Cần sớm khởi động lại và đảm bảo Dự án Trung tâm bảo tồn dân ca Ví, Giặm phát huy hiệu quả

Điều chỉnh dự án: Gỡ “nút thắt” kéo dài gần 1 thập kỷ

Dự án Trung tâm Bảo tồn và phát huy di sản dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt tại Quyết định số 4909/QĐ-UBND ngày 28/10/2015; đến ngày 20/1/2016 tiếp tục được phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công, dự toán xây dựng các hạng mục chính theo Quyết định số 4551/QĐ-UBND. Dự án do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An làm chủ đầu tư, triển khai trên diện tích 6.393m², nằm trên đường Nguyễn Du, thuộc phường Trường Vinh, Nghệ An, với tổng mức đầu tư ban đầu gần 70 tỷ đồng.

Theo thiết kế, dự án là tổ hợp công trình cao 5 tầng, diện tích xây dựng 2.154m², gồm 2 khối chính: Khối hành chính và khối biểu diễn. Trong đó, khối hành chính bố trí phòng khán giả 500 chỗ ngồi, phòng trực kỹ thuật, phòng dịch vụ văn hóa, căng tin, kho trang phục - đạo cụ, phòng sưu tầm, nghiên cứu, lưu giữ di sản dân ca… Khối biểu diễn và giàn thiên kiều bao gồm hệ thống sân khấu, giàn thiên kiều, hệ thống điện, chiếu sáng phục vụ biểu diễn.

Ngoài ra, dự án còn có không gian ngoài trời với hồ nước, nhà diễn xướng, cổng tam quan cùng các hạng mục phụ trợ như nhà bảo vệ, trạm biến áp, sân nền, hệ thống điện chiếu sáng, cấp thoát nước, tường rào bao quanh.

Theo kế hoạch ban đầu, dự án được thực hiện trong thời gian không quá 5 năm kể từ năm 2016, với kỳ vọng trở thành trung tâm biểu diễn, bảo tồn và phát huy giá trị dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh - loại hình nghệ thuật đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ năm 2014. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, sau gần 10 năm triển khai, công trình vẫn chưa đủ điều kiện để nghiệm thu, đưa vào sử dụng.

Để tránh nguy cơ bỏ hoang, gây lãng phí đầu tư công, ngày 22/8/2025, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Quyết định số 2700/QĐ-UBND phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án. Trên cơ sở đó, ngày 25/11/2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An có Tờ trình số 748/TTr-SVHTTDL gửi Sở Tài chính và Sở Xây dựng đề nghị thẩm định điều chỉnh Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án.

Theo phương án điều chỉnh, toàn bộ phần kiến trúc, kết cấu công trình 5 tầng đã xây dựng sẽ được giữ nguyên. Tuy nhiên, nhiều không gian chức năng được điều chỉnh, cải tạo, bố trí lại nhằm phù hợp hơn với nhu cầu khai thác, công năng sử dụng và yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy. Một số tường ngăn giữa các phòng được tháo dỡ; hố nhạc trước sân khấu được sửa chữa; bổ sung hệ khung, cột, dầm thép đỡ sàn nâng rèm sân khấu; cải tạo khu sảnh đón. Các phòng chức năng của khối hành chính từ tầng 1 đến tầng 5 cũng được rà soát, điều chỉnh lại.

Đáng chú ý, không gian cảnh quan ngoài trời được điều chỉnh theo hướng hiện đại hơn, với sân quảng trường, lối đi tạo cảnh quan, khu nhà dịch vụ bán vé và sân khấu phục vụ diễn xướng ngoài trời. Tổng mức đầu tư của dự án theo phương án điều chỉnh tăng lên hơn 137 tỷ đồng; thời gian hoàn thành dự kiến đến ngày 31/12/2026.

Ông Nguyễn Thanh Trà - Trưởng phòng Kế hoạch - Tài chính, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cho biết, sau khi các sở, ngành hoàn tất thẩm định và UBND tỉnh ban hành quyết định phê duyệt điều chỉnh, dự án sẽ được triển khai các bước tiếp theo, lựa chọn nhà thầu để thực hiện theo phương án đã được tư vấn, thiết kế đề xuất.

Hoàn thành chưa đủ, phải phát huy hiệu quả

Việc dự án được tái khởi động được xem là bước then chốt để tháo gỡ những “nút thắt” kéo dài gần 1 thập kỷ. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ là hoàn thành một công trình xây dựng, mà là làm thế nào để Trung tâm Bảo tồn và phát huy di sản dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh thực sự phát huy hiệu quả khi đi vào hoạt động.

Theo ông Trần Quốc Chung - Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An (đơn vị được thành lập năm 2020 trên cơ sở hợp nhất Trung tâm Bảo tồn và Phát huy Di sản Dân ca xứ Nghệ và Đoàn Ca múa dân tộc tỉnh), đội ngũ nghệ sĩ đang rất mong mỏi có một không gian biểu diễn chuyên nghiệp, ổn định, tương xứng với vị thế của dân ca Ví, Giặm.

Ông Chung cho rằng, sau gần 10 năm dự án chưa hoàn thành, trong khi nghệ thuật biểu diễn đã có nhiều thay đổi mạnh mẽ, việc điều chỉnh công trình theo hướng hiện đại, linh hoạt là yêu cầu tất yếu. Nếu không kịp thời cập nhật xu hướng, nguy cơ lạc hậu ngay khi vừa đưa vào sử dụng là hoàn toàn có thể xảy ra.

Thực tế cho thấy, nghệ thuật biểu diễn - kể cả nghệ thuật truyền thống - đang không ngừng thay đổi để thích ứng với thị hiếu công chúng. Vì vậy, việc hoàn thiện đồng bộ từ cảnh quan kiến trúc bên ngoài đến không gian sân khấu bên trong, hệ thống âm thanh, ánh sáng, kỹ thuật biểu diễn, bảo đảm có thể đáp ứng nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau là yếu tố then chốt. Chỉ khi đó, dân ca Ví, Giặm mới có thể được đặt trong một không gian biểu diễn hấp dẫn, vừa giữ được bản sắc truyền thống, vừa có sức sống đương đại.

Song song với hoàn thiện công trình, việc chuẩn bị nội dung hoạt động cũng được xem là yếu tố quyết định. Theo ông Chung, Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An đã chủ động xây dựng các đề án, tờ trình gửi cơ quan chủ quản để triển khai các chương trình, show diễn, đồng thời chuẩn bị dàn dựng các vở diễn sân khấu ngay từ bây giờ. Mục tiêu là bảo đảm khi công trình hoàn thành có thể đưa vào khai thác ngay, tránh tình trạng “xây xong để đó”, thiếu hoạt động, sử dụng kém hiệu quả.

Từ thực tế dự án kéo dài gần 1 thập kỷ, có thể thấy bài toán đặt ra không chỉ là tiến độ hay nguồn vốn, mà còn là cách tiếp cận tổng thể trong đầu tư và vận hành. Để Trung tâm Bảo tồn và phát huy di sản dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh thực sự trở thành điểm nhấn văn hóa của tỉnh, cần gắn chặt đầu tư xây dựng với chiến lược khai thác lâu dài; đa dạng hóa loại hình biểu diễn; kết hợp biểu diễn nghệ thuật với du lịch văn hóa, giáo dục di sản; đồng thời tạo cơ chế để đơn vị nghệ thuật chủ động sáng tạo, tổ chức chương trình phù hợp với nhu cầu công chúng.