Bài cuối: Từ quản trị thông minh đến chính sách mở đường

Phân cấp mạnh hơn, năng lực quản trị cao hơn

Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo ra bước chuyển quan trọng trong phương thức quản lý Nhà nước, với tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh hơn, đề cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với năng lực quản trị tương xứng.

Đối với ngành Y tế, đây không chỉ là yêu cầu đổi mới về tổ chức bộ máy, mà sâu xa hơn là đổi mới phương thức điều hành để thích ứng với yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số. Khác với trước đây, khi nhiều quyết định quản lý chủ yếu được thực hiện theo quy trình hành chính và hệ thống báo cáo định kỳ, mô hình quản trị hiện đại đòi hỏi người đứng đầu phải có khả năng đưa ra quyết định nhanh, chính xác và dựa trên dữ liệu.

Trong lĩnh vực y tế, điều đó càng trở nên cấp thiết bởi mỗi quyết định về phân bổ nguồn lực, tổ chức mạng lưới khám, chữa bệnh, phòng, chống dịch hay đầu tư kỹ thuật đều tác động trực tiếp đến chất lượng chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Nhìn từ thực tiễn Nghệ An có thể thấy, quá trình chuyển đổi này đã bắt đầu hình thành những nền tảng tích cực. Là địa phương đặt mục tiêu xây dựng trung tâm y tế kỹ thuật cao của khu vực Bắc Trung Bộ, Nghệ An đang định hướng phát triển quản trị thông minh, dự phòng thông minh và khám, chữa bệnh thông minh. Tại Bệnh viện Ung bướu Nghệ An - bệnh viện tuyến cuối chuyên khoa ung bướu của khu vực, việc triển khai thành công bệnh án điện tử, ứng dụng đăng ký khám trực tuyến, phần mềm eHeal, hệ thống PACS thay thế in phim và nhiều nền tảng số khác không chỉ giúp chuẩn hóa quy trình chuyên môn, mà còn tạo nguồn dữ liệu phục vụ công tác quản trị và điều hành.

Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thị Hoài Chung - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Y tế Nghệ An, khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, yêu cầu đặt ra không chỉ là phân định rõ hơn trách nhiệm giữa các cấp quản lý, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực điều hành trên cơ sở dữ liệu số và bằng chứng khoa học. Đồng thời, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp người quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Thực tiễn đó cho thấy, quản trị hiện đại không còn được đo bằng số lượng văn bản chỉ đạo hay tần suất kiểm tra, mà bằng khả năng dự báo, điều phối và phản ứng chính sách trước những vấn đề phát sinh. Khi dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, người quản lý có thể theo dõi diễn biến dịch bệnh, tình hình sử dụng giường bệnh, nhu cầu thuốc, vật tư y tế hay hiệu quả của từng chương trình chăm sóc sức khỏe để kịp thời điều chỉnh phương án điều hành. Đây cũng là nền tảng để nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động quản lý Nhà nước về y tế.

Suy cho cùng, giá trị của đổi mới quản trị không nằm ở việc hệ thống có thêm bao nhiêu phần mềm hay nền tảng số, mà ở chỗ người đứng đầu có đủ thông tin để ra quyết định đúng, cơ sở y tế có đủ công cụ để vận hành hiệu quả và người dân được tiếp cận dịch vụ y tế nhanh hơn, thuận lợi hơn. Khi năng lực quản trị được nâng lên, phân cấp mới thực sự trở thành động lực phát triển chứ không chỉ là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức.

Liên thông dữ liệu - từ số hóa đến quản trị thông minh

Chuyển đổi số chỉ thực sự tạo ra giá trị khi dữ liệu không còn nằm rời rạc trong từng cơ sở y tế mà được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả trên phạm vi toàn hệ thống. Nếu số hóa là bước khởi đầu của quá trình đổi mới thì liên thông dữ liệu mới là điều kiện để hình thành mô hình quản trị thông minh - nơi mọi quyết định điều hành đều được hỗ trợ bởi thông tin đầy đủ, chính xác và cập nhật.

Trong lĩnh vực y tế, dữ liệu không đơn thuần là hồ sơ bệnh án hay các chỉ số chuyên môn. Khi được chuẩn hóa và liên thông, dữ liệu trở thành nền tảng giúp cơ quan quản lý theo dõi xu hướng dịch tễ, đánh giá năng lực của từng tuyến điều trị, phân bổ nguồn lực hợp lý và dự báo nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân. Đối với các cơ sở khám, chữa bệnh, dữ liệu liên thông giúp giảm thủ tục hành chính, hạn chế chỉ định xét nghiệm trùng lặp, nâng cao chất lượng hội chẩn và bảo đảm tính liên tục trong quá trình điều trị. Với người dân, đó là điều kiện để tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện, minh bạch và an toàn hơn.

Định hướng xây dựng mô hình quản trị y tế thông minh mà Nghệ An đang triển khai cũng xuất phát từ tư duy đó. Mục tiêu không chỉ là ứng dụng thêm các nền tảng số, mà hướng tới hình thành một hệ thống dữ liệu thống nhất, kết nối từ y tế dự phòng đến khám, chữa bệnh, từ tuyến cơ sở đến tuyến chuyên sâu, tạo nền tảng cho công tác chỉ đạo, điều hành trong bối cảnh phân cấp, phân quyền ngày càng mạnh mẽ.

Trao đổi với Đoàn giám sát, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thị Hoài Chung nhấn mạnh, chuyển đổi số sẽ chỉ thực sự thành công khi dữ liệu được khai thác hiệu quả để phục vụ quản lý, điều hành và nâng cao chất lượng phục vụ người bệnh.

Quan điểm này cho thấy mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số không phải là thay đổi công cụ làm việc, mà là đổi mới phương thức quản trị, lấy dữ liệu làm cơ sở cho mọi quyết định và lấy người dân làm trung tâm của quá trình cải cách. Có thể thấy, trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, năng lực quản trị của ngành Y tế sẽ ngày càng được quyết định bởi khả năng kết nối và khai thác dữ liệu.

Chính sách mở đường, kiến tạo tương lai

Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật, thực tiễn luôn là thước đo quan trọng nhất của chính sách. Mỗi mô hình mới vận hành hiệu quả không chỉ mang lại giá trị đối với đơn vị triển khai mà còn gợi mở những vấn đề cần được nghiên cứu, thể chế hóa để tạo động lực phát triển trên phạm vi rộng hơn. Từ góc nhìn đó, những chuyển động tại Bệnh viện Ung bướu Nghệ An không đơn thuần là kết quả của một cơ sở khám, chữa bệnh, mà còn phản ánh xu hướng đổi mới đang hình thành trong ngành Y tế khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành nền tảng của quản trị hiện đại.

Với quy mô hơn 1.250 giường bệnh nội trú, được đầu tư đồng bộ nhiều trang thiết bị hiện đại như hệ thống xạ trị Synergy Platform, máy SPECT/CT, hệ thống xét nghiệm sinh học phân tử, robot can thiệp, máy chụp cắt lớp vi tính 128 lát cắt…, Bệnh viện Ung bướu Nghệ An không chỉ là cơ sở điều trị mà đang từng bước trở thành trung tâm nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao các kỹ thuật chuyên sâu cho khu vực Bắc Trung Bộ. Sự phát triển đó càng có ý nghĩa khi được đặt trong mục tiêu xây dựng Nghệ An trở thành trung tâm y tế kỹ thuật cao của khu vực, nơi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là nền tảng cho mô hình quản trị mới.

Tuy nhiên, để những hạt nhân đổi mới ấy phát triển thành sức mạnh của cả hệ thống, điều kiện tiên quyết là phải tạo lập môi trường thuận lợi để các chủ thể cùng tham gia. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và hoàn thiện chính sách; các bệnh viện là trung tâm ứng dụng và chuyển giao công nghệ; các trường đại học, viện nghiên cứu cung cấp tri thức và nguồn nhân lực; doanh nghiệp đồng hành phát triển các giải pháp công nghệ; còn dữ liệu y tế trở thành nguồn tài nguyên chiến lược kết nối toàn bộ hệ thống. Khi các mắt xích này được vận hành đồng bộ, khoa học, công nghệ không chỉ tạo ra những tiến bộ về kỹ thuật mà còn tạo ra phương thức quản trị mới, mô hình dịch vụ mới và giá trị mới cho người dân.

Từ góc nhìn đó, hoàn thiện thể chế không đơn thuần là sửa đổi một số quy định về đầu tư, tài chính hay mua sắm công. Điều quan trọng hơn là kiến tạo một không gian phát triển đủ rộng để khuyến khích sáng tạo, chấp nhận những thử nghiệm có kiểm soát, thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, cơ sở y tế, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu. Khi mọi nguồn lực được kết nối trong cùng một hệ sinh thái, các thành tựu khoa học, công nghệ sẽ được chuyển hóa nhanh hơn thành sản phẩm, dịch vụ và giải pháp phục vụ người bệnh, đồng thời tạo động lực phát triển bền vững cho ngành Y tế.

Đối với hoạt động của Quốc hội, ý nghĩa của quá trình này không chỉ dừng ở việc ban hành hay sửa đổi các quy định pháp luật. Quan trọng hơn, thông qua giám sát và phản ánh từ thực tiễn, Quốc hội có điều kiện nhận diện những cơ chế đã phát huy hiệu quả để tiếp tục hoàn thiện, đồng thời tháo gỡ những rào cản đang cản trở sự phát triển của các mô hình mới. Đại biểu Quốc hội chuyên trách Trần Nhật Minh nhận định: “Điều chúng tôi hướng tới sau hoạt động giám sát không chỉ là giải quyết những vướng mắc của một ngành, một địa phương, mà là từ thực tiễn rút ra những vấn đề có giá trị phổ quát để kiến nghị hoàn thiện chính sách. Mỗi mô hình hiệu quả cần được xem là một kinh nghiệm lập pháp và quản trị, để khi chính sách được ban hành sẽ tạo điều kiện cùng phát triển, chứ không chỉ tháo gỡ khó khăn cho từng trường hợp cụ thể”.

Từ thực tiễn Nghệ An, vấn đề đặt ra không chỉ là nhận diện những “điểm nghẽn”, mà quan trọng hơn là chuyển hóa kết quả giám sát thành kiến nghị chính sách, mở đường cho ngành Y tế phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Điều cần được ưu tiên trước hết là tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng hành với sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thực tiễn vận động nhanh hơn nhiều so với quá trình sửa đổi các quy định hiện hành; vì vậy, nhiều cơ chế về đầu tư, mua sắm, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, quản trị dữ liệu hay hợp tác công - tư đã bộc lộ những khoảng trống cần được bổ sung.

Với vai trò cơ quan lập pháp, Quốc hội cần tăng cường giám sát việc tổ chức thực hiện Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cũng như các luật có liên quan, kịp thời tổng kết thực tiễn để sửa đổi, hoàn thiện pháp luật, bảo đảm hệ thống thể chế thực sự trở thành động lực phát triển thay vì rào cản của đổi mới.

Cùng với đó, yêu cầu đặt ra đối với Chính phủ là đẩy nhanh việc thể chế hóa các chủ trương của Đảng bằng những cơ chế điều hành cụ thể, thống nhất và có tính khả thi cao. Việc sớm ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn; hoàn thiện cơ chế tài chính cho chuyển đổi số; đổi mới chính sách đầu tư cho nghiên cứu khoa học; khuyến khích hợp tác công - tư và huy động nguồn lực xã hội sẽ quyết định tốc độ đưa các thành tựu khoa học, công nghệ vào thực tiễn khám, chữa bệnh.

Ở góc độ quản lý ngành, yêu cầu cấp thiết hiện nay không chỉ là thúc đẩy chuyển đổi số, mà phải hình thành một nền quản trị y tế dựa trên dữ liệu. Điều đó đòi hỏi Bộ Y tế sớm hoàn thiện các tiêu chuẩn quốc gia về dữ liệu y tế, đẩy nhanh lộ trình triển khai bệnh án điện tử thống nhất, xây dựng cơ chế kết nối và chia sẻ dữ liệu an toàn giữa các tuyến điều trị, đồng thời phát triển các nền tảng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị, dự báo và hỗ trợ chuyên môn. Cùng với đầu tư hạ tầng, cần có chiến lược dài hạn phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực dữ liệu y tế, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, tin học y tế và quản trị bệnh viện hiện đại. Đầu tư cho con người hôm nay chính là tạo dựng năng lực cạnh tranh của nền y tế trong tương lai.

Đối với Nghệ An, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang mở ra không gian mới để phát huy tính chủ động trong tổ chức thực hiện chính sách. HĐND tỉnh cần tiếp tục phát huy vai trò giám sát việc thực hiện các mục tiêu phát triển y tế kỹ thuật cao; UBND tỉnh tập trung chỉ đạo xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung, ưu tiên đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ cao, phát triển nguồn nhân lực và tạo cơ chế khuyến khích nghiên cứu, chuyển giao công nghệ.

Ngành Y tế cần chủ động hơn nữa trong việc liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, biến các cơ sở khám, chữa bệnh không chỉ là nơi điều trị mà còn là trung tâm nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật.

Thực tiễn của Bệnh viện Ung bướu Nghệ An đã chứng minh, khi được trao quyền chủ động và có cơ chế phù hợp, một bệnh viện tuyến tỉnh hoàn toàn có thể làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu, trở thành đơn vị chuyên khoa ung bướu đầu tiên trong cả nước triển khai thành công bệnh án điện tử, ứng dụng hiệu quả trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ chẩn đoán, xây dựng quy trình khám, chữa bệnh thông minh và từng bước tiệm cận trình độ của các trung tâm y tế lớn. Điều đó cho thấy, khoảng cách giữa tuyến Trung ương và địa phương không còn phụ thuộc chủ yếu vào điều kiện địa lý hay quy mô đầu tư, mà phụ thuộc ngày càng nhiều vào chất lượng quản trị, khả năng đổi mới và hiệu quả của chính sách.

Khép lại hành trình giám sát, điều đọng lại không chỉ là những con số về nghiên cứu khoa học, những công nghệ mới được ứng dụng hay những mô hình quản trị tiên phong đã hình thành. Giá trị lớn hơn nằm ở niềm tin rằng, khi thể chế thực sự mở đường, quản trị không ngừng đổi mới, nguồn lực được khơi thông và mọi chính sách đều hướng tới người dân, thì khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ trở thành động lực phát triển mạnh mẽ của ngành Y tế Nghệ An nói riêng và của cả nước nói chung.

Đó cũng là con đường để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nền y tế hiện đại, thông minh, nhân văn và phát triển bền vững, đáp ứng kỳ vọng của Nhân dân và yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Bài 1: Nhận diện 'điểm nghẽn', thay đổi tư duy