ Trung Đông không còn là câu chuyện xa xôi mà đã hiện diện ngay trong nhà kho, bến bãi của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Mỗi đơn vị, tùy thuộc vào thị trường mục tiêu, lại đang chịu những mức độ ảnh hưởng khác nhau.

Công ty cổ phần Nafoods Group – một trong những cánh chim đầu đàn trong xuất khẩu nông sản của tỉnh – đang phải đối mặt với tình trạng gián đoạn lộ trình. Hiện tại, các lô hàng xuất khẩu sang UAE của doanh nghiệp đang phải tạm lưu tại cảng TP. Hồ Chí Minh để chờ thông báo mới từ hãng tàu. Việc chậm trễ này không chỉ gây áp lực lên chi phí lưu kho bãi mà còn ảnh hưởng đến chất lượng và kế hoạch cung ứng cho đối tác.

Khó khăn hơn cả là các doanh nghiệp có thị trường trọng điểm nằm ngay trong hoặc giáp ranh vùng xung đột. Công ty Chè Thành Đạt với thị trường chính là Pakistan và Afghanistan là một ví dụ điển hình. Việc cảng trung chuyển Bandar Abbas bị ảnh hưởng bởi bất ổn an ninh đã khiến lịch trình xếp tàu bị đình trệ. Với những lô hàng đã khởi hành, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh hành trình giữa chừng và chấp nhận các khoản phụ phí chiến tranh phát sinh ngoài dự kiến.

Là doanh nghiệp đầu ngành trong khai thác, sản xuất chế biến bột đá vôi trắng siêu mịn, Công ty Trung Hải Nghệ An xuất khẩu sản phẩm đi nhiều thị trường quốc tế như Ấn Độ, Bangladesh, và các nước khu vực Trung Đông. Do đó, chiến sự tại Trung Đông gây ra rất nhiều khó khăn cho công ty.

Chủ tịch HĐQT Nguyễn Trung Hải chia sẻ: Chi phí Logistics tăng phi mã, các tuyến tàu tránh vùng chiến sự sẽ phải kéo dài thời gian vận chuyển thêm 8 - 15 ngày và đẩy cước phí vận tải biển lên cao (có thể tăng 30- 50%). Một số hãng tàu tạm ngưng chạy chờ tình hình ổn định dẫn đến không kịp tiến độ giao hàng cho khách hàng. Ngoài ra, các hãng tàu áp dụng thêm phụ phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho hàng hóa, làm đội giá thành sản phẩm khi đến tay khách hàng. Giá dầu tăng cao cũng làm tăng chi phí sản xuất, chi phí vận tải từ Nghệ An ra các cảng ở Hải Phòng. Hiện nay giá cước đang tăng thêm so với giá cũ từ 800 đến 1 triệu đồng với 1 container ra Hải Phòng.

Ngoài ra, đơn hàng tại khu vực Trung Đông và các nước gần chiến sự bị sụt giảm do khách hàng lo lắng về tình hình chính trị hiện nay. Với các đơn hàng đã ký kết và hoàn tất giao hàng thì việc thanh toán quốc tế qua hệ thống ngân hàng cũng bị ảnh hưởng và chậm trễ hơn rất nhiều so với bình thường. Vì vậy hiện nay, công ty phải cập nhật liên tục thông tin qua các kênh để chủ động xử lý các đơn hàng cho phù hợp. Tập trung vào thị trường ổn định, đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường ít chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi chiến sự Trung Đông như Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan và Trung Quốc. Đẩy mạnh khai thác thị trường nội địa hơn nữa, để đảm bảo sản xuất không bị gián đoạn nhiều do ảnh hưởng của tình hình thế giới.

Nhận diện rủi ro và giải pháp chiến lược

Mặc dù phần lớn doanh nghiệp Nghệ An hiện nay xuất khẩu theo điều kiện FOB (giao hàng lên tàu) – nghĩa là rủi ro và chi phí vận tải trực tiếp do đối tác nhập khẩu chịu – nhưng không vì thế mà chúng ta có thể chủ quan.

Sở Công Thương Nghệ An đánh giá, việc tăng chi phí và kéo dài thời gian giao hàng sẽ làm sụt giảm uy tín của doanh nghiệp trong việc duy trì đơn hàng. Về lâu dài, biến động giá dầu và nhiên liệu thế giới sẽ tạo ra tác động dây chuyền, làm tăng giá thành sản xuất và gây áp lực cực lớn lên khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam nói chung và Nghệ An nói riêng.

Để đứng vững trước biến cố, các chuyên gia và cơ quan quản lý khuyến nghị doanh nghiệp cần thực hiện ngay các nhóm giải pháp sau:

Quản trị rủi ro hợp đồng: Rà soát lại các điều khoản về bất khả kháng, bảo hiểm và phân chia rủi ro trong hợp đồng thương mại. Việc mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa là bắt buộc để hạn chế tổn thất tối đa.

Đàm phán và chia sẻ: Chủ động liên lạc với đối tác để đàm phán về việc giãn tiến độ giao hàng và chia sẻ các chi phí phát sinh do khách quan.

Tái cơ cấu thị trường: Đã đến lúc không nên "bỏ trứng vào một giỏ". Doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, ưu tiên các khu vực có tuyến vận tải ổn định hơn như Đông Nam Á, châu Á và đặc biệt là quay lại khai thác mạnh mẽ thị trường nội địa.

Nâng cấp giá trị sản phẩm: Tập trung vào các mặt hàng có giá trị gia tăng cao và thời gian bảo quản dài để giảm thiểu rủi ro khi thời gian vận chuyển bị kéo dài.

Khủng hoảng Trung Đông là một phép thử nghiệt ngã cho bản lĩnh của doanh nghiệp Nghệ An trong năm 2026. Tuy nhiên, trong thách thức luôn tồn tại cơ hội. Những doanh nghiệp nào sớm chuyển đổi, chủ động quản trị rủi ro và nhạy bén với những xu thế mới của thị trường sẽ không chỉ vượt qua "sóng gió" mà còn kiến tạo được nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai.

Bên cạnh sự tự nỗ lực của doanh nghiệp, Sở Công Thương Nghệ An cũng đã đưa ra những kiến nghị quan trọng tới các Bộ, ngành Trung ương. Đó là việc cần tiếp tục theo dõi sát sao tình hình để cung cấp cảnh báo sớm; duy trì các chính sách hỗ trợ như giảm thuế VAT, hỗ trợ tín dụng để khơi thông dòng tiền cho khu vực sản xuất. Đồng thời, các hoạt động xúc tiến thương mại cần được đẩy mạnh hơn bao giờ hết để mở ra những thị trường thay thế an toàn hơn. Dưới sự chỉ đạo của Bộ Công Thương, các doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài để nắm bắt thông tin và tìm kiếm cơ hội mới. Trong gian khó, sự nhạy bén và đoàn kết sẽ là điểm tựa để xuất, nhập khẩu Nghệ An vượt qua cơn sóng dữ.