Bài 1: Nhận diện 'điểm nghẽn', thay đổi tư duy
Thực tiễn cho thấy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước tạo ra những chuyển biến tích cực trong quản trị và nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh. Tuy nhiên, phía sau những kết quả bước đầu vẫn còn những “điểm nghẽn” về thể chế, cơ chế và nguồn lực cần được tháo gỡ, thay đổi tư duy để quá trình tái cấu trúc ngành Y tế Nghệ An diễn ra đồng bộ, hiệu quả và bền vững.
Vẫn còn “điểm nghẽn”
Trong cuộc làm việc tại Bệnh viện Ung bướu Nghệ An, Đoàn giám sát của Quốc hội đã chứng kiến rõ nét quá trình chuyển đổi số khi toàn bộ hồ sơ bệnh án điện tử, kết quả chẩn đoán và lịch sử điều trị được truy xuất tức thì. Là một trong những bệnh viện chuyên khoa ung bướu đầu tiên của cả nước triển khai thành công bệnh án điện tử, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An đã từng bước xây dựng mô hình bệnh viện thông minh với nhiều nền tảng số đồng bộ như đăng ký khám trực tuyến, phần mềm eHeal, hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa (PACS) thay thế in phim.
.jpg)
Thực tiễn tại Bệnh viện Ung bướu Nghệ An cho thấy môi trường nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo đang từng bước được hình thành. Riêng năm 2025, bệnh viện đã phê duyệt 93 đề tài nghiên cứu khoa học, công bố 57 bài báo chuyên ngành, trong đó có 12 bài báo quốc tế; đã triển khai 16 nghiên cứu đa quốc gia, 2 nghiên cứu đa trung tâm trong nước, đồng thời triển khai nhiều nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng theo tiêu chuẩn quốc tế.
Đặt trong bức tranh chung của ngành Y tế Nghệ An, những kết quả trên không phải là hiện tượng riêng lẻ. Đến nay, 100% cơ sở khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế trên địa bàn đã thực hiện liên thông dữ liệu; 100% bệnh viện đủ điều kiện triển khai bệnh án điện tử. Đặc biệt, việc tích hợp hơn 1,5 triệu sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID đang từng bước hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ quản trị ngành.
Không dừng ở chuyển đổi quy trình, bệnh viện hiện đã làm chủ 694/814 kỹ thuật chuyên sâu theo phân tuyến của Bộ Y tế; nhiều kỹ thuật trước đây chỉ thực hiện tại tuyến Trung ương như hóa trị cá thể hóa, điều trị đích, miễn dịch hay xạ trị gia tốc nay đã được triển khai thường quy.
Tuy nhiên, trao đổi với Đoàn giám sát, Thầy thuốc Nhân dân, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Vĩnh Hùng - Giám đốc Bệnh viện cho biết: “Thời gian qua, đơn vị đã chủ động đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nền tảng nâng cao năng lực quản trị và chất lượng khám, chữa bệnh. Có những kỹ thuật chúng tôi đã làm chủ, nhưng để đưa vào ứng dụng điều trị đại trà vẫn phải chờ cơ chế”.
Những ghi nhận qua giám sát cho thấy, rào cản đầu tiên nằm ở cơ chế tài chính. Để triển khai bệnh án điện tử, hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y khoa (PACS), trung tâm dữ liệu, hạ tầng an toàn thông tin hay các nền tảng quản trị số, các bệnh viện phải đầu tư nguồn lực rất lớn. Trong khi đó, nhiều khoản chi cho công nghệ thông tin vẫn chưa được tính đúng, tính đủ trong cơ cấu giá dịch vụ khám, chữa bệnh. Đây là áp lực không nhỏ đối với các cơ sở y tế đang thực hiện cơ chế tự chủ.
Bên cạnh cơ chế tài chính, khoảng cách về hạ tầng số và chất lượng nguồn nhân lực cũng đang là những rào cản lớn. Trong khi nhiều bệnh viện tuyến tỉnh đã từng bước làm chủ các nền tảng quản trị số, thì không ít cơ sở y tế tuyến cơ sở vẫn thiếu hạ tầng công nghệ thông tin, khả năng kết nối dữ liệu và đội ngũ chuyên gia về dữ liệu y tế, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học. Đây là những “điểm nghẽn mềm” nhưng lại quyết định khả năng vận hành hiệu quả của hệ thống sau khi công nghệ được triển khai.
Có thể nhận thấy, các “điểm nghẽn” trên đều bắt nguồn từ một nguyên nhân sâu xa, đó là tốc độ hoàn thiện thể chế chưa theo kịp tốc độ phát triển của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi nhiều quy định về đầu tư, tài chính, mua sắm, quản trị dữ liệu vẫn còn bất cập thì trở ngại lớn nhất không còn nằm ở quyết tâm đổi mới của các cơ sở y tế, mà ở yêu cầu sớm hoàn thiện một khuôn khổ chính sách đồng bộ, linh hoạt để những mô hình tiên phong có điều kiện phát triển và lan tỏa.
Khơi thông nguồn lực từ pháp lý đồng bộ
Chia sẻ về định hướng phát triển của ngành, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thị Hoài Chung - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Y tế Nghệ An cho biết, tỉnh đang tập trung xây dựng hệ thống y tế hiện đại trên 3 trụ cột, gồm quản trị thông minh, dự phòng thông minh và khám, chữa bệnh thông minh, hướng tới mục tiêu đưa Nghệ An trở thành trung tâm y tế kỹ thuật cao của khu vực Bắc Trung Bộ theo Quyết định số 3721/QĐ-UBND của UBND tỉnh.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, theo bà Lê Thị Hoài Chung, cùng với sự chủ động đổi mới của các cơ sở y tế, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích nghiên cứu khoa học, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn ngành.
Từ góc độ hoạch định chính sách, một thể chế hiện đại không chỉ có chức năng quản lý mà còn phải tạo dựng môi trường thuận lợi để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phát huy giá trị. Khi khuôn khổ pháp lý đủ đồng bộ, nguồn lực được khơi thông và quyền chủ động được trao nhiều hơn cho các cơ sở y tế, những mô hình tiên phong sẽ không còn dừng lại ở những điểm sáng đơn lẻ mà có điều kiện nhân rộng, góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng chăm sóc sức khỏe Nhân dân.
Đối với lĩnh vực y tế, điều đó không chỉ là đầu tư thêm máy móc hay phần mềm quản lý, mà là đổi mới toàn diện phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, tri thức và công nghệ. Từ thực tiễn khảo sát có thể thấy, 3 yếu tố này không phải là 3 lĩnh vực tách rời. Khoa học và công nghệ tạo ra nền tảng tri thức; đổi mới sáng tạo chuyển hóa tri thức thành các mô hình quản trị và giải pháp mới; còn chuyển đổi số kết nối toàn bộ hoạt động của hệ thống trên nền tảng dữ liệu, giúp việc điều hành ngày càng chính xác, minh bạch và hiệu quả hơn. Khi 3 yếu tố này được phát triển đồng bộ, ngành Y tế mới có điều kiện chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, đáp ứng yêu cầu phân cấp, phân quyền trong giai đoạn mới.
Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung cho biết: “Giá trị hoạt động giám sát của Quốc hội không chỉ là ghi nhận những kết quả đạt được hay chỉ ra những tồn tại trước mắt, mà còn phải nhận diện đầy đủ các điểm nghẽn chính sách để kiến nghị sửa đổi, bổ sung, tạo điều kiện cho những mô hình hiệu quả được nhân rộng. Từ góc độ đó, thực tiễn của Bệnh viện Ung bướu Nghệ An đã cung cấp nhiều luận cứ xác đáng cho việc tiếp tục hoàn thiện chính sách về các động lực phát triển mới trong lĩnh vực y tế…”.
