Học sinh, sinh viên làm thêm dịp hè: Đừng chủ quan với 'việc nhẹ, lương cao'!
Không chỉ để có thêm thu nhập, nhiều học sinh, sinh viên ở Nghệ An chọn làm thêm trong kỳ nghỉ hè như một cách rèn kỹ năng, thử sức với môi trường lao động. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội trải nghiệm, việc làm thêm cũng đặt ra yêu cầu phải lựa chọn công việc phù hợp, an toàn, tránh rủi ro từ các lời mời tuyển dụng thiếu minh bạch.
Từ kiếm thêm thu nhập đến tích lũy trải nghiệm
Những ngày đầu hè, trên các tuyến phố sầm uất ở đô thị Vinh, không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh, sinh viên làm thêm tại các quán cà phê, cửa hàng thời trang, nhà hàng, siêu thị mini, lớp năng khiếu, lớp kỹ năng hè. Ở khu vực Cửa Lò, nhu cầu tuyển thêm nhân viên phục vụ, dọn phòng, lễ tân, phụ bếp, bán hàng thời vụ tăng theo mùa cao điểm cũng thu hút không ít bạn trẻ tham gia.
Nếu như trước đây, việc làm thêm của học sinh, sinh viên thường gắn với gia sư, bán hàng, phục vụ quán ăn, nhà hàng, phát tờ rơi, trông giữ xe, thì nay lựa chọn đã rộng hơn. Nhiều bạn trẻ có năng khiếu thể thao, nghệ thuật, ngoại ngữ bắt đầu tham gia dạy hoặc trợ giảng tại các lớp bóng rổ, bóng đá, bơi lội, múa, yoga, kỹ năng hè cho thiếu nhi. Những công việc này không chỉ mang lại thu nhập mà còn giúp các em phát huy sở trường, rèn khả năng giao tiếp, tổ chức hoạt động và ý thức trách nhiệm.
Em Trần Thị Trà My, ở phường Vinh Phú, học sinh chuẩn bị vào lớp 12, cho biết hè này em xin phụ bán hàng tại một cửa hàng văn phòng phẩm gần nhà. Mỗi ngày, Trà My làm khoảng 4 tiếng, chủ yếu sắp xếp hàng hóa, hỗ trợ khách chọn đồ dùng học tập và phụ thu ngân khi đông khách. “Ban đầu em khá ngại khi phải nói chuyện với người lạ. Sau một thời gian, em tự tin hơn, biết cách chào hỏi, tư vấn và cũng hiểu rằng để kiếm được một khoản tiền nhỏ không hề dễ”, Trà My chia sẻ.
Không chọn công việc bán hàng hay phục vụ, Phạm Hoàng Gia Khánh, học sinh vừa hoàn thành lớp 11 Trường THPT Lê Viết Thuật, lại tìm được việc làm thêm gắn với sở thích thể thao. Có năng khiếu bóng rổ và từng tham gia câu lạc bộ thể thao của trường, hè năm nay, Gia Khánh nhận làm trợ giảng tại một lớp bóng rổ dành cho thiếu nhi.
Công việc của Gia Khánh không chỉ là ra sân cùng các em nhỏ, mà còn hỗ trợ huấn luyện viên chuẩn bị bóng, kiểm tra dụng cụ, hướng dẫn khởi động, nhắc lại các động tác cơ bản và theo dõi để bảo đảm an toàn trong quá trình tập luyện.
Đi làm thêm giúp em hiểu rằng chơi thể thao cho mình và hỗ trợ người khác tập luyện là hai việc rất khác nhau. Em học được cách nói rõ ràng hơn, đúng giờ hơn và có trách nhiệm hơn với các em nhỏ trong lớp. Đây là trải nghiệm khiến mùa hè của em ý nghĩa hơn, chứ không chỉ là thời gian nghỉ học.
Em hạm Hoàng Gia Khánh- Học sinh Trường THPT Lê Viết Thuật.
Với sinh viên, làm thêm dịp hè không chỉ để có thêm thu nhập mà còn là cách tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp. Nhiều em chủ động chọn công việc gần với ngành học hoặc sở trường cá nhân, dù mức thù lao ban đầu không cao. Nguyễn Anh Thư, sinh viên năm thứ hai Khoa Giáo dục mầm non, Trường Sư phạm, Trường Đại học Vinh, thường tham gia dạy múa cho thiếu nhi vào dịp hè. Với Thư, công việc này vừa phù hợp với ngành học, vừa giúp em rèn kỹ năng quan sát, hướng dẫn trẻ và tổ chức lớp học.
“Làm việc với trẻ nhỏ cần kiên nhẫn, nhẹ nhàng nhưng cũng phải biết tạo không khí vui vẻ để các em hào hứng. Mỗi buổi dạy múa giúp em hiểu hơn tâm lý trẻ, biết cách xử lý những tình huống nhỏ trong lớp. Đây là trải nghiệm rất có ích cho ngành học của em”, Thư nói.
Ở một hướng khác, Trịnh Hữu Thắng, sinh viên năm cuối ngành Báo chí, Trường Đại học Vinh, nhận làm truyền thông và sản xuất video cho một công ty quảng cáo tại đô thị Vinh. Công việc giúp em được tham gia vào các phần việc thực tế như dựng video, viết nội dung, hỗ trợ tổ chức sự kiện, làm việc với khách hàng. “Nếu chỉ học trong trường thì khó hình dung hết áp lực nghề nghiệp. Đi làm thêm đúng ngành giúp em có thêm sản phẩm đưa vào hồ sơ và tự tin hơn khi tìm việc sau tốt nghiệp”, Thắng cho biết.
Không chủ quan trước những lời mời “việc nhẹ, lương cao”
Bên cạnh mặt tích cực, thị trường việc làm thêm dịp hè cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Trên mạng xã hội, nhiều tin tuyển dụng được đăng với lời mời hấp dẫn như “việc nhẹ, lương cao”, “không cần kinh nghiệm”, “làm tại nhà, nhận tiền mỗi ngày”, “chỉ cần điện thoại”. Một số tin yêu cầu người tìm việc chuyển tiền đặt cọc, mua tài khoản, đóng phí hồ sơ, phí đồng phục hoặc cung cấp quá nhiều thông tin cá nhân.
Với học sinh, sinh viên chưa có nhiều kinh nghiệm, đây là những dấu hiệu rất dễ bị bỏ qua. Không ít em khi nhận việc còn ngại hỏi rõ về mức lương, thời gian làm, tiền thử việc, ngày trả lương, trách nhiệm khi nghỉ việc. Có trường hợp thỏa thuận bằng miệng nên khi phát sinh tranh chấp rất khó bảo vệ quyền lợi. Một số em nhận làm ca tối, về muộn, di chuyển xa hoặc làm trong môi trường phức tạp mà gia đình không nắm rõ.
Năm 2025, tại Nghệ An từng có trường hợp2 nữ sinh bị dụ dỗ qua mạng với lời mời đi làm thêm, tự ý rời khỏi nhà khiến gia đình phải trình báo cơ quan chức năng. Dù các em sau đó được tìm thấy an toàn, những vụ việc như vậy là lời nhắc nhở về nguy cơ phía sau các thông tin tuyển dụng thiếu kiểm chứng trên không gian mạng.
Anh Phạm Hồng Toàn, một phụ huynh có con trai chuẩn bị vào lớp 12 ở phường Vinh Hưng, cho rằng cha mẹ không nên cấm đoán tuyệt đối việc con đi làm thêm, nhưng phải đặt ra giới hạn rõ ràng. Theo anh, trước khi đồng ý cho con nhận việc, gia đình cần biết địa điểm làm việc, người quản lý, thời gian làm, mức thù lao và cách thức trả lương.
“Gia đình tôi ủng hộ con trải nghiệm, nhưng công việc phải minh bạch, địa điểm rõ ràng, không làm quá khuya và không đi xa khi chưa có người lớn nắm thông tin. Các cháu còn ít kinh nghiệm nên cha mẹ phải theo sát, nhất là với những lời mời tuyển dụng trên mạng”, anh Toàn nói.
Đối với học sinh chưa đủ 18 tuổi, việc làm thêm càng cần được cân nhắc kỹ. Công việc phải phù hợp với sức khỏe, độ tuổi, không ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, tinh thần và việc học tập. Các em không nên làm việc nặng nhọc, độc hại, làm quá giờ, làm ban đêm hoặc ở những môi trường phức tạp. Thu nhập là cần thiết, nhưng không thể đánh đổi bằng sức khỏe và sự an toàn.
Anh Hồ Phúc Hải, Phó Bí thư Tỉnh đoàn Nghệ An, cho rằng để phong trào làm thêm dịp hè thực sự lành mạnh, vai trò kết nối của nhà trường, tổ chức Đoàn - Hội và các đơn vị giới thiệu việc làm rất quan trọng. Thay vì để học sinh, sinh viên tự tìm việc qua các hội nhóm thiếu kiểm soát, cần có thêm những kênh thông tin chính thống, giới thiệu công việc phù hợp, có địa chỉ rõ ràng; đồng thời trang bị cho các em kỹ năng nhận diện rủi ro khi tìm việc. Các trung tâm dịch vụ việc làm, trường đại học, cao đẳng có thể tổ chức thêm phiên tư vấn việc làm hè, cung cấp thông tin về quyền lợi cơ bản của người lao động, kỹ năng thỏa thuận tiền công, thời gian làm việc, cách xử lý khi bị chậm lương hoặc gặp dấu hiệu lừa đảo.
Với học sinh phổ thông, nhà trường và phụ huynh cần xem làm thêm là một nội dung giáo dục kỹ năng sống, không chỉ là chuyện kiếm tiền trong kỳ nghỉ. Khi được định hướng đúng, làm thêm dịp hè không chỉ giúp học sinh, sinh viên có thêm thu nhập, mà còn giúp các em trưởng thành hơn, tự tin hơn và chuẩn bị tốt hơn cho hành trình bước vào đời sống lao động.
Anh Hồ Phúc Hải, Phó Bí thư Tỉnh đoàn Nghệ An