Systèmes de prêts informels répandus et associations d'épargne et de crédit rotatives déguisées.

(Baonghean) -Participer à des systèmes d'épargne informels (tels que les tontines et les caisses de crédit) est perçu comme une forme de collecte de fonds permettant aux personnes d'épargner volontairement au sein d'un groupe partageant des intérêts communs. Cependant, récemment, de nombreux habitants des districts de Quy Chau, Dien Chau et Nam Dan ont signalé, via la ligne d'assistance téléphonique du journal Nghe An, que des individus profitent de la crédulité, de la cupidité et du manque d'information de nombreuses personnes pour transformer ces systèmes en opportunités de profit illégal.

Chúng tôi tìm đến gia đình bà Ngô Thị Thất ở xóm 5 trên trục Quốc lộ 48 theo sự giới thiệu của Công an xã Diễn Lâm (Diễn Châu). Bà Thất và chồng là Ngô Sỹ Thuần là nạn nhân của phường do bà Bùi Thị Hòa ở xóm 5 làm chủ. Theo hồ sơ của Công an xã Diễn Lâm thì bà Hòa đang nợ bà Thất 860 triệu đồng. Tuy nhiên, khi tiếp xúc thì bà Thất chối không có chuyện này, rằng mọi việc giữa bà Thất và bà Hòa đã xong!? Tiếp tục dọc theo Quốc lộ 48, chúng tôi tìm vào nhà chị Chu Thị Trinh ở xóm 2.

Tirant les leçons de notre expérience précédente, nous avons cette fois feint de nous renseigner sur l'achat d'une maison. Et il semblerait que cette tactique ait fonctionné immédiatement. « Qui vous a dit ça ? C'était juste à voix basse, jamais je ne ferais faillite et ne vendrais ma maison ! » s'exclama Mme Trinh, furieuse. Mme Trinh était également membre du groupe de prêt dirigé par la chef de file, Bui Thi Hoa. Selon elle, Mme Hoa avait emprunté de l'argent et lui devait 290 millions de dongs au titre de prêts de groupe. Mais ce n'était pas tout ; Mme Trinh elle-même devait près d'un milliard de dongs à d'autres personnes, même si elle avait presque tout remboursé. « J'ai commencé à faire du commerce à 12 ans, et juste au moment où j'avais commencé à gagner un peu d'argent, tout a disparu. Toutes mes économies ont été dévorées par le tigre… » soupira amèrement Mme Trinh.

Ngôi nhà từng thuộc quyền sở hữu của gia đình bà Bùi Thị Hòa,
nay đã mang đi gán nợ.

Đã có rất nhiều tiếng thở dài và cả những giọt nước mắt vì xót của đang diễn ra hằng ngày trên vùng quê Diễn Lâm với gần 15.000 con người của 25 xóm. Tất cả chỉ vì phường, hụi. Đã có những lúc người dân Diễn Lâm nhìn bà Bùi Thị Hòa ở xóm 5 với ánh mắt kính nể. Bây giờ, thay vào đó là sự hằn học. Theo hồ sơ của Công an xã Diễn Lâm, bà Bùi Thị Hòa là trùm phường với khoảng 20 người tham gia. Trong danh sách những người đã góp phường cho bà Hòa và bị bà này thiếu nợ, bỏ trốn có một số trường hợp như: bà Nguyễn Thị Hoa trú tại Thị trấn Cầu Giát mất 794 triệu 800 nghìn đồng, ông Nguyễn Sỹ Thuần ở xóm 5 mất 860 triệu đồng, ông Hoàng Văn Dư ở xóm 6 mất 800 triệu đồng, bà Lê Thị Bích ở xóm 1 mất 173 triệu đồng, chị Chu Thị Trinh ở xóm 2 mất 213 triệu đồng…và còn rất nhiều người khác nữa. Tổng số tiền mà bà Bùi Thị Hòa thiếu nợ các “con phường” theo thống kê chưa đầy đủ khoảng trên 3 tỷ đồng. Riêng ngôi nhà 3 tầng khang trang, bề thế nhất vùng của bà này cũng đã gán nợ cho người khác.

Theo ông Thái Doãn Tâm – Trưởng Công an xã Diễn Lâm (Diễn Châu) hiện tại công an xã chỉ mới nắm bắt được số lượng 4 phường, hụi trên địa bàn. Đây là những trường hợp các đối tượng bị hại có đơn tố cáo gửi đến các cơ quan chức năng. Thực tế con số các tổ chức phường, hụi ở xã Diễn Lâm còn cao hơn nhiều. Đến tìm hiểu gia đình chị Nguyễn Thị Chiến, anh Võ Văn Tuấn ở xóm 6, anh Tuấn cho biết, vợ anh là chủ trùm nhưng không có ý chạy nợ ai cả. Vì các “con phường” không trả tiền nên vợ chồng anh Tuấn cũng không có tiền để trả cho những người khác.

Anh Tuấn nói rằng, vợ anh là chủ trùm của 10 phường đồng thời cũng làm “con” của 30 phường khác. Trong số 30 phường mà chị Nguyễn Thị Chiến “theo”, phường thấp nhất là 600 nghìn đồng/1suất, cao nhất là 10 triệu đồng/1suất. Anh Võ Văn Tuấn cũng cho biết, những người nợ mình trong một lúc không thể thống kê hết được. Còn việc nợ những người khác, gia đình anh đã phải bán ô tô, bàn ghế để khắc phục. Chỉ tay vào bộ bàn ghế trong phòng khách, anh này nói: “Người ta lấy bộ bàn ghế trị giá trên 50 triệu đồng của mình để gạt nợ, thì mình cũng lại lấy một bộ khác của người nợ mình!”.

Nếu như trước đây, chơi phường, họ mang tính chất: mọi người cùng góp tiền giúp nhau xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế. Tùy theo khả năng của từng nhóm phường để đưa ra mức góp thống nhất. Thứ tự theo lá thăm, ai bốc trúng trước thì lấy phường trước. Hoặc những ai cần một món tiền để giải quyết việc gia đình thì những người khác cũng vui vẻ tạo điều kiện cho bốc dù chưa đến lượt. Nhưng đến nay, hình thức chơi phường, họ đã bị một số cá nhân lợi dụng để trục lợi với biểu hiện vi phạm chiếm dụng vốn trái phép. Theo đó, cũng bằng hình thức góp tiền nhưng ai muốn lấy tiền phường thì đều phải mua theo hình thức đấu giá.

Giả sử, một nhóm phường 10 người, với mức góp quy định cho mỗi thành viên là 1 triệu đồng. Những ai muốn lấy phường phải theo thể thức đấu giá, mua bằng phiếu kín. Người nào mua cao thì được “cưới”. Thế mới có tình trạng: tổng tiền phường 10 triệu, người đấu giá đã phải mua mất 5 triệu đồng. Số tiền này được xem là lãi suất chia đều cho 10 người, mỗi người 500 nghìn đồng. Số tiền thực tế mà người mua thành công có được chỉ 4,9 triệu đồng sau khi đã trả tiền hoa hồng 100 nghìn đồng cho trùm phường.

Thực chất, phần lớn lượng tiền góp phường đều đổ vào túi của một số kẻ lợi dụng hình thức này để huy động tiền và chiếm dụng vốn. Thông thường người dân theo phường nhưng ít khi mua mà chỉ góp tiền vào để lấy lãi suất. Ông Phạm Văn Chung – Xóm trưởng xóm 17, xã Diễn Yên (Diễn Châu) cho rằng, đó là lãi suất không tưởng! Một dây phường 10 người tham gia với mức góp 1 triệu đồng/người. Người mua đã phải bỏ ra 5 triệu đồng, thì đương nhiên những người còn lại chỉ góp mỗi người 500 nghìn đồng. Góp 1 triệu đồng để có lãi một nửa ai mà không ưng. Nhưng thực chất là “mỡ nó rán nó”. Trùm phường lấy tiền của các con phường và trả cho chính họ. Trong khi bản thân nhiều người dân theo phường nhưng không đấu giá, không mua mà chỉ góp tiền vào để lấy lãi và dự định chỉ bốc phường ở những lần cuối dây. Vậy nhưng nào họ có đến lượt, bởi khi kẻ cơ hội đã gom xong tiền liền tuyên bố vỡ nợ.

Liste des personnes impliquées dans les jeux de hasard illégaux et conséquences de la cupidité.

La première chose qui nous a frappés en arrivant au hameau de Mau 4, village de Mau Tai, commune de Kim Lien, district de Nam Dan, fut l'atmosphère pesante. Hommes et femmes étaient encore debout ou assis sur les seuils des portes et au bord de l'étang. Ils observaient en silence, l'air pensif, les maisons des chefs de groupe. En entrant chez M. Dang Xuan Tu, chef du hameau de Mau 4, ce dernier nous expliqua que le hameau comptait 19 chefs de groupe, de toutes tailles. La pratique des prêts informels existe depuis longtemps, mais elle s'est particulièrement développée ces deux dernières années, prenant diverses formes d'achat, de vente et d'enchères. Des centaines de familles et de particuliers y ont participé.

L'épouse de M. Dang Xuan Tu, Mme Duong Thi Phuong, est également une figure importante du réseau. L'examen du carnet de Mme Phuong révèle de nombreuses pages et lignes recensant les noms, les listes et les sommes d'argent dues par de nombreux participants. Nous avons notamment porté notre attention sur le nom de Nhung Thanh, une figure centrale de la plupart des systèmes d'épargne tournante mis en place par Mme Duong Thi Phuong. M. Dang Xuan Tu a déclaré que Mme Nhung Thanh, également connue sous le nom de Nguyen Thi Nhung, résidant au hameau de Mau 6, dans la province de Kim Lien-Nam Dan, est l'une des participantes actives à ces systèmes. Actuellement, Mme Nhung doit environ 250 millions de VND à Mme Phuong, 1,1 milliard de VND à M. Ha Huy Minh, du hameau de Mau 4, et 570 millions de VND à M. Dong (Thang).

Mme Nguyen Thi Nhung participait à une association d'épargne et de crédit rotative (ROSCA) de 3 à 6 membres, et elle était impliquée dans plusieurs associations différentes. Convoquée par la police du district de Nam Dan, elle a déclaré ne plus se souvenir du nombre de ROSCA auxquelles elle avait adhéré, du nombre de fois où elle avait acheté des parts, ni du montant de ses dettes. À chaque échéance de paiement d'une ROSCA, Mme Nhung achetait des parts dans une autre pour compenser la différence. Ce cercle vicieux de « ROSCA soutenant d'autres ROSCA » sévit de manière alarmante dans les six hameaux (du hameau 1 au hameau 6) du village de Mau Tai.

Afin de financer des systèmes de prêt informels dans l'espoir d'obtenir des taux d'intérêt incroyablement élevés (de 30 à 50 %, voire 60 à 70 % pour un seul achat), de nombreuses personnes ont hypothéqué leurs terres, emprunté à leurs proches et contracté des prêts à taux d'intérêt exorbitants… pour acquérir des dizaines d'actions sans se rendre compte que ces taux n'étaient qu'une illusion et que leurs dettes réelles ne cessaient de croître. Et comme ces systèmes étaient virtuels, le risque de faillite n'était plus seulement réel. De nombreux habitants affirment que le seul village de Mau Tai compte 34 responsables de ces systèmes. Parmi eux, des figures notoires comme Chau Thi Hong (hameau de Mau 3) et Nguyen Thi Ngoc Ha (hameau de Mau 4)… Chau Thi Hong a fait défaut sur plus de 11,9 milliards de VND et Nguyen Thi Ngoc Ha sur environ 6 milliards de VND. Il s'agit des fonds que les responsables ont mobilisés auprès de leurs « membres » par tous les moyens pour les transférer à un individu à Vinh City afin de percevoir des taux d'intérêt élevés. Et lorsque cette personne a « disparu », tout s'est effondré, des centaines de familles se sont retrouvées sans le sou, accablées de dettes, et un effondrement de l'ordre public et de la sécurité est devenu évident.

Selon le lieutenant-colonel Le Khac Thuyet, depuis début 2013, des problèmes complexes liés aux systèmes de prêts informels ont été mis au jour dans la commune de Kim Lien. La police du district a mené des actions de sensibilisation auprès de la population afin d'informer, de persuader et d'expliquer la situation, mais les avertissements sont restés lettre morte. Certains se sont même conseillé de ne pas écouter la police, sous peine de perdre tout leur argent investi. Ils ont donc préféré continuer à participer clandestinement pour en tirer profit. Même après la révélation du système, plusieurs personnes ont tenté d'influencer la police du district, la pressant de laisser ces pratiques se poursuivre afin de récupérer leurs fonds.

Dans le village de Mau Tai, des cas de recouvrement de dettes, de comportements agressifs et d'incivilités ont perturbé l'ordre public et la sécurité. Selon le lieutenant-colonel Le Khac Thuyet, la police du district de Nam Dan mène des campagnes de sensibilisation continues dans la zone résidentielle. Ces derniers jours, elle a également convoqué des dizaines de personnes impliquées pour les interroger. De plus, elle a exigé du chef du village et des débiteurs qu'ils régularisent leur situation. Actuellement, la police du district de Nam Dan, en coordination avec le département de police criminelle de la police provinciale et la police de la commune de Kim Lien, a déployé une unité spéciale en permanence à Mau Tai afin d'assurer la sécurité et de prévenir toute nouvelle infraction.

Depuis le 27 novembre 2006, le gouvernement a promulgué le décret n° 144 relatif aux associations d'entraide et aux systèmes d'épargne tournante. Ce décret stipule clairement les droits, les avantages et les obligations des participants et interdit formellement l'exploitation de ces organisations à des fins de prêts usuraires, de fraude ou d'abus de confiance en vue de commettre des actes illégaux. Par ce décret, le gouvernement reconnaît ces associations comme une forme d'entraide entre les citoyens et assure la protection juridique des participants.

Cependant, suite aux incidents survenus à Dien Chau, Nam Dan, etc., aujourd'hui, dès que l'on évoque les termes « phuong » ou « hui » (groupes de prêt informels), chacun y voit un grave problème aux conséquences désastreuses. De nombreuses familles sont au bord de la ruine, et les liens fraternels et de voisinage traditionnels sont mis à rude épreuve. Devant les portes du village de Mau 4, en lisant le distique : « Respecter les lois du pays et les traditions familiales, c'est comme garder un joyau précieux ; chérir l'affection du village et l'amour du voisinage, c'est comme chérir l'or », il est vraiment poignant d'entendre M. Ngo Canh Toan, policier du village de Mau Tai, se lamenter : « Quand mon village retrouvera-t-il la paix d'antan ? »

Dao Tuan - Nhat Lan