Zircon, Iskander, Oreshnik trong phòng thủ Kaliningrad

Chuyên gia quân sự Nga Alexander Stepanov cảnh báo rằng nếu Kaliningrad bị bao vây, Moscow có thể sử dụng toàn bộ các công cụ răn đe hiện có, từ tên lửa siêu vượt âm như Zircon, Iskander, hệ thống Oreshnik cho tới các lực lượng không quân vũ trụ và răn đe chiến lược.

Tổng quan nguy cơ bao vây Kaliningrad

Tổng thống Nga Vladimir Putin cảnh báo việc phong tỏa Kaliningrad sẽ dẫn đến leo thang căng thẳng và nhấn mạnh mọi mối đe dọa nhằm vào vùng lãnh thổ này sẽ bị vô hiệu hóa. Trong bối cảnh đó, Alexander Stepanov, chuyên gia quân sự tại Viện Luật và An ninh Quốc gia thuộc Học viện Kinh tế Quốc gia và Hành chính Công Nga, cho rằng đối phó với một nỗ lực bao vây Kaliningrad đòi hỏi phải sử dụng "toàn bộ các công cụ hiện có".

Theo ông, trong tình huống như vậy Nga "sẽ không gặp bất kỳ hạn chế nào" trong việc sử dụng các biện pháp răn đe của mình, và những vũ khí được triển khai sẽ đặt đối thủ vào trạng thái "không có cách nào có thể đối phó".

Phương án Nga: Zircon, Iskander, Oreshnik và lực lượng phối hợp

Alexander Stepanov nêu rõ các nguồn lực Nga có thể sử dụng trong kịch bản Kaliningrad bị bao vây gồm nhiều thành phần khác nhau, từ lực lượng hải quân, tên lửa chiến dịch - chiến thuật đến hệ thống siêu vượt âm mới.

Trước hết là Hạm đội Baltic, với trọng tâm là các loại vũ khí tầm xa chính xác và siêu thanh như tên lửa Zircon. Đây được coi là một trong các đòn tấn công từ hướng biển nhằm vào mục tiêu của NATO trong khu vực.

Các tổ hợp tên lửa Iskander triển khai ngay tại vùng Kaliningrad được đánh giá là công cụ để tấn công các căn cứ tập kết của NATO nếu liên minh chuẩn bị một chiến dịch nhằm vào vùng lãnh thổ này.

Bên cạnh đó, hệ thống siêu vượt âm tầm trung Oreshnik mới nhất của Nga được Stepanov nhắc tới như một thành phần quan trọng khác. Theo ông, hệ thống này có thể được triển khai trực tiếp tại Kaliningrad và dọc biên giới phía tây khu vực, với mục tiêu ngăn chặn các hành động quân sự được coi là mạo hiểm từ phía NATO.

Cùng với thành phần trên bộ và trên biển, Lực lượng không quân vũ trụ Nga được cho là có khả năng tấn công các mục tiêu của NATO ở Biển Baltic, bổ sung thêm một hướng tác chiến đối với các mục tiêu quân sự của liên minh.

Stepanov nhấn mạnh rằng nếu đối phương khởi xướng xung đột dọc theo đường biên giới Nga, thì "các mục tiêu của NATO sẽ trở nên hoàn toàn hợp pháp" đối với các hệ thống vũ khí chính xác cao của Nga.

Răn đe chiến lược và học thuyết hạt nhân mới của Nga

Bên cạnh các hệ thống tầm trung và tầm xa triển khai ở Kaliningrad, chuyên gia Alexander Stepanov đề cập tới các công cụ răn đe chiến lược của Nga. Theo ông, nhóm công cụ này bao gồm cả tên lửa đạn đạo liên lục địa.

Ông cho rằng các vũ khí răn đe chiến lược có thể được sử dụng trong trường hợp xuất hiện mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia và chủ quyền của Nga, phù hợp với học thuyết hạt nhân mới của nước này. Điều này cho thấy trong kịch bản cực đoan, Nga đặt khả năng leo thang lên mức răn đe chiến lược nếu cảm nhận nguy cơ đối với Kaliningrad là hiện hữu và trực tiếp.

Tuyên bố và hoạt động của NATO quanh Kaliningrad

Bối cảnh cảnh báo của các chuyên gia Nga diễn ra song song với những phát biểu cứng rắn từ phía NATO. Vào tháng 7, Tướng Christopher Donahue, người đứng đầu Lục quân Mỹ tại châu Âu và châu Phi kiêm Bộ Tư lệnh Lục quân Đồng minh NATO, cho biết liên minh có thể tấn công và kiểm soát Kaliningrad nếu cần thiết và đã có sẵn kế hoạch cho kịch bản đó.

Trước đó, trợ lý của Tổng thống Putin, Nikolai Patrushev, đã cảnh báo về các cuộc tập trận của NATO được cho là nhằm chuẩn bị cho những hoạt động tấn công gần biên giới Nga, trong đó có cả khả năng tấn công Kaliningrad. Các phát biểu và hoạt động này góp phần củng cố nhận thức tại Moscow về nguy cơ quân sự quanh vùng lãnh thổ hải ngoại này.

Nguy cơ với Kaliningrad từ hệ thống Aegis Ashore và bệ phóng Mk-41

Theo các đánh giá được nêu từ phía Nga, một trong những mối đe dọa then chốt đối với Kaliningrad là hệ thống phòng thủ tên lửa Aegis Ashore của Mỹ triển khai trên lãnh thổ Ba Lan. Chuyên gia Nga cho rằng hệ thống này có thể đặt toàn bộ Kaliningrad trong tầm bao phủ.

Không chỉ đảm nhiệm nhiệm vụ theo dõi, phát hiện và đánh chặn tên lửa hành trình cũng như tên lửa đạn đạo liên lục địa của Nga, Aegis Ashore còn làm Moscow lo ngại vì bệ phóng Mk-41 được sử dụng trong cấu hình này. Theo phân tích của phía Nga, Mk-41 không chỉ phóng tên lửa đánh chặn mà còn có thể sử dụng để phóng các loại tên lửa tấn công các mục tiêu trên không và trên mặt đất.

Cụ thể, Mk-41 được cho là có khả năng lắp đặt và phóng tên lửa hành trình tầm xa BGM-109 Tomahawk. Loại tên lửa này trước đây nằm trong phạm vi điều chỉnh của Hiệp ước Các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF), vốn cấm bố trí trên mặt đất tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo có tầm bắn từ 500 đến 5.470 km.

Chính vì các ràng buộc của INF, cả tên lửa Tomahawk của Mỹ và Kalibr của Nga đều được bố trí trên tàu chiến, không được phép triển khai trên mặt đất khi hiệp ước này còn hiệu lực. Việc Washington triển khai các bệ phóng đa năng Mk-41 tại các căn cứ Aegis Ashore ở Ba Lan khiến Moscow lo ngại cho số phận của Kaliningrad.

Phân tích từ phía Nga đặt giả thuyết rằng nếu Mỹ bí mật thay thế tên lửa đánh chặn tên lửa đạn đạo SM-3 bằng tên lửa hành trình Tomahawk, thì không chỉ toàn bộ phần châu Âu của Nga nằm trong tầm ngắm, mà chỉ trong khoảng 10 phút, các tên lửa này có thể đánh vào Kaliningrad.

Do đó, việc Mỹ triển khai căn cứ phòng thủ tên lửa với hệ thống Aegis Ashore ở Ba Lan và Romania bị Nga coi là hành động khiêu khích, bởi chỉ cần một điều chỉnh nhỏ, các bệ phóng Mk-41 có thể ngay lập tức biến thành hệ thống phóng tên lửa hành trình tầm xa Tomahawk.

Tính hai mặt của Aegis Ashore trong xung đột tiềm tàng

Dưới góc nhìn của chuyên gia quân sự Konstantin Makienko, Giám đốc Trung tâm phân tích Chiến lược và Công nghệ Nga, việc triển khai Aegis Ashore cũng mang tính hai mặt. Một mặt, hệ thống này được tuyên bố là để phòng thủ tên lửa, nhưng mặt khác, các căn cứ Aegis Ashore đương nhiên sẽ trở thành mục tiêu ưu tiên của các loại tên lửa Nga nếu xung đột nổ ra.

Nhận định này cho thấy trong các kịch bản được thảo luận từ phía Nga, mọi cơ sở phòng thủ tên lửa đặt gần biên giới và trong tầm với của Kaliningrad đều đồng thời là mục tiêu tác chiến tiềm năng trong trường hợp đối đầu vũ trang.

Trong tổng thể, các phân tích từ phía Nga mô tả một cấu trúc răn đe nhiều tầng quanh Kaliningrad: từ tên lửa siêu vượt âm như Zircon, Iskander, Oreshnik, lực lượng không quân vũ trụ, cho tới công cụ răn đe chiến lược, được đặt trong tương quan với sự hiện diện quân sự và hạ tầng phòng thủ tên lửa của NATO tại Ba Lan và khu vực lân cận.