The origins of the custom of worshipping snakes at some temples in Nghe An.
The worship of snakes is one of the primitive beliefs of the ancient Vietnamese people, passed down to the present day.
Originating from a natural environment closely associated with rivers, lagoons, ponds, lakes, streams, and springs, agricultural communities, driven by the need for irrigation, revered water and formed a belief in a power that controlled water resources. Snakes, symbolizing the water god, likely arose from this very religious need.
Throughout history, the belief in snake worship has gradually been enriched with various cultural layers, changing to suit different regions and periods. Not only is the snake considered a deity, but it has also been chosen by the Vietnamese as a totem animal.
Folklorist Ninh Viet GiaoHe pointed out that in legends, the image of the snake strongly embodies both totemistic beliefs and is representative of Vietnam's early rice-farming civilization. He stated: "Snakes are worshipped in many places and incorporated as a motif in stories, because snakes symbolize the water god before the myth of the dragon" (a mythical creature).
Professor Dinh Gia Khanh also mentioned the Vietnamese custom of totem worship through familiar details in folklore, such as the story of "Lac Long Quan belonging to the dragon lineage," or legends about the interbreeding between humans and snakes. For example, parents giving birth to a child who is a snake, a snake transforming into a human to marry a scholar, or the story of Lac Long Quan and Au Co giving birth to a bundle of eggs that hatched into a hundred children. These legends reflect the deep connection between the Vietnamese people and snakes, making snakes sacred totems.
Over time, the belief in snake worship developed into the foundation for the formation of sacred symbols and even symbols of royal power. By the Ly Dynasty (1010-1255), the image of the "Ly Dynasty dragon" appeared on architectural details, representing the power of the dynasty. During the Tran and Le Dynasties, snakes were elevated to divine status, becoming the tutelary deity of villages and were widely worshipped throughout villages from North to South.
The worship of snakes is prevalent in the Northern Delta region, especially along major rivers such as the Red River, Duong River, and Cau River. According to Dong Duc Khiem and Nguyen Huu Binh, there are as many as 316 temples along the Cau River dedicated to the pair of snakes "Ong Dai and Ong Cut". Village festivals in Linh Dam, Thu Le, Nhat Tan, and some other villages in Bac Ninh are also associated with legends about snake deities.
In the South Central and Southwestern regions of Vietnam, the Cham people in Ninh Thuan and Binh Thuan worship the Naga serpent god, a symbol of the power of the god Shiva. The Khmer people of Southern Vietnam also worship the Naga serpent god, believing that the god is the guardian of water resources, bringing favorable weather and abundant harvests for rice-farming communities.
Ở miền Trung, tín ngưỡng thờ thần rắn cũng được nhiều dân tộc tôn thờ và xem đó là một con vật hết sức linh thiêng, có thể hô phong hoán vũ. Người Mường ở Thanh Hóa có tục thờ thần rắn tại đền thôn Lương Ngọc (Cẩm Lương, Cẩm Thủy). Ở đây, suối Cá Thần được cho là do thần rắn bảo hộ. Đình làng Phú Bài (Thừa Thiên - Huế) thờ "Ông Dài, Ông Cụt", hai con rắn từng hiển linh giúp dân làng có mưa thuận gió hòa.
Tại Nghệ An, tục thờ thần rắn gắn bó sâu sắc với đời sống cư dân nông nghiệp. Riêng ở hai huyện Diễn Châu và Yên Thành, có đến 9 ngôi đền thờ thần rắn, nổi bật là: Đền Canh (xã Đức Thành, Yên Thành), đền Sò (thị trấn Diễn Châu), đền Đức Thánh Cả (xã Diễn Lộc, Diễn Châu), đền Đức Hoàng (xã Phúc Thành, Yên Thành).
Đặc biệt, đền thờ thần rắn ở làng Nho Lâm (xã Diễn Lộc) gắn với truyền thuyết về vợ chồng Hoàng Phúc Hữu và Võ Thị Quyên. Câu chuyện kể rằng hai ông bà dù nhân từ nhưng không có con. Sau một lần người vợ tắm sông và thụ thai, bà sinh ra hai bọc trứng, từ đó nở ra hai con rắn – một con bị cụt đuôi do tai nạn khi ông lão cuốc đất. Hai con rắn sau đó được phong làm thần và rời đi, hứa sẽ giúp dân làng cầu mưa khi cần. Dân làng Xuân Khánh (nay là làng Kẻ Tạnh) lập đền thờ thần rắn tại núi Hạc Linh Sơn, và từ đó truyền thống thờ rắn tồn tại đến ngày nay.
Tục thờ rắn là tín ngưỡng tự nhiên, phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa con người và môi trường lao động nông nghiệp. Đối với người dân Nghệ An, tín ngưỡng này đã tồn tại hàng ngàn năm, minh chứng qua các di chỉ khảo cổ như hình tượng dao găm rắn ngậm chân voi tại làng Vạc, cùng các thần tích và sắc phong vẫn còn lưu giữ. Tục thờ thần rắn thể hiện niềm tin vào sức mạnh của nước, mong ước cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu – một biểu tượng thiêng liêng gắn liền với cuộc sống của cư dân nông nghiệp.