Des opportunités pour le brocart de Nghe An de rayonner davantage

Préserver l'âme du tissage du brocart au cœur des vastes forêts.

De retour dans l'ouest de Nghệ An début 2026, un an seulement après la reconnaissance de la tradition du tissage du brocart de ce groupe ethnique thaï comme patrimoine culturel immatériel national, nous avons pleinement saisi la force vitale qui anime chaque fil et chaque point. Dans le village de Dinh Yen, commune de Yen Hoa, Mme Lu Thi Duyen travaille avec diligence à son métier à tisser chaque jour.

Với bà Duyên, dệt vải không chỉ là bổn phận mà là bản năng của người phụ nữ Thái. Những tấm chân váy với hoa văn quen thuộc được bà dệt nên không chỉ để mặc trong lễ hội hay phục vụ nhu cầu gia đình, mà nay đã trở thành những món hàng được du khách, được các tiểu thương săn đón.

Bà Duyên chia sẻ: “Ngày xưa dệt để chồng con có áo mặc, nay dệt để bán lấy tiền cho con cho cháu đi học, để người miền xuôi biết cái đẹp của người miền núi mình”. Ở căn nhà đối diện ngôi nhà sàn của bà Duyên, các chị, các mẹ Lộc Thị Tâm, Lương Thị Hồng… cũng miệt mài dệt vải. Các bà, các chị đều là thành viên của câu lạc bộ Dệt thổ cẩm dân tộc Thái của xã Yên Hoà.

“Tranh thủ thời gian rảnh, lúc nông nhàn, các chị, các mẹ lại dệt vải để bán, mang lại nguồn thu nhập 2-3 triệu đồng/tháng” – Trưởng phòng Kinh tế xã Yên Hoà Trần Thị Sen cho biết.

Hiện nay, trên địa bàn miền Tây Nghệ An đang duy trì khá nhiều câu lạc bộ dệt thêu. Tại vùng đất Con Cuông, bà Vi Thị Hồng ở bản Nưa, xã Con Cuông lại là một "pho từ điển sống" về hoa văn Thái cổ. Bà Hồng không chỉ thành thạo kỹ thuật dệt vải, tự tay thêu dệt, đan lát, bà còn là người truyền lửa cho Câu lạc bộ (CLB) dệt thổ cẩm Yên Khê. Bà thường bảo các học trò rằng, một tấm thổ cẩm đạt yêu cầu phải có cái "hồn" của núi rừng và cái "tâm" của người dệt.

Dưới bàn tay của bà và những thành viên CLB, những bộ trang phục truyền thống, những sản phẩm mây tre đan được làm từ chất liệu, màu sắc hoàn toàn tự nhiên đã được cách tân thành những túi xách, khăn quàng, túi, ví xách tay thời thượng, mở ra hướng đi mới cho làng nghề. Năm 2024 sản phẩm ví cầm tay mây tre đan của bà Vi Thị Hồng vượt qua hàng nghìn sản phẩm khác của cả nước để đoạt Giải Nhì tại cuộc thi Sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam.

Ngược lên rẻo cao Kỳ Sơn, nơi mây phủ quanh năm, chị Lầu Y Dếnh ở bản Mường Lống, chị Vừ Y Ma ở xã Huồi Tụ… lại kể câu chuyện về những đổi mới của nghề thêu ren của đồng bào Mông nơi rẻo cao này. Những sợi vải bông, vải lanh thô mộc được đôi bàn tay khéo léo, tỷ mẩn của chị Dếnh và các chị em CLB thêu ren làm nên những tấm trang trí, váy, áo tinh xảo, đậm bản sắc văn hoá đồng bào. Cũng từ đó, những sản phẩm thổ cẩm thêu ren của chị em nơi đây đã trở thành "đặc sản" của vùng cổng trời. Người phụ nữ vùng cao giờ đây không còn "quẩn quanh trong gác bếp", mà đã trở thành những chủ thể kinh tế, những người quản lý giỏi tại các HTX.

Un tremplin pour que le patrimoine rayonne davantage.

Dans la commune de Chau Tien, la coopérative de tissage de brocart Hoa Tien est depuis longtemps considérée comme la capitale des brocarts d'exception produits par les habitants de la province de Nghệ An occidental. Fondée dans le but de professionnaliser cet artisanat traditionnel, la coopérative préserve les techniques de teinture naturelle à base de feuilles et de racines de la forêt et sert également de plateforme pour exporter les produits villageois sur le marché international. Contrairement aux produits industriels, chaque pièce de tissu Hoa Tien est une œuvre d'art unique, entièrement tissée à la main à partir de fils de pure soie.

Sous l'égide d'artisanes dévouées comme Mme Sam Thi Bich, la coopérative a su intégrer avec talent des motifs thaïlandais ancestraux à des créations de mode contemporaines, proposant des foulards, des sacs à main et des tissus haut de gamme exportés en Europe et au Japon. Offrant un emploi stable à des centaines de femmes thaïlandaises, la coopérative Hoa Tien est également un modèle de préservation du patrimoine conjugué à une activité économique durable, contribuant ainsi à affirmer le prestige du brocart de Nghệ An.

L'artisanat traditionnel du brocart à Nghệ An bénéficie d'une formidable opportunité de devenir un pilier de l'économie rurale et montagnarde grâce au modèle « Ethnic Chic ». Le brocart n'est plus seulement vendu à l'état brut, mais transformé en souvenirs. Un costume Hmong brodé à la main par Mme Lau Y Denh peut se vendre à plusieurs millions de dongs, tandis que les petits accessoires comme les portefeuilles et les sacs sont très prisés des touristes internationaux au parc national de Pu Mat, dans les supermarchés, sur les stands OCOP, lors des foires commerciales et sur les marchés. Grâce à des organisations comme Craft Link et à des programmes de promotion, le brocart de Nghệ An a intégré des collections de mode en France et au Japon. Ceci prouve que la préservation culturelle est indissociable d'un développement économique durable.

La reconnaissance du statut de « Patrimoine national » en juin 2025 insuffle un nouvel élan aux politiques concrètes de la province de Nghệ An. Celle-ci a élaboré une feuille de route précise pour soutenir les individus et les organisations dans la préservation des artisanats traditionnels. Concrètement, le Projet de préservation et de développement des villages d'artisanat traditionnel de la province de Nghệ An pour la période 2023-2030 finance intégralement les formations au tissage et à la broderie traditionnels dispensées dans les villages. Les formateurs bénéficient d'une rémunération à la hauteur de leur expertise.

Les entreprises et les producteurs textiles bénéficient d'un soutien financier allant de 30 % à 50 % du coût d'acquisition de machines modernisées (machines à coudre modernes, équipements de finition). Pour les produits textiles conformes aux normes OCOP, la province prend également en charge l'intégralité des frais de création des marques et des étiquettes de traçabilité pour les produits ayant obtenu 3 étoiles ou plus. De plus, elle finance à 100 % les stands lors des salons internationaux et les espaces d'exposition dans les principales destinations touristiques.

Le parcours des tissus de brocart, des montagnes aux rues des villes, n'est pas qu'une simple histoire de commerce, mais aussi une redéfinition des valeurs culturelles au sein de l'économie de marché. Grâce à des politiques opportunes et à la passion ardente d'artisanes comme Mmes Hong et Denh, le tissage et la broderie deviennent une véritable mine d'or verte et durable.