Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Văn Nam: Đi qua chiến tranh bằng ý chí, bản lĩnh, trách nhiệm
Nhân kỷ niệm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12), nhắc đến những người con Nghệ An góp phần làm nên chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” năm 1972, không thể không nhắc tới Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Văn Nam. Cuộc đời ông là hành trình tiêu biểu của một thế hệ thanh niên xứ Nghệ: Đi qua chiến tranh bằng ý chí, bản lĩnh và trách nhiệm, để rồi trở về đời thường với sự giản dị và bền bỉ cống hiến.
Từ chàng trai xứ Nghệ đến người lính tên lửa
Sinh năm 1948 tại xã Nghi Hải, huyện Nghi Lộc cũ nay là phường Cửa Lò, lớn lên trong một vùng quê ven biển giàu truyền thống cách mạng, năm 1965, khi mới 17 tuổi, Hoàng Văn Nam đã khai tăng tuổi để tình nguyện nhập ngũ, bắt đầu cuộc đời binh nghiệp đầy vinh quang.
Khởi đầu là một chiến sĩ xạ thủ súng máy cao xạ 12,7mm thuộc Tỉnh đội Nghệ An, ông trực tiếp tham gia bảo vệ các mục tiêu trọng điểm như Cầu Cấm, sân bay Vinh, Cửa Lò. Những ngày đầu cầm súng dưới lưới lửa tầm thấp đã trui rèn cho ông sự bình tĩnh và phản xạ nhạy bén – những tố chất sống còn của một người lính phòng không sau này.
Năm 1966, trước yêu cầu phát triển của quân đội, Hoàng Văn Nam được điều động đi học chuyển loại trắc thủ tên lửa SAM-2 tại rừng Yên Thế (tỉnh Bắc Giang cũ). Điều kiện huấn luyện vô cùng thiếu thốn, không có mô hình hiện đại, không có thiết bị mô phỏng, nhiều bài học kỹ thuật phải ghi nhớ bằng sơ đồ vẽ tay, bằng những buổi học xuyên đêm bên đèn dầu. Nhưng chính trong gian khó ấy, sự kiên trì, khả năng tư duy và tinh thần trách nhiệm của Hoàng Văn Nam dần bộc lộ. Tháng 5/1967, ông được bố trí làm trắc thủ cự ly – vị trí quan trọng trong kíp tên lửa, chịu trách nhiệm xác định cự ly, tham số mục tiêu để dẫn bắn chính xác.
Giai đoạn 1967 - 1969, trong đội hình Tiểu đoàn 52, Trung đoàn 267, Hoàng Văn Nam đã tham gia bảo vệ thành phố Cảng Hải Phòng. Trận địa Minh Kha (An Hải, Hải Phòng) đã trở thành "trận địa thép" lừng danh, nơi kíp chiến đấu của ông đã bắn rơi nhiều loại máy bay hiện đại. Khả năng bám sát mục tiêu của ông Hoàng Văn Nam chính xác đến mức ông có thể phân biệt được tín hiệu máy bay thực với các loại nhiễu tạp phức tạp nhất. Chính tại đây, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong một lần về thăm đơn vị đã trực tiếp cầm tay các trắc thủ và khen ngợi đây là những "bàn tay vàng" của binh chủng.
Năm 1967, tại trận địa An Lão (Hải Phòng), khi máy bay Mỹ đánh phá ác liệt, một quả đạn 20mm bắn trúng khu vực máy phát điện. Trong lúc tìm cách lăn thùng dầu đang cháy ra xa để bảo vệ khí tài, Hoàng Văn Nam bị bỏng nặng và bị thương ở chân. Sau thời gian điều trị, ông nhanh chóng trở lại đơn vị, tiếp tục chiến đấu. Ngày 8/11/1967, ông được kết nạp Đảng ngay tại chiến trường – một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời người lính.
Những chiến công trên bầu trời miền Bắc và Nghệ An
Cuối năm 1971, đơn vị của ông từ Hải Phòng cơ động vào Nghệ An, đảm nhiệm nhiệm vụ bảo vệ giao thông, bảo vệ tuyến chi viện chiến lược và sẵn sàng đánh địch trên hướng rút lui của không quân Mỹ. Đây là giai đoạn chuẩn bị cho trận quyết chiến trên không cuối cùng.
Tháng 7/1972, dù chưa qua đào tạo chính quy ở trường sĩ quan, Hoàng Văn Nam vẫn được bổ nhiệm làm sĩ quan điều khiển tên lửa – vị trí được coi là “bộ não” của kíp chiến đấu. Trên cương vị này, ông phải đưa ra những quyết định mang tính sống còn chỉ trong vài chục giây, giữa môi trường nhiễu điện tử dày đặc và áp lực chiến đấu cực lớn.
Đêm 18/12/1972, tại trận địa Đất Thịt (huyện Nghĩa Đàn cũ, tỉnh Nghệ An), một tình huống cân não đã xảy ra. Bầu trời Nghệ An lúc đó dày đặc dải nhiễu của tốp B-52 vừa trút bom xuống Hà Nội đang bay ra hướng biển. Bằng bản lĩnh và kinh nghiệm dày dạn, ông đã bình tĩnh dẫn dắt kíp trắc thủ bám sát dải nhiễu. Chỉ với 2 quả đạn tên lửa, kíp chiến đấu của ông đã bắn trúng 1 chiếc B-52. Chiếc "pháo đài bay" bị thương nặng, bốc cháy rừng rực và buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống sân bay Đà Nẵng, không còn khả năng tiếp tục tham chiến.
Chiến công này không chỉ thể hiện trình độ kỹ thuật bậc thầy mà còn khẳng định sự mưu trí của bộ đội tên lửa Việt Nam trước sự áp đảo về công nghệ của Mỹ. Trong suốt cuộc đời binh nghiệp, Thiếu tá Hoàng Văn Nam đã trực tiếp tham gia 106 trận đánh, điều khiển 177 quả đạn tên lửa, góp phần trực tiếp cùng đơn vị bắn rơi 29 máy bay Mỹ, trong đó có 16 chiếc rơi tại chỗ. Những con số biết nói ấy đã đưa tên tuổi ông vào hàng ngũ những trắc thủ xuất sắc nhất của Quân chủng Phòng không - Không quân.
Chất thép giữa đời thường và nhịp cầu hữu nghị xuyên đại dương
Phía sau những trận đánh sinh tử là một đời sống riêng tư đầy hy sinh. Tháng 11/1971, trong một buổi chiếu phim tại Hải Phòng, Hoàng Văn Nam gặp bà Nguyễn Thị Hiền – cô gái quê xã Nghi Khánh, huyện Nghi Lộc (cũ), đang thực tập tại cơ quan dân chính. Nhận ra nhau qua giọng nói đồng hương, họ nhanh chóng gắn bó giữa bối cảnh chiến tranh khốc liệt.
Tháng 1/1972, hai người tổ chức đám cưới giản dị tại quê nhà. Nhưng hạnh phúc ngắn ngủi ấy chỉ kéo dài vỏn vẹn 7 ngày trước khi ông Nam lên đường nhận nhiệm vụ mới. Chiến tranh không cho người lính quyền lựa chọn đủ đầy, nhưng chính tình cảm gia đình lại trở thành hậu phương tinh thần vững chắc, để ông vững vàng trong mỗi quyết định chiến đấu.
Sau năm 1975, ông Hoàng Văn Nam tiếp tục đi học, được đào tạo sĩ quan chỉ huy trung cấp, rồi làm giáo viên, trưởng sĩ quan chỉ huy kỹ thuật tên lửa – radar. Tháng 12/1989, ông ra quân, trở về công tác tại thị trấn Quán Hành, huyện Nghi Lộc (cũ) nay là xã Nghi Lộc. Trong đời thường, người lính tên lửa năm xưa tiếp tục cống hiến trên nhiều cương vị: Phó Chủ tịch UBND kiêm Trưởng Công an thị trấn, quyền Chủ tịch UBND, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh thị trấn Nghi Lộc (cũ)… Ở bất cứ vị trí nào, ông cũng giữ tác phong kỷ luật, thẳng thắn, đặt lợi ích chung lên trên hết.
.jpg)
Gia đình ông có 4 người con, trưởng thành trong thời bình. Không sống dựa vào hào quang chiến công, các con của ông được giáo dục bằng chính lối sống giản dị, nghiêm cẩn của người cha – người lính. Trong ngôi nhà bình dị ở khối 4, thị trấn Quán Hành, huyện Nghi Lộc cũ (nay là xã Nghi Lộc), những câu chuyện về B-52, về chiến tranh không được kể để tự hào cá nhân, mà để nhắc nhở các thế hệ sau về giá trị của hòa bình.
Tháng 8 năm 2015, một sự kiện trọng đại đã diễn ra: Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Thiếu tá Hoàng Văn Nam. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho một đời chinh chiến và cống hiến của ông. Ở tuổi xế chiều, người anh hùng ấy vẫn giữ lối sống giản dị. Ông chủ tiệm photocopy nhỏ tại Quán Hành hàng ngày vẫn cần mẫn làm việc, tự tay sửa chữa máy móc, tận tụy phục vụ nhân dân bằng đôi bàn tay từng điều khiển những quả tên lửa "vít cổ" B-52.
Đặc biệt, vào tháng 9 năm 2025 vừa qua, Anh hùng Hoàng Văn Nam đã vinh dự tham gia đoàn đại biểu cấp cao đi cùng Chủ tịch nước trong chuyến thăm và giao lưu cựu chiến binh Việt Nam - Hoa Kỳ tại New York.
Đứng giữa lòng nước Mỹ, đối diện với những người từng ở bên kia chiến tuyến, ông Nam không mang theo hận thù, mà mang theo thông điệp về sự hòa giải và khát vọng hòa bình. "Bàn tay vàng" năm xưa từng hạ gục máy bay địch nay nắm chặt tay những người cựu binh Hoa Kỳ trong sự xúc động nghẹn ngào. Đó là hình ảnh biểu tượng cho một dân tộc Việt Nam bao dung, yêu chuộng hòa bình nhưng luôn sẵn sàng bảo vệ chủ quyền bằng tinh thần dũng cảm vô song.
Với cán bộ, đảng viên và nhân dân khối 4, ông Hoàng Văn Nam không chỉ là một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, mà còn là một đảng viên lão thành, từng công tác ở cơ sở, sống rất chuẩn mực. Trong sinh hoạt chi bộ và đời sống khu dân cư, anh luôn giữ tác phong kỷ luật của người lính, thẳng thắn nhưng chân tình. Những câu chuyện anh kể về chiến tranh không nhằm nhắc lại chiến công cá nhân, mà như một cách nhắc nhở thế hệ trẻ trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm hơn với cộng đồng".
Ông Nguyễn Đình Bình - Bí thư chi bộ xóm Quán Hành 4, xã Nghi Lộc