Nước “nhiễm axit” - mối lo trên đỉnh Lan Toong
Sau vụ cá chết trên suối Nậm Huống dịp cuối tháng 6/2024, mối lo nước “nhiễm axit” trên núi Lan Toong (xã Châu Hồng) đã được biết đến. Vậy nhưng hiện tại, thứ nước độc hại này vẫn từ lòng núi tràn ra cửa hầm lò khai thác thiếc của Công ty TNHH thiếc Hà An, trong khi nguyên nhân vẫn chưa được làm rõ.
Nhật Lân • 09/11/2025
Trung tuần tháng 10/2025, chúng tôi được UBND xã Châu Hồng thông tin: Hành vi xả nước chưa đảm bảo quy chuẩn ra môi trường của Công ty TNHH Thiếc Hà An trong ngày 6/9/2025 đã bị xử phạt. Vụ việc này, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã phản ánh qua bài viết “Công ty TNHH Thiếc Hà An lại xả thải ra môi trường, xã Châu Hồng đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra, xử lý vi phạm!” trên Baonghean.vn ngày 7/9/2025. Về việc doanh nghiệp có lỗi phạm bị xử phạt theo quy định là đương nhiên. Nhưng đáng quan tâm, là trao đổi sau đó của Chủ tịch UBND xã Châu Hồng, ông Cao Thế Bảo: “Nước có độ pH thấp (nhiễm axit - PV) vẫn tiếp tục tràn ra cửa hầm lò của Công ty TNHH Thiếc Hà An, trong khi nguyên nhân vẫn chưa thể xác định. Vì vấn đề này, chúng tôi rất lo...”.
Sở dĩ chính quyền xã Châu Hồng lo, như trao đổi của ông Cao Thế Bảo là vì hơn 1 năm qua doanh nghiệp đã dừng tất cả các hoạt động khai thác, hàng ngày dồn sức tập trung xử lý nước “nhiễm axit” để đảm bảo môi trường. Còn các cơ quan chức năng của tỉnh, như Sở Tài nguyên và Môi trường (cũ), Chi cục Bảo vệ môi trường, cùng UBND huyện Quỳ Hợp (cũ), và nay là chính quyền xã Châu Hồng, thì đã tập trung kiểm tra, soát xét kỹ toàn bộ các khu vực mỏ thiếc trên núi Lan Toong (gồm mỏ của Công ty TNHH Thiếc Hà An và mỏ của Công ty CP Kim loại màu Nghệ Tĩnh). Thế nhưng, vẫn không thể xác định được nguyên nhân để có thể đưa ra giải pháp xử lý dứt điểm. “Doanh nghiệp đã rất mệt mỏi. Họ đã mời thêm bên thứ ba có chuyên môn cao vào kiểm tra nhưng cũng không tìm được nguyên nhân. Với thực trạng này, khi doanh nghiệp không còn đủ nguồn lực mà bỏ cuộc thì xã Châu Hồng sẽ phải gánh chịu áp lực rất lớn trong công tác bảo vệ môi trường...” - Chủ tịch UBND xã Châu Hồng Cao Thế Bảo tâm tư.
...Khi doanh nghiệp không còn đủ nguồn lực mà bỏ cuộc thì xã Châu Hồng sẽ phải gánh chịu áp lực rất lớn trong công tác bảo vệ môi trường...”.
Chủ tịch UBND xã Châu Hồng Cao Thế Bảo
Ngày 23/10/2025 chúng tôi có mặt ở xã Châu Hồng để ngược núi Lan Toong chứng thực vấn nạn nước “nhiễm axit”. Khu mỏ của Công ty TNHH Thiếc Hà An nằm ở độ cao khoảng 700m so với mực nước biển. Vào lúc 9h30, trời có mưa, thời tiết lạnh nhưng có khoảng hơn 10 công nhân đang xử lý nước “nhiễm axit”. Một bộ phận tập trung gia cố, tháo thông các đường ống. Sở dĩ vậy vì nước “nhiễm axit” có hàm lượng sắt lớn, gây lắng cặn tắc nghẽn đường ống. Một bộ phận thì dùng vôi bột, chất trợ lắng trung hòa nước “nhiễm axit”, vận hành hệ thống máy tách bùn thải, vận chuyển bùn thải đến khu vực hố chứa. Quan sát, nước “nhiễm axit” sau khi trung hòa, tách bùn thải được chuyển qua hệ thống đường ống dẫn đến hệ thống bể lắng, trước khi cho chảy ra môi trường.
Về nguồn nước “nhiễm axit”, từ các kẽ, khe đá trong lòng núi tràn ra đường lò khai thác thiếc số 1. Thời điểm chúng tôi đến, nước từ sâu trong hầm lò tràn ra cửa lò, chảy vào mương với lưu lượng khá lớn. Nước đục, có màu xanh nhạt. Đề nghị kiểm tra độ pH của nước, một công nhân đưa giấy quỳ ngâm vào dòng nước chảy ra từ hầm lò. Khoảng nửa phút, giấy quỳ từ màu tím đã chuyển sang màu đỏ. Đối chiếu với bảng màu, anh công nhân nói: “Màu đỏ sẫm như thế này, độ pH trong nước chắc chắn <3, tính axit trong nước rất cao”. Cũng tại đây, các công nhân cho biết, bắt đầu từ năm 2024 đến nay, nước “nhiễm axit” từ trong núi liên tục chảy ra cửa hầm lò số 1. Mùa nắng, lưu lượng nước có giảm, còn về mùa mưa, nước chảy ra rất nhiều. “Giai đoạn này, lượng nước thoát ra đo được từ 1.500 - 1.800m3/ngày. Bình quân mỗi ngày công ty phải dùng hết 3 tấn vôi bột để xử lý nước...” - một công nhân cho biết.
Màu đỏ sẫm như thế này, độ pH trong nước chắc chắn <3, tính axít trong nước rất cao”.
Công nhân Công ty TNHH Thiếc Hà An
Theo ông Nguyễn Văn Ba - Xưởng trưởng xưởng máy của Công ty TNHH Thiếc Hà An, nước từ núi chảy ra thường sẽ rất trong, rất sạch. Nhưng ở đây nước lại đục và có tính axit cao nên nghi vấn có sự tác động. Tuy nhiên, đã qua nhiều đợt kiểm tra lại không thể xác định nguyên nhân, nên không đưa ra được biện pháp xử lý dứt điểm. Điều này dẫn đến việc Công ty đã không được sản xuất lại rất tốn kém nguồn lực. Ông Nguyễn Văn Ba nói: “Chúng tôi là người làm công hưởng lương, nhưng cũng đã rất mỏi mệt...”.
Ngược về năm 2024, vào ngày 30/6 - 1/7, dòng nước suối Nậm Huống (xã Châu Thành cũ) bỗng dưng chuyển màu vàng đục và có cá chết. Tổ chức kiểm tra, chính quyền huyện Quỳ Hợp (cũ) xác định do Công ty TNHH Thiếc Hà An xả nước thải, gây ô nhiễm môi trường. Trước sự việc này, ngày 4/7/2024, UBND tỉnh đã có Công văn số 5603/UBND-NN chỉ đạo kiểm tra, xử lý theo quy định của pháp luật.
Đến ngày 8/7/2024, chỉ đạo của UBND tỉnh được Chi cục Bảo vệ môi trường cùng UBND huyện Quỳ Hợp (cũ) phối hợp thực hiện. Qua kiểm tra hiện trường, xác định Công ty TNHH thiếc Hà An đã ngừng hoạt động sản xuất (theo báo cáo của công ty là ngừng từ 30/1/2024 để hoàn thiện thủ tục liên quan). Tuy nhiên, công ty này đã tự ý điều chỉnh mặt bằng tổng thể dự án khai thác mỏ thiếc. Đồng thời, không tái sử dụng nước thải từ hầm lò như nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường được phê duyệt. Thay vào đó, đã bơm lắng lọc sơ bộ trước khi thải vào hang casto và để tự chảy ra điểm đầu suối Bắc, nhập vào suối Nậm Huống tại cầu tràn Trung Thành, xã Châu Thành (cũ). Chính hành vi bơm nước thải hầm lò thải vào hang casto, sau đó tự chảy ra đầu nguồn Suối Bắc gây nên tình trạng suối Nậm Huống có màu vàng sẫm (đã được UBND huyện Quỳ Hợp, UBND xã Châu Thành kiểm tra ghi nhận tại Biên bản làm việc ngày 2/7/2024).
Về phía Công ty TNHH Thiếc Hà An, tại buổi làm việc ngày 8/7/2024 đã giải trình với Chi cục Bảo vệ môi trường và UBND huyện Quỳ Hợp về tình trạng nước phát sinh từ hầm lò. Theo lời của đại diện của công ty (được ghi tại biên bản làm việc), lượng nước phát sinh từ hầm lò lớn vượt quá nhu cầu sử dụng trong quá trình tuyển quặng, không đúng với nội dung của báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt. Bên cạnh đó, nước có hiện tượng bị nhiễm sắt, độ pH thấp nên Công ty phải tiến hành xử lý trước khi xả thải...
Thời gian tiếp theo, từ tháng 8 - 9/2024, tình trạng nước “nhiễm axit” vẫn tràn ra ngoài với lưu lượng lớn, thế nên Công ty TNHH Thiếc Hà An đã phải có các báo cáo gửi đến UBND huyện Quỳ Hợp (cũ) cùng các cơ quan cấp tỉnh. Như tại Báo cáo số 42/BC-THA ngày 30/9/2024 gửi đến UBND huyện Quỳ Hợp (cũ), Công ty TNHH Thiếc Hà An thông tin vào ngày 28/9/2024 phát hiện có một lượng nước lớn màu xanh đục, trắng đục chảy ra từ đường hầm lò số 1. Thời điểm 9h30 phút ngày 30/9/2024, lượng nước đo được lên đến 1.679 m3/ngày đêm, bị nhiễm axit nặng (pH=3). Qua đó đề nghị UBND huyện Quỳ Hợp: “Sớm tiến hành kiểm tra đánh giá để nắm bắt các phát sinh bất thường về nước đang xảy ra trên địa bàn huyện Quỳ Hợp và giúp chúng tôi có hướng tháo gỡ khó khăn tiềm tàng nguy hiểm này”.
Kiểm tra của UBND huyện Quỳ Hợp (cũ) sau đó xác định tại vị trí cửa lò số 1 (có toạ độ x = 2146006, y=534956) của Công ty TNHH Thiếc Hà An có nguồn nước tự chảy từ trong cửa hầm lò ra bên ngoài với lưu lượng lớn. Nước có màu trắng đục; sử dụng giấy quỳ tím kiểm tra cho thấy nước có hàm lượng axit cao (pH <3). Đoàn công tác đã vào sâu trong hầm lò kiểm tra nhưng không phát hiện được nguồn nước từ đâu chảy ra; có phải do hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản gây ra hay không? UBND huyện Quỳ Hợp (cũ) cũng đã kiểm tra đột xuất tại các hầm lò khai thác của Công ty TNHH MTV Kim loại màu Nghệ Tĩnh (phía trên khu mỏ của Công ty TNHH Thiếc Hà An) nhưng vẫn không phát hiện được nguyên nhân.
Nhận thấy đây là vấn đề đáng lo ngại, UBND huyện Quỳ Hợp (cũ) đã có văn bản báo cáo gửi UBND tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường (cũ). Báo cáo nêu rõ thực trạng dòng chảy có lưu lượng lớn từ trong hầm lò của công ty TNHH thiếc Hà An, có độ axit cao (pH<3), là hiện tượng bất thường nhưng không thể tìm ra nguyên nhân; và nhận định, nếu nguồn nước này không được xử lý đúng quy trình, quy chuẩn thì khi chảy ra bên ngoài sẽ có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ của người dân. UBND huyện Quỳ Hợp (cũ) cũng báo cáo thực trạng Công ty TNHH thiếc Hà An đã dừng hoạt động khai thác, chế biến từ đầu năm 2024, nhưng hàng ngày vẫn phải thu gom nguồn nước vào bể 3 ngăn, trung hòa bằng vôi bột và chất trợ lắng, sau đó bơm xả ra môi trường, dẫn đến tốn kém nguồn lực của doanh nghiệp.
Theo UBND huyện Quỳ Hợp (cũ), huyện không có cán bộ chuyên môn sâu và trang thiết bị cần thiết để tìm ra nguyên nhân hiện tượng bất thường, cũng như đánh giá việc xử lý hiện tại của Công ty TNHH thiếc Hà An có đảm bảo quy trình kỹ thuật, cũng không xác định được nước sau xử lý có đảm bảo được phép thải ra môi trường hay không? Qua đó kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành liên quan kiểm tra xác định nguyên nhân, có biện pháp xử lý dứt điểm nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.
Trở lại với vi phạm ngày 6/9/2025 của Công ty TNHH Thiếc Hà An, sau hơn 1 tháng UBND xã Châu Hồng tập trung xác minh làm rõ các hành vi liên quan mới ban hành Quyết định số 361/QĐ-UBND ngày 116/10/2025 xử phạt lỗi “Xả nước có chứa các thông số môi trường nguy hại vào môi trường”, với tổng số tiền 315 triệu đồng.
Vào ngày 15/10/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng có Văn bản số 9219/SNNMT-BVMT yêu cầu Công ty TNHH Thiếc Hà An “Khẩn trương hoàn thiện công tác khảo sát, đánh giá, xác định nguyên nhân và đề xuất phương án xử lý triệt để đối với hiện tượng dòng nước bất thường tại đường lò số 1 tại mỏ khai thác Suối Bắc của Công ty; trong quá trình thực hiện, tuyệt đối không xả nước thải không đạt quy chuẩn ra ngoài môi trường. Báo cáo kết quả thực hiện về Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND xã Châu Hồng trước ngày 30/11/2025”. Yêu cầu Công ty CP Kim loại màu Nghệ Tĩnh chủ động phối hợp, tạo điều kiện để Công ty TNHH Thiếc Hà An xác định nguyên nhân, xử lý hiện tượng nước thải bất thường tại hầm lò số 1. Đồng thời, đề nghị UBND xã Châu Hồng tiếp tục giám sát việc khắc phục các tồn tại và chấp hành pháp luật trong hoạt động khoáng sản, môi trường đối với Công ty TNHH Thiếc Hà An.
Nhưng dù vậy, đáng băn khoăn là xuất phát từ vấn đề nước “nhiễm a xít” tại khu vực mỏ thiếc của Công ty TNHH Thiếc Hà An, từ ngày 21/8/2024, UBND tỉnh đã có Văn bản số 7451/UBND-NN gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Tại đây, nêu thực tế hiện trạng khai thác của các doanh nghiệp được Bộ Tài nguyên và Môi trường (cũ) cấp phép khai thác quặng thiếc ở khu vực suối Bắc, huyện Quỳ Hợp (cũ), cùng các sự cố môi trường đã từng xảy ra. Để qua đó, UBND tỉnh kiến nghị Bộ thành lập Đoàn liên ngành kiểm tra tổng thể việc chấp hành pháp luật trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường. Chưa hết, vào ngày 29/11/2024, Sở Tài nguyên và Môi trường (cũ) lại phải có Văn bản số 8590/STNMT-BVMT gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường (cũ). Nội dung nhắc lại việc UBND tỉnh đã có văn bản gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường (cũ), để tiếp tục kiến nghị Bộ thành lập Đoàn liên ngành kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp được cấp phép khai thác quặng thiếc ở khu vực suối Bắc. Dù vậy, qua hai lần kiến nghị nhưng Bộ Tài nguyên và Môi trường (cũ) vẫn chưa thành lập Đoàn liên ngành để kiểm tra.
Ngày 7/11/2025, khi viết về vấn đề này, chúng tôi đã liên hệ Chủ tịch UBND xã Châu Hồng ông Cao Thế Bảo để nắm lại tình hình. Ông trao đổi, do thời tiết liên tục có mưa, nước “nhiễm axit” từ lòng núi tràn ra cửa hầm lò số 1 của Công ty TNHH Thiếc Hà An với lưu lượng lớn, lên đến xấp xỉ 3.000m3/ngày. Vì vậy, Công ty TNHH Thiếc Hà An đã tiếp tục có báo cáo, đề nghị hướng dẫn biện pháp xử lý khẩn cấp. Ông Cao Thế Bảo nói: “Doanh nghiệp báo cáo nước từ hầm lò tràn ra có lưu lượng lớn vượt công suất xử lý, trong khi các bể lắng đã đầy không đảm bảo sức chứa, nên rất dễ xả ra sự cố tràn bờ. Xã rất lo, nhưng với điều kiện hiện có, chỉ có thể đôn đốc, nhắc nhở doanh nghiệp tập trung xử lý, yêu cầu không xả nước chưa đạt quy chuẩn ra ngoài môi trường chứ không đưa ra được giải pháp gì...”.
.jpg)
