Lesson 4: The Sound of the Mouth Harp in a Remote Village
(Baonghean) - After spending hours floating on the picturesque lake, there's nothing more enjoyable than sitting down and chatting with an elderly gentleman who's over a hundred years old. It just goes to show that there are still many charming stories along the edge of this vast artificial lake. These were some of the memorable moments in our group of journalists' trip…
(Baonghean) - After spending hours floating on the picturesque lake, there's nothing more enjoyable than sitting down and chatting with an elderly gentleman who's over a hundred years old. It just goes to show that there are still many charming stories along the edge of this vast artificial lake. These were some of the memorable moments in our group of journalists' trip…
| RELATED NEWS |
|---|
One afternoon at the end of the lunar year and the beginning of the solar year, our group of four stopped by boat at Nhon Mai village, Nhon Mai commune (Tuong Duong district). We searched every nook and cranny of the lake, but rarely found a village as flat as this Thai settlement. This was because, when the Ban Ve hydroelectric reservoir began to fill with water, it forced the displaced people to move to the high mountains with complex terrain. Fortunately, the lake's surface reached the edge of the village before stopping. The portly boat driver told us that during the dry season, the boat dock would be more than half a kilometer from the village, a 15-minute walk. Yet, this season, the water was right at the edge of the village. The boat glided smoothly along the stream leading into the village. Everyone in our group felt relieved. The peaceful village scenery dispelled all the fatigue of the journey.
![]() |
| Mr. Vi Kham Coong converses with the author. |
Stepping off the boat, I encountered a concrete road leading into the village. A large banyan tree stood beside the path. The stilt houses evoked a sense of peace. Areca palms and coconut trees planted around the adjacent gardens confirmed to me that this was indeed a Thai village, and one that had existed for hundreds of years… Remembering the elders' words, when visiting these ancient villages, I liked to ask the older villagers about their stories. Those who live long lives often know the past and present, satisfying my curiosity to study community culture—a passion that will likely stay with me for the rest of my life.
The holiday coincided with the wedding of the deputy party secretary's son, so most of the officials were exhausted after the festivities. Only Party Secretary Kha Duong Tien, who wasn't one to drink, remained calm. He looked at me for a long time and then said that the oldest person in the village was still Mr. Vi Kham Coong. He said he was over a hundred years old. For me, that was the most interesting piece of information, even more fascinating than the village's modernization or some new economic model that had just been implemented.
Amidst the pulsating music emanating from the large wedding at the end of the village, our group of reporters arrived at the home of Mr. Kham Coong. It was a stilt house with a corrugated iron roof. Mr. Kham Coong's hair and beard were completely white. He still looked agile, showing no signs of being a centenarian. His great-grandson had previously warned him that he didn't speak Vietnamese. That didn't matter; this was also an opportunity for me to return to my mother tongue.
However, I still had some concerns because I had often failed to obtain information when meeting people who were not fluent in Vietnamese, Thai, or who couldn't understand our Tay-Muong dialect. When asking questions, the Hmong women often had to rely on an interpreter. "Can you understand Tay-Muong, ma'am?" – Mrs. Kham Coong seemed surprised to hear me speak Thai. Perhaps it was because she had mostly met with Vietnamese delegations rather than Thai ones. "Yes, I can understand Thai and Lao. It's just that I haven't used Vietnamese or Pha-lang (the way the Thai people in the border region between Vietnam and Laos call the French) for so long that I've forgotten them." I breathed a sigh of relief; it seemed the initial contact had gone smoothly.
Phút bỡ ngỡ ban đầu cũng qua nhanh. Cụ Khăm Coóng vuốt nhẹ chòm râu bạc rồi bắt đầu câu chuyện về cuộc đời mình. Nếu tính theo trí nhớ của cụ và những chuyện cụ nghe từ những lớp người trước đây thì năm nay, cụ Khăm Coóng sắp bước sang tuổi thứ 102. Cụ bảo: “Sống lâu thế nhưng cuộc đời của tôi buồn nhiều hơn là vui”. Từ khi đã biết nhớ chuyện, cụ còn nhìn thấy mặt cha ruột. Đó là một người không gia đình, họ tộc, dắt theo con đi ở từ bản này sang bản khác. Khi về đến bản Nhôn Mai cũng là lúc người cha sức cùng lực tận. Trước khi nhắm mắt xuôi tay, cụ ông chỉ kịp dặn hãy sống sao cho nên người. Không trộm cắp, nhất là phải tránh xa nghiện hút. Đừng có dính vào mà khổ cái thân. Cụ nói rồi nhắm mắt, chết nhẹ nhàng lắm.
Từ đó, cụ thành người mồ côi, chẳng biết là trải cảnh này bao nhiêu mùa trăng, mùa rẫy. Gần 40 tuổi, cụ Khăm Coóng mới lập gia đình. Ngày ấy, cụ bà chỉ mới ngoài 20 nhưng sớm cảnh mẹ góa con côi, không ai muốn lấy làm dâu. Hai người chung cảnh ngộ thành ra quý mến nhau. Cụ Khăm Coóng đến làm rể nhà người mà không có cưới hỏi gì. Ấy vậy mà 2 cụ vẫn sống với nhau được hơn sáu chục năm trời, có với nhau 8 người con. Hai người cùng nhau trồng lúa nuôi con, phụng dưỡng mẹ già cho đến ngày bà cụ về Trời. Thế mà chẳng bao giờ hai người to tiếng với nhau. Hai cụ như tảng đá chồng, đá vợ bên dòng Nặm Nận luôn ở bên nhau cùng chứng kiến bao nhiều chuyện đời…
Bất giác như chợt nhớ ra điều gì, cụ Khăm Coóng đứng phắt dậy vào trong căn buồng thưng bằng gỗ. Lục lọi hồi lâu cụ đưa ra một lá đồng được buộc sợi chỉ rồi lồng vào cái ống nứa cũ kỹ bám đấy mạng nhện. Tôi nhận ra chiếc đàn môi dễ chừng đã hàng chục năm nay không còn được dùng đến. Thổi sạch lớp bụi bám trên chiếc đàn môi, cụ Khăm Cóng hồi tưởng lại những ngày trai trẻ: “Khi ấy tôi là người gảy đàn môi giỏi trong bản. Sáo cũng biết thổi, nhưng lại không giỏi hát nhuôn. Mỗi người một thế mạnh mà. Tôi đến dưới gầm sàn nhà bà, gảy đàn suốt nửa tháng liền bà ấy mới dùng cây đàn đáp lại. Lúc ấy trong lòng mình như có con chim đang hót. Một khi con gái đã đáp lại tiếng đàn của mình là đã bắt đầu quý mến nhau rồi. Thế nhưng lúc ấy cụ bà vẫn dè dặt lắm. Cụ ông phải mất vài đêm đến ngồi dưới gầm sàn gảy đàn nữa, cụ bà mới rón rén, trốn cha mẹ xuống ngồi cùng.
Đó là cách những thế hệ trước đã đến với nhau. Chỉ đơn giản vậy mà tình cảm thật bền chặt. Một lần nữa, cụ Khăm Coóng lại đứng dậy tay cầm chiếc đàn áp vào hai khe môi, tay bật chiếc lưỡi gà. Một thứ giai điệu trầm đục chợt ngân lên khiến tôi sởn gai ốc, cảm tưởng như mình đang lạc về một quá khứ xa xôi nào đó. Thú thực là thế hệ chúng tôi cũng không thể cảm nhận được những giai điệu của chiếc đàn môi. Thế mà cụ bà Khăm Coóng thì cười lên thích thú. Cụ bà đã 85 tuổi như được trở về thời con gái cách đây hơn 60 năm.
Điều mà cụ Khăm Coóng nhớ nhất là vào năm 1956, vì là người mồ côi nên được nhà nước ưu tiên cho đi học văn hóa 6 tháng ở Vinh. Khi ấy cụ là người đầu tiên trong bản được đi học nên phấn khởi lắm. Dành ra 2 ngày lên rừng chặt cây làm bè, ông cùng một người nữa ở bản Tổm (xã Luân Mai) xuôi bè theo dòng Nậm Nơn rồi ra sông Cả để về trường. Hai người đi ngày đêm không nghỉ, thay phiên nhau ngủ và chèo bè. Mất 2 ngày, 2 đêm thì xuống đến Vinh. Đó cũng là lần về phố thị duy nhất của cụ Khăm Coóng cho đến tận bây giờ, cụ cũng chưa lần nào trở về trường cũ. Sau khóa học, cụ lại tiếp tục với những chuyến đi dân công. Khi thì Na Ngoi, Mường Lống, có khi sang tận nước Lào. Chuyến nào ngắn ngày thì một hai tháng, chuyến dài ngày cũng đến nửa năm. Khi trở về nhà thì phải lo cho 8 người con khỏi đói lòng, rách áo.
Sau những chuyến đi dân công trở về, cụ lại cầm chiếc cuốc chim tìm đến những chỗ đất bằng phẳng để khai hoang ruộng nước. Đi qua những nơi bản mường no ấm, cụ nhận thấy họ đều biết làm lúa nước. Té ra, lúa nước đã mang đến no ấm cho con người. Thế rồi, cứ sau vài vụ canh tác vì thiếu nước, cụ lại phải đi tìm chỗ làm lúa nước khác. Cứ vậy suốt hàng chục năm, cụ lo đi tìm nơi có thể khai hoang một vùng ruộng nước thì các con đều lần lượt lập gia đình và ra ở riêng. Vứt chiếc cuốc chim xuống, nhìn ra xung quanh, ngó lại một quãng đời dài dặc, cuối cùng cụ chỉ còn lại mỗi cụ bà ở bên. Từ bấy đến nay, hai người già như hai tảng đá rêu phong nương dựa vào nhau lúc đói no, đau ốm.
Họa hoằn lắm đám con cháu mới cho được con cá, miếng thịt, vài ba cân gạo, còn lại hai cụ đều nhờ vào cái tay, đầu gối mà lo lấy cái ăn. Bây giờ đã ngoài trăm tuổi, cụ bà cũng không còn mạnh khỏe, chẳng thể đi nước đi rẫy, cụ chỉ còn biết sống nhờ vào tiền hỗ trợ của nhà nước dành cho người cao tuổi. Thế nhưng số tiền 270 ngàn đồng mỗi tháng cũng chỉ đủ mua gạo. Hàng ngày, cụ Khăm Coóng vẫn phải xuống suối đặt trúm, quăng chài, leo dốc vào rừng đốn củi. Đó là những công việc mà lẽ ra ở cái tuổi này, cụ đã không phải làm nữa. Cụ bảo, nhiều khi tôi cũng mong có người đến ở cùng. Tôi không to tiếng, hay đánh đập ai nhưng trong số con cháu chẳng ai chịu đến ở cho cái nhà bớt vắng.
Trời đã chạng vạng tối, cụ Khăm Coóng lại cầm chiếc đàn môi gảy lên giai điệu nghe là lạ. Tôi chợt hỏi đùa, một câu đùa mà cho đến tận bây giờ khi nhớ lại vẫn tôi ân hận: “Hay cụ bán lại chiếc đàn cho cháu đi?” Cụ Khăm Coóng trả lời: “Ngoài bà già kia ra, tôi chỉ còn chiếc đàn làm bạn. Để khi tôi chết có người gảy tiễn linh hồn về trời, bán đi sao được”.
Nhóm làm báo chúng tôi chào tạm biệt cụ Khăm Coóng, chẳng biết nói gì hơn ngoài câu chúc cụ mạnh khỏe. Trên bầu trời đã xuất hiện lác đác một vài vì sao đêm. Đầu non, cần trăng cũng đã nhô lên khỏi những tán cây. Điều này báo hiệu ngày mai trời sẽ nắng đẹp.
Nhóm PV
