Những trí thức lớn người Việt từng học trường Pháp

Ít nhiều thụ hưởng nền giáo dục của Pháp xây dựng ở Việt Nam đầu thế kỷ 20, nhiều học sinh đã trở thành trí thức lớn của dân tộc.

Kéo dài gần một thế kỷ, nền giáo dục Pháp ở Việt Nam được đánh giá trái chiều. Năm 1905, Phan Bội Châu cho rằng Pháp "chỉ dạy viết văn Pháp, nói tiếng Pháp, tạm thời làm nô lệ cho Pháp". Song mặt tích cực ngoài ý muốn của Pháp là tạo ra tầng lớp tri thức có trình độ đại học, nắm vững khoa học, kỹ thuật tiên tiến.

Nhà bách khoa của thế kỷ 20 Đào Duy Anh

Đào Duy Anh (1904-1988) là nhà sử học, địa lý, từ điển học, ngôn ngữ học, nhà nghiên cứu văn hóa, tôn giáo, văn học dân gian nổi tiếng của Việt Nam. Ông sinh ở Thanh Hóa, nguyên quán huyện Thanh Oai, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội).

Năm 1923, ông tốt nghiệp Thành chung (trường Quốc học Huế) rồi ra dạy học trường Đồng Hới (Quảng Bình). Ba năm sau, ông tham gia sáng lập báo Tiếng Dân cùng Huỳnh Thúc Kháng rồi gia nhập Việt Nam Cách mạng Đảng (sau là Đảng Tân Việt).

nhung-tri-thuc-lon-nguoi-viet-tung-hoc-truong-phap

Vợ chồng giáo sư Đào Duy Anh. Ảnh tư liệu

Lĩnh vực khoa học đầu tiên mà Đào Duy Anh quan tâm là từ điển học. Ông lần lượt hoàn thành và xuất bản Hán - Việt từ điển (1932) và Pháp - Việt từ điển (1936). Đây là công cụ tra cứu rất cần thiết cho nhiều thế hệ học sinh trung học, được ví như cầu nối giữa lớp người già theo Nho học và lớp người trẻ theo Tây học.

Gần 40 năm sau, ông cho ra đời bộ từ điển độc đáo, chuyên dụng Từ điển Truyện Kiều (1974). Tuy không phải người biên soạn từ điển đầu tiên của Việt Nam, nhưng Đào Duy Anh đã đặt cơ sở cho nền từ điển học hiện đại.

Trong lĩnh vực sử học, năm 1938, tác phẩm Việt Nam văn hoá sử cương của ông cùng với Văn minh An Nam (la Civilization Annamite, 1944) của Nguyễn Văn Huyên đã đánh dấu và đặt nền tảng hình thành nền văn hóa học Việt Nam hiện đại trên tinh thần khoa học, dân tộc.

Một số tác phẩm tiêu biểu của ông trong lĩnh vực này như Khổng giáo phê bình tiểu luận (1938), Trung Hoa sử cương (1942), Khảo luận về Kim Vân Kiều (1943) được giới tri thức trong nước và nhiều học giả thế giới đón nhận, hoan nghênh.

Ông tự tích lũy kiến thức về nhiều ngành khoa học xã hội khác như Triết học, Dân tộc học, Xã hội học bằng phương pháp luận sử học và tư liêu lịch sử. Từ một người tốt nghiệp Thành chung, bằng ý chí tự học, Đào Duy Anh đã trở thành nhà bách khoa của thế kỷ.

Tôn Thất Tùng - tác giả của phương pháp cắt gan có quy phạm

Giáo sư Tôn Thất Tùng (1912-1982) là bác sĩ nổi tiếng ở Việt Nam và thế giới trong lĩnh giải phẫu gan. Ông sinh năm 1912 tại Thanh Hóa và lớn lên ở Huế.

Xuất thân từ gia đình quan lại nhà Nguyễn nhưng ông không theo nghiệp học làm quan. Năm 1931, ông ra Hà Nội học tại trường Trung học Bảo Hộ, hai năm sau đó học trường Y khoa Hà Nội - thành viên của Viện Đại học Đông Dương với quan niệm nghề y là nghề "tự do", không phân biệt giai cấp.

nhung-tri-thuc-lon-nguoi-viet-tung-hoc-truong-phap-1

Giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng. Ảnh tư liệu

Một lần phát hiện gan của người bệnh có giun chui ở các đường mật, ông đã nảy ra ý tưởng dùng những lá gan bị nhiễm giun để phẫu tích cơ cấu của lá gan.

Liên tiếp những năm sau đó 1935-1939, chỉ bằng con dao nạo thô sơ, ông đã phẫu tích trên 200 lá gan của tử thi để nghiên cứu các mạch máu và vẽ lại thành sơ đồ đối chiếu. Trên cơ sở đó, ông đã viết và bảo vệ thành công luận án tốt nghiệp bác sĩ y khoa với nhan đề "Cách phân chia mạch máu của gan".

Bản luận án được đánh giá cao và trở thành tiền đề cho những công trình khoa học nổi tiếng của ông. Với bản luận án này, Tôn Thất Tùng đã được Đại học Tổng hợp Paris tặng huy chương bạc.

Khi Tôn Thất Tùng trở thành bác sĩ nội trú ở Bệnh viện Phủ Doãn (tiền thân của Bệnh viện Việt Đức ngày nay), sau nhiều lần cắt gan người chết, ông đề xuất với thầy hướng dẫn về phương pháp của mình. Phương pháp này sau đó được gửi Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris và bị giáo sư đầu ngành công kích dữ dội, vì ý tưởng của Tôn Thất Tùng quá mới.

Mãi đến năm 1952, tại hội nghị Phẫu thuật quốc tế ở Copenhaghen (Đan Mạch) phương pháp cắt gan có quy phạm của ông mới được thừa nhận. Tôn Thất Tùng được giới y học quốc tế chú ý và ca ngợi là "người cha của cắt gan có quy phạm".

Sau này, ông có nhiều cống hiến cho ngành y học Việt Nam trên cương vị Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại khoa (Đại học Y Hà Nội), Giám đốc Bệnh viện Việt - Đức, Thứ trưởng Y tế nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Giáo sư Hoàng Như Mai - Học giả hàng đầu trong nghiên cứu văn học

GS.NGND Hoàng Như Mai (1919-2013) quê gốc Hà Nội, sinh ra và lớn lên ở phủ Lạng Thương (tỉnh Bắc Ninh). Ngày vào lớp đồng ấu (lớp 1 ngày nay), ông được một thầy giáo già truyền tình yêu văn chương, qua những bài giảng chữ Nho, chữ quốc ngữ và những bài Pháp văn.

Hồi 8-9 tuổi, có lần ông được người anh dẫn lên Hà Nội vào rạp chiếu bóng chơi, được tận mắt nghe câu thoại của nam diễn viên với người tình "Đôi mắt em xanh như nước biển Địa Trung Hải" bằng tiếng Pháp. Câu thoại đó cứ vấn vương mãi trong đầu cậu bé nhiều năm sau này.

Học xong tiểu học, ông lên Hà Nội vào trường Trung học Bảo Hộ (trường Bưởi) trong hệ thống giáo dục Pháp - Việt, được học chương trình văn học Pháp gồm nhiều tác gia lớn của thế kỷ 16-18 và các tác giả lãng mạn thế kỷ 19.

Cuốn tiểu thuyết gây ấn tượng mạnh ban đầu cho ông là Graziella của Lamartine, đặc biệt là bài thơ hoài niệm cuối sách Mối hận đầu tiên được Nguyễn Văn Vĩnh dịch ra tiếng Việt. Sáu bảy chục năm sau đó ông vẫn thuộc lòng nhiều đoạn trong tiểu thuyết này.

nhung-tri-thuc-lon-nguoi-viet-tung-hoc-truong-phap-2

Giáo sư Hoàng Như Mai. Ảnh: Đại học Văn Hiến

Những năm học trường Bưởi cũng là thời kỳ phong trào Thơ Mới nở rộ nên thế hệ của Hoàng Như Mai đã tìm được những thi sĩ cho riêng mình. Ông khâm phục Xuân Diệu nhưng thích đọc nhất là Thế Lữ, J.Leiba Thái Can, Lưu Trọng Lư và sau này là Vũ Hoàng Chương, Trần Huyền Trân.

Tiếp đó, Hoàng Như Mai lần lượt theo học ở Đại học Y khoa và Đại học Luật khoa Đông Dương ở Hà Nội. Năm 1943, khi đang là sinh viên Đại học Luật, ông bắt đầu đứng trên bục giảng ở trường Trung học tư thục Đông Hải (Hải Dương).

Năm năm sau, ông được Tỉnh bộ Việt Minh tỉnh Thái Bình mời làm hiệu trưởng trường Trung học Phan Thanh. Sau đó, ông lần lượt làm giảng viên, hiệu trưởng ở các trường Sư phạm Việt Bắc (1951), Sư phạm Trung cấp trung ương (1953), Đại học Tổng hợp Hà Nội (1959), Đại học Tổng hợp TP HCM (1980).

Ông để lại di sản nghiên cứu văn học khá đồ sộ. Bộ giáo trình Văn học Việt Nam hiện đại (1945-1960) của Hoàng Như Mai có giá trị rất riêng, bởi đây là công trình đầu tiên mang tính đột phá, nghiên cứu về một chặng đường văn học còn nóng hổi tươi nguyên đối với thời kỳ đó.

Các tập chuyên luận, tiểu luận về thơ Thơ một thời, Bản sắc dân tộc trong thơ Hồ Chí Minh hay sân khấu Nhận định về cải lương", Trần Hữu Trang - soạn giả cải lương đến nay vẫn nguyên giá trị cho giới nghiên cứu.

Trong lĩnh vực sân khấu kịch nói, giáo sư Hoàng Như Mai cũng để lại dấu ấn với các tác phẩm nghiên cứu Tiếng trống Hà Nội, Dòng sông biên giới, Vẽ chân dung cụ Đồ Chiểu.

Theo VNE

Tin mới

Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An Thái Thanh Quý kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó mưa lụt tại Quỳnh Lưu, Hoàng Mai

Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An Thái Thanh Quý kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó mưa lụt tại Quỳnh Lưu, Hoàng Mai

(Baonghean.vn) - Chiều 29/9, đồng chí Thái Thanh Quý - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh, Chủ tịch HĐND tỉnh cùng đoàn công tác của tỉnh đi kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó, khắc phục do đợt mưa lớn ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 4 gây ra trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu, thị xã Hoàng Mai.
Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nguyễn Văn Thông kiểm tra công tác ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ ở Thanh Chương

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nguyễn Văn Thông kiểm tra công tác ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ ở Thanh Chương

(Baonghean.vn) - Chiều 29/9, đồng chí Nguyễn Văn Thông - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy cùng đoàn công tác của tỉnh đi kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 4 gây ra trên địa bàn huyện Thanh Chương.
Quỳnh Lưu: Sơ tán người dân ra khỏi vùng ngập sâu

Quỳnh Lưu: Sơ tán người dân ra khỏi vùng ngập sâu

(Baonghean.vn) - Do trên địa bàn Quỳnh Lưu tiếp tục có mưa, nước từ các xã phía Tây tiếp tục đổ về xuôi, khiến cho các khu vực phía Đông đường QL1A có nguy cơ bị ngập sâu. Vì thế, sáng nay, Huyện uỷ, UBND huyện Quỳnh Lưu tiếp tục chỉ đạo các địa phương bị ngập sâu nhanh chóng đến tận nơi, kêu gọi, sơ tán người dân ra khỏi khu vực bị nguy hiểm.
Phun độc, khử trùng khu vực ngập lụt. Ảnh Thành Chung

Chủ động phòng chống các loại dịch bệnh do mưa lũ gây ra

(Baonghean.vn) - Do ảnh hưởng của hoàn lưu cơn bão số 4, trên địa bàn tỉnh Nghệ An có mưa lớn gây chia cắt, ngập lụt. Tại những vùng bị ngập lụt, nguy cơ dịch bệnh phát triển đe doạ sức khoẻ người dân là rất lớn. Ngành y tế Nghệ An đang chỉ đạo các đơn vị y tế tích cực triển khai các biện pháp phòng chống.
Số phận hai ‘dự án nhà nghỉ công nhân’?

Số phận hai ‘dự án nhà nghỉ công nhân’?

(Baonghean.vn) - Ngay tại khu vực trung tâm, trên trục đường lớn Mai Thúc Loan của thị xã Cửa Lò có 2 khu đất hoang với dãy nhà cấp 4 sập đổ, bờ rào tôn nát, cây bụi, rác bẩn... Theo cán bộ, nhân dân nơi đây nói, đó là những dự án nhà nghỉ công nhân!
Công nhân vệ sinh môi trường dầm mưa quét dọn rác, khơi thông cống

Công nhân vệ sinh môi trường dầm mưa quét dọn rác, khơi thông cống

(Baonghean.vn) - Ngày 29/9, ngay sau những trận mưa kéo dài của ngày và đêm, các công nhân Công ty CP Môi trường và công trình đô thị TP Vinh đã "rải quân" khắp các tuyến đường ách yếu, dễ ngập úng để quét dọn rác, khơi thông các điểm thoát nước, góp phần giảm thiểu ngập úng trên các tuyến đường.
Vòng 17 V.League: Sông Lam Nghệ An đã khó lại càng thêm khó

Vòng 17 V.League: Sông Lam Nghệ An đã khó lại càng thêm khó

(Baonghean.vn) - Chuỗi trận không thắng của đội bóng xứ Nghệ đã kéo dài lên con số 4 sau trận hòa với câu lạc bộ SHB Đà Nẵng, và con số này còn có nguy cơ tăng lên khi ở vòng đấu này Sông Lam Nghệ An phải tiếp đón câu lạc bộ Viettel trên sân nhà. Chính câu lạc bộ Viettel là người đã mở màn cho chuỗi trận đáng quên này của đoàn quân huấn luyện viên Huy Hoàng khi giành chiến thắng 2-0 ở lượt đi V.League 2022.
Chủ tịch UBND tỉnh: Triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng

Chủ tịch UBND tỉnh: Triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng

(Baonghean.vn) - Tại phiên họp tháng 9, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Trung yêu cầu các ngành, địa phương thực hiện quyết liệt, đồng bộ, có hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng, thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoạt động thương mại, dịch vụ và đầu tư phát triển.
Nam Đàn: Đường lên chùa Đại Tuệ sạt lở, nhiều xã bị ngập úng

Nam Đàn: Đường lên chùa Đại Tuệ sạt lở, nhiều xã bị ngập úng

(Baonghean.vn) -  Hoàn lưu bão số 4 gây mưa lớn cộng với nước từ thượng nguồn đổ về, nước sông Lam lên cao khiến nhiều địa phương ở Nam Đàn ngập úng. Nước băng trắng đồng, nhiều diện tích nuôi trồng thuỷ sản bị cuốn trôi. Đường lên chùa Đại Tuệ có đoạn bị sạt lở nặng, phải cấm người dân qua lại…
Kiểm soát, xử lý tình trạng đăng tải, chia sẻ thông tin tiêu cực, trái chiều trên không gian mạng

Kiểm soát, xử lý tình trạng đăng tải, chia sẻ thông tin tiêu cực, trái chiều trên không gian mạng

(Baonghean.vn) - Hội nghị giao ban Khối nội chính lưu ý cần tăng cường kiểm soát, tiếp tục xử lý tình trạng đăng tải, chia sẻ thông tin tiêu cực, trái chiều trên không gian mạng. Bên cạnh đó, cần tăng cường phòng, chống các thủ đoạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản người dân như mời gọi đầu tư tiền ảo, giả danh cán bộ chức năng...
Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các địa phương tập trung khắc phục hậu quả mưa lũ, không để người dân thiếu ăn, thiếu mặc

Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các địa phương tập trung khắc phục hậu quả mưa lũ, không để người dân thiếu ăn, thiếu mặc

(Baonghean.vn) - Đồng chí Nguyễn Đức Trung - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các địa phương tập trung rà soát các điểm sạt lở, ngập lụt nặng để di dời người dân ra khỏi vùng nguy hiểm, đảm bảo an toàn tối đa tính mạng, tài sản cho người dân.