Bất cập trong xử lý tiêu úng tại các vùng màu

(Baonghean) - Nghệ An hiện có trên 20.000 ha sản xuất rau, màu và đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, hệ thống tưới tiêu cho các vùng màu chưa được đầu tư đúng mức và còn nhiều bất cập. Không những gây khó khăn cho bố trí sản xuất mùa vụ, mà hàng năm, thiệt hại do ngập úng, hạn hán tại các vùng màu lên đến hàng chục tỷ đồng.

Người dân xóm 17, xã Nghi Thuận (Nghi Lộc) tháo nước để trồng lại ngô bị chết do ngập úng.

Sau mấy ngày mưa (từ ngày 13 - 14/9), hai sào ngô gieo trỉa gần 1 tháng của gia đình chị Lê Thị Phương, xóm 17, xã Nghi Trung (Nghi Lộc) mất trắng. Vừa đưa cuốc khơi dòng chảy cho nước thoát, chị Phương cho biết: “Trước mưa, ngô đã lên xanh tốt và có 6 lá rồi. Nhưng sau khi bị ngập trắng 3 ngày, chiều 14/9 nước rút cũng là lúc ngô rạp xuống chết hết. Mình khơi thông nước, chờ nắng lên đất khô mới trỉa lại được…”. 

Đợt mưa lớn vừa qua không chỉ làm cánh đồng lúa hè thu đang bắt đầu phơi mao, ngậm sữa, dự kiến chỉ khoảng 10 ngày nữa sẽ cho thu hoạch của xã Nghi Trung gần như mất hoàn toàn, mà còn khiến cho diện tích trồng màu vụ đông của xã bị thiệt hại nặng nề.

Ông Trần Hải Dương - Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Kênh tiêu chính trên địa bàn xã là kênh Rào Trường, chạy từ Sân bay Vinh, qua các xã Nghi Liên, Nghi Ân và Nghi Long, ra Nghi Xá rồi xuống bara Nghi Quang tiêu thoát ra biển. Dù là tuyến kênh chính, quan trọng nhưng hiện tuyến kênh tiêu này mới được bê tông hơn 1 km ở hai đầu xã Nghi Trung, còn lại đoạn giữa vẫn đang là kênh đất. Mấy ngày mưa vừa qua, xã phải thuê máy hết mấy chục triệu đồng để vớt bèo tây từ các xã khác tràn về theo kênh gây tắc dòng chảy.

Nghi Lộc là một trong những địa phương có diện tích vùng màu lớn của tỉnh, với trên 4.000 ha, trong đó lạc gần 3.000 ha và rau các loại trên 1.000 ha.

Theo ông Nguyễn Xuân Quang - Trưởng phòng Nông nghiệp huyện, trên địa bàn chỉ có ít xã vùng màu đất cao và dễ tiêu thoát, còn lại gần như tất cả các xã vùng màu tập trung của huyện, nằm phía Đông QL1A như: Nghi Long, Nghi Trung, Nghi Thuận… đều gặp rất nhiều khó khăn trong tiêu thoát nước, không chỉ trong sản xuất vụ đông mà cả vụ xuân.

Sau năm 2000, từ dự án tiêu úng vùng màu của tỉnh, toàn bộ các tuyến kênh chính vùng màu như kênh Nhà Biên, kênh Nhà Na, kênh đông Nghi Phong, tây Nghi Phong… đều cơ bản được mở rộng, tuy nhiên chỉ khoảng 10% chiều dài nằm ở các vị trí xung yếu đã được bê tông hóa, còn lại vẫn đang là kênh đất. 

Máy xúc vớt bèo ùn tắc do mưa lụt trên tuyến kênh tiêu chính đi qua mấy xã của Nghi Lộc và TP Vinh.

Còn tại huyện Diễn Châu có 55 km kênh tiêu chính cho các vùng màu của huyện, đến nay từ nguồn của các dự án, ngoài hệ thống mương nhánh hầu hết vẫn đang là mương đất, đã có khoảng gần 40% chiều dài được bê tông hóa kiên cố, chỉ ở những tuyến quan trọng, còn lại chỉ làm cầu cống trên kênh và nạo vét.

Ông Cao Văn Thái, - Phòng Nông nghiệp huyện cho biết: Hầu hết các xã vùng màu đều tiêu thoát rất khó khăn, nhất là ở xã Diễn Thịnh có hai tuyến kênh đổ ra biển nhưng hiện không tiêu được do bị bồi lấp rất nặng, hàng năm đến mùa mưa lụt không chỉ lụt ngoài đồng mà còn cả trong vùng dân cư. Bên cạnh đó, các cửa đổ ra biển thường xuyên bị bồi lấp, do mùa khô cát biển dâng vào chắn các cửa ngầm, trong khi số lượng cửa ngầm này quá lớn nên chưa thể nạo vét được.

Toàn tỉnh hiện có 800 km kênh tiêu phục vụ cho các vùng màu, trong đó mới chỉ có 200 km (chủ yếu là kênh chính) được kiên cố hóa, còn lại là kênh đất nội đồng. Các công trình tưới tiêu vùng màu do giải ngân vốn không kịp thời nên tiến độ không đạt kế hoạch, khả năng tiêu úng thấp, hệ thống kênh tiêu không đồng bộ nên hạn chế trong công tác tiêu thoát nước.

Theo ông Nguyễn Ngọc Văn - Phó Chi cục Thủy lợi tỉnh, thì để giải quyết những bất cập về thủy lợi trong sản xuất vùng rau màu, về lâu dài, cần quy hoạch và xây dựng thêm các công trình thuỷ lợi nhỏ, nhất là ở những địa bàn có cánh đồng mẫu lớn, khu sản xuất tập trung.

Đồng thời, chính quyền địa phương cần vào cuộc, tuyên truyền vận động nhân dân tích cực tham gia vào chiến dịch làm thủy lợi nội đồng một cách  hiệu quả hơn. 

Tuy nhiên, trong khi hệ thống tiêu úng đồng màu còn khó khăn, nguồn vốn quá lớn chưa được đáp ứng đủ, thì giải pháp kỹ thuật cần được coi trọng. Một số chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp khuyến cáo, để nâng cao hiệu quả sản xuất vùng màu trong điều kiện tiêu thoát kém, thì một số địa phương cần đẩy sớm lịch thời vụ.

Người dân xã Diễn Thành nhổ lạc bị chết do úng ngập để trồng lại.

Đối với vùng màu bãi hay vùng màu đồi ở các huyện Quỳnh Lưu, Thanh Chương, Đô Lương cần đẩy thời vụ gieo trồng lên từ trong tháng 8 và càng sớm càng tốt vì mưa chủ yếu sau 2/9, khi đó cây trồng đã có khả năng chống đỡ với mưa lụt.

Với vùng ven sông Lam, căn cứ vào địa hình cụ thể, những vùng bãi sâu làm chậm lại, thậm chí có những vùng bãi thấp ở Anh Sơn, Tân Kỳ… phải chờ hết lụt, qua tháng 10 mới gieo trồng để giảm thiểu thiệt hại.

Phú Hương