Đồng hành với những thanh, thiếu niên... "chưa ngoan"
Không chỉ xử lý các hành vi vi phạm, lực lượng công an các xã, phường trên địa bàn Nghệ An đang kiên trì triển khai nhiều giải pháp phòng ngừa, cảm hóa và đồng hành với thanh, thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật. Cách làm từ sớm, ngay từ cơ sở đã góp phần kéo giảm vi phạm, giúp nhiều em thay đổi nhận thức và điều chỉnh hành vi...
Đồng hành, cảm hóa
Gần 1 năm nay, Tô Đức A đã quen với những lần lên trụ sở Công an xã Đô Lương. Có lần em đến để trình diện theo yêu cầu quản lý, có lần được nhắc nhở sau những vi phạm, nhưng cũng có những lần chỉ để ngồi trò chuyện với cán bộ công an về việc học, công việc và dự định tương lai. Lần gần đây nhất, khi được các chú công an gọi lên trao đổi, em vừa kết thúc một ca giao hàng. Vẫn gương mặt cũ, nhưng nam sinh sinh năm 2009 không còn dáng vẻ bốc đồng của những ngày tụ tập đua xe trái phép mà đã dần ý thức, biết hối lỗi và đang tiến bộ từng ngày.
Nhắc lại quãng thời gian đã qua, điều Đức A nói nhiều nhất là: "Em thực sự hối hận". Sai lầm bắt đầu từ năm lớp 10 khi em học tại Trung tâm GDNN - GDTX huyện Đô Lương và xảy ra mâu thuẫn, đánh nhau với bạn. Sau khi bị đình chỉ học, Đức A rời quê, gần 1 năm làm thuê tại Hải Phòng, Hà Nội, Bắc Ninh rồi về Vinh. Không còn sự quản lý của gia đình và nhà trường, em dần bị cuốn vào những nhóm bạn xấu, nhiều lần tham gia cổ vũ rồi trực tiếp đua xe trái phép và từng bị lực lượng công an xử lý.
Sự thay đổi đến vào đầu năm 2026. Trong quá trình rà soát thanh, thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật, Thượng úy Nguyễn Đức Đại - Tổ Cảnh sát phòng, chống tội phạm, Công an xã Đô Lương đã đưa Đức A vào diện cần quan tâm. "Khi đó em không ở địa phương nên tôi chỉ liên lạc qua điện thoại. Lúc đầu em khá ương bướng. Tôi gọi điện nhiều lần nhưng không nghe máy nên phải đến gặp mẹ em và kết nối để nói chuyện", Thượng úy Nguyễn Đức Đại nhớ lại.
Sau này, Đức A kể, ban đầu em rất sợ khi nhận được điện thoại của các chú công an. Nhưng chính lời động viên của Thượng úy Nguyễn Đức Đại: "Mần chi thì cũng phải học cho xong cái bằng cấp III, học lấy một cái nghề để sau này có cuộc sống ổn định" đã khiến em suy nghĩ. Bản thân Đức A cũng thú nhận, sau gần 1 năm bỏ nhà ra đi đã thấm thía và ăn năn vì những hành động của mình.
Sự chân thành và kiên trì ấy đã làm thay đổi suy nghĩ của cậu thanh niên 17 tuổi và Đức A quyết định trở về quê, đăng ký học lại lớp 10 hệ trung cấp nghề chuyên ngành sửa chữa ô tô. Ngoài giờ học, em tham gia nhóm "Ship Đô Lương" để kiếm thêm thu nhập. Dù không còn trong diện theo dõi đặc biệt, em vẫn thường xuyên nhận được những cuộc điện thoại hỏi thăm của cán bộ Công an xã. Mỗi khi có biểu hiện bất thường, em đều được nhắc nhở, định hướng kịp thời để tránh tái phạm.
Không chỉ riêng Đức A, trong cuốn sổ tay của Thượng úy Nguyễn Đức Đại còn có danh sách khoảng 10 thành viên của nhóm "Ship Đô Lương", phần lớn đều là những thanh niên từng có quá khứ nghịch ngợm. Nhóm do một thanh niên sinh năm 2005 thành lập, nhận giao hàng cho các cửa hàng, quán ăn trên địa bàn. Mô hình không chỉ tạo thu nhập chính đáng mà còn giúp các thành viên tránh xa những cuộc tụ tập vô bổ, từng bước hình thành lối sống tích cực.
Niềm vui của những người làm công tác cảm hóa còn đến từ những cuộc điện thoại bất ngờ. Tuần vừa qua, Thiếu tá Phạm Viết Đức - cán bộ Tổ Cảnh sát phòng, chống tội phạm, Công an xã Nam Đàn nhận được cuộc gọi của chị Nguyễn Thị Tâm ở xóm Hồng Thái báo tin con trai là Trần Văn C. (SN 2008), học tại một trường ngoài công lập, vừa thi tốt nghiệp THPT đạt 26 điểm và có nhiều cơ hội xét tuyển của nhiều trường đại học tốp đầu. Trước đó, dịp Tết năm 2026, C. từng tham gia mua bán, tàng trữ pháo nổ trái phép và bị đưa vào diện quản lý.
Sau khi xử lý theo quy định, lực lượng công an nhiều lần đến tận nhà gặp gỡ, động viên, phối hợp với gia đình và nhà trường theo dõi, giúp em tập trung học tập. Kết quả hôm nay chính là phần thưởng lớn nhất đối với những người kiên trì đồng hành cùng các em.
Hiệu quả rõ nét
Bộ hồ sơ theo dõi chuyên đề thực hiện Kế hoạch 782/KH-CAT-PV01 về tổng rà soát, tăng cường quản lý, phòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn tình trạng thanh, thiếu niên, học sinh vi phạm pháp luật, gây rối trật tự công cộng của Công an xã Nam Đàn mới được lập sau ngày 1/5/2025 nhưng đã dày hàng trăm trang. Trong đó, có danh sách toàn bộ học sinh trên địa bàn, đánh dấu các trường hợp cá biệt và hồ sơ của hàng chục thanh, thiếu niên từng vi phạm pháp luật cần theo dõi.
Theo Thiếu tá Phạm Viết Đức, trước đây các hành vi vi phạm của thanh, thiếu niên chủ yếu mang tính tự phát, thì nay, sự phát triển của mạng xã hội khiến việc tụ tập, lôi kéo diễn ra nhanh và khó kiểm soát hơn. Chỉ thông qua TikTok, Messenger, nhiều nhóm đã hẹn địa điểm, thời gian để tụ tập, cổ vũ đua xe hoặc gây rối trật tự công cộng. Không ít em không phải đối tượng cầm đầu nhưng vẫn bị cuốn theo tâm lý đám đông, trở thành người tham gia hoặc đồng phạm.
Qua rà soát, phần lớn các trường hợp vi phạm đều ở lứa tuổi học sinh; nhiều em bỏ học hoặc thường xuyên nghỉ học vào dịp cuối tuần. Đáng chú ý, nhiều em thiếu sự quan tâm của gia đình do bố mẹ đi làm ăn xa, ly hôn hoặc bận mưu sinh. Đây cũng là nguyên nhân khiến các em dễ bị tác động bởi bạn bè xấu và những lời rủ rê trên không gian mạng.
Trao đổi về tình hình vi phạm pháp luật ở độ tuổi thanh, thiếu niên, Thiếu tá Nguyễn Viết Thanh - Phó trưởng Công an xã Nam Đàn nói rằng, hiện nay, pháp luật ưu tiên các biện pháp giáo dục, giúp người chưa thành niên sửa sai và tái hòa nhập cộng đồng. Đây là chính sách nhân văn nhưng cũng khiến một số trường hợp chưa nhận thức đầy đủ hậu quả hành vi, thậm chí tái phạm sau khi được nhắc nhở.
Để phòng ngừa từ sớm, Công an xã Nam Đàn duy trì biện pháp "kiểm danh, kiểm diện" đối với thanh, thiếu niên thuộc diện quản lý. Vào buổi tối, dịp cuối tuần hoặc thời điểm có nguy cơ phát sinh tụ tập, lực lượng công an trực tiếp đến gia đình kiểm tra hoặc yêu cầu các em có mặt tại trụ sở. Sau mỗi buổi kiểm diện, các em tham gia vệ sinh khuôn viên, lao động công ích, viết cam kết không tái phạm và được tuyên truyền pháp luật.
Với trường hợp nguy cơ cao, việc kiểm diện được thực hiện từ 1-2 lần mỗi tuần. Đồng thời, công an thường xuyên phối hợp với gia đình, nhà trường theo dõi việc học tập, sinh hoạt, định hướng học nghề, tìm việc làm. Mục tiêu của mô hình không phải để xử lý mà thông qua những lần gặp gỡ thường xuyên giúp các em thay đổi nhận thức, tránh xa các hội, nhóm có nguy cơ vi phạm.
Tại xã Đô Lương, trước khi triển khai Chuyên đề 1782, tình hình an ninh, trật tự từng diễn biến phức tạp với nhiều nhóm thanh, thiếu niên tụ tập ban đêm, điều khiển xe tốc độ cao, cổ vũ đua xe và gây rối. Không ít trường hợp còn bị lôi kéo qua mạng xã hội từ các địa phương lân cận.
Theo Thượng úy Nguyễn Đức Đại, phần lớn các em còn nhỏ tuổi, thích thể hiện bản thân và dễ bị tác động bởi bạn bè, mạng xã hội. Vì vậy, Công an xã xác định lấy phòng ngừa, giáo dục và cảm hóa làm trọng tâm. Mỗi thanh, thiếu niên thuộc diện quản lý đều được phân công cán bộ phụ trách, thường xuyên nắm bắt việc học tập, lao động, các mối quan hệ và diễn biến tâm lý. Song song với đó là các buổi tuyên truyền, phân tích hậu quả của hành vi đua xe, gây rối trật tự công cộng, tàng trữ pháo nổ, mang theo hung khí; đồng thời, chia sẻ những câu chuyện thực tế về người thành công và những trường hợp phải trả giá vì phút bồng bột.
Đồng hành với thanh, thiếu niên, Thượng úy Nguyễn Đức Đại cũng chia sẻ, điều quan trọng nhất trong quá trình cảm hóa không phải là những lời răn đe mà là tạo dựng được niềm tin để các em coi cán bộ công an như người anh, người bạn, sẵn sàng chia sẻ. Nhờ cách làm kiên trì, sát cơ sở, số thanh, thiếu niên thuộc diện quản lý trên địa bàn đã giảm từ 72 xuống còn 52 trường hợp. Trong số hơn 20 em được theo dõi, hỗ trợ sát sao, đã có nhiều em quay trở lại học tại các trường THPT, trung tâm giáo dục thường xuyên và trường nghề; nhiều em khác có việc làm ổn định hoặc đạt kết quả tốt trong học tập...
