Улица Тай Пхиен — спектр эмоций

(Баонгхеан) - Дорога длиной около полутора километров проходит через несколько самых оживленных перекрестков в центре города Винь, и каждая точка открывает свой уникальный вид. Дорога кажется уникальной для Винь благодаря своим сегментированным «стратегическим участкам», и особенно из-за богатой истории, связанной с ней…

Улица Тай Пхиен.

В 1901 году в книге «Общий обзор Аннама» было написано: «Винь находится в 400 километрах от Хюэ и в 296 километрах от Ханоя, здесь проживает 40 европейцев, 161 китаец и 12 000 вьетнамцев. Это столица провинции Нгеан. Два года назад Винь стал настоящим городом с красивыми прямыми мощеными улицами, улицами, застроенными лавками китайских и вьетнамских торговцев, а также магазинами, специализирующимися на ремеслах, таких как кузнечное дело, вышивка, изготовление зонтов, бумажное ремесло, торговля деревом и бамбуком. В районе, где проживали китайцы, было много красивых высоких домов с аккуратно обустроенными каменными двориками…» Этот густонаселенный китайский жилой район тогда назывался улицей Гостей и располагался в основном вдоль торгового пути из Куа Тьен в рынок Винь. Слева от рынка Винь выделялась улица Тай Фиен. В воспоминаниях старшего поколения улица Тай Пхиен в конце XIX и начале XX веков, несмотря на близость к оживленным оптовым рынкам, не обладала той яркой атмосферой, которая присуща жилой архитектуре. Жизнь рабочих и ремесленников в большей степени определялась атмосферой городских улиц, чем ритмом мелкой торговли. В то время на улице Тай Пхиен проживали преимущественно простые рабочие, обслуживавшие магазины, лавки и оживленную торговую деятельность рынка.

В эпоху централизованно-плановой экономики кооперативы возникли как хорошо организованные коллективные бизнес-модели, и деревообрабатывающий кооператив Тхонг Нхат стал одной из главных достопримечательностей в конце улицы Тай Пхиен. Мои попытки найти документальные источники о рыночной улице того времени потерпели полную неудачу. К счастью, благодаря уличной культуре мне удалось познакомиться с уважаемыми пожилыми людьми. В их воспоминаниях широко распространилось стремление к совершенству в труде и производстве, создав оживленную атмосферу. В то время деревообрабатывающий кооператив Тхонг Нхат в основном производил бытовые изделия из дерева, удовлетворяя практические потребности людей. Все покупки и продажи осуществлялись по талонам, и участок улицы Тай Пхиен перед воротами кооператива всегда был полон людей, приходящих и уходящих, выстраивающихся в очередь.

Trước cổng HTX Mộc Thống Nhất có cây me cổ thụ, tán rộng um tùm tỏa rợp một quãng đường mùa hạ. Dưới gốc cây là quán nước ông Thảo, chuyên bán miếng dán mụt nổi tiếng một thời. Nam thanh, nữ tú, hay các cụ già hay chuyện vẫn thường ngồi đó, lúc thì tĩnh tâm vài ván cờ tướng qua ngày, lúc lại bỏm bẻm miếng trầu, nhâm nhi bát nước chè xanh mà chuyện Đông, chuyện Tây đến khi vãn quán. Sau này, quán dẹp đi do nhu cầu khách giảm, dẹp đến vài chục năm, tưởng đã thôi hẳn, mấy năm lại đây đột nhiên “khai trương” lại. Vẫn quán cóc tạm bợ năm nào, vẫn những hộp nhựa lóc xóc miếng kẹo lạc và mấy chiếc ghế gỗ xiêu vẹo, chủ quán là ông Thức - em trai ông Thảo. Mỗi sáng, mỗi chiều đi ngang qua, vẫn thấy quán tiếng lao xao cười nói, khách hàng chủ yếu cũng là công nhân, lao động phổ thông cho các kho hàng, điểm tập kết bốc dỡ của giới bốc vác, xích lô, xe lai bến chợ.

Người ta vẫn quan niệm, đi trên đường là cách cảm nhận rõ nhất hồn cốt cuộc sống phố phường. Rằng những nhộn nhịp xô bồ, hay bình yên tĩnh lặng, hoặc u buồn vắng vẻ… đều hiện hữu trên sắc diện đường phố. Bắt đầu từ điểm cắt ngang với đường Đinh Công Tráng, rồi băng qua ngã tư Ngư Hải, chạy chút nữa lại qua hẳn ngã tư Trần Phú, rồi qua những hàng quán chất chồng đủ mặt hàng để bắt gặp ngã tư Ngô Đức Kế, đến quãng này thì phố dịu lại với những sắc màu ẩm thực dân dã để ùa ra điểm giao cắt với đường Bến Đền, và cuối cùng là dừng lại tại điểm nối đường Cao Xuân Huy. Đường Thái Phiên băng qua địa phận 3 phường: Quang Trung, Hồng Sơn và Vinh Tân, ngần ấy điểm gặp gỡ đã làm nên một con đường đặc biệt và nhiều sắc thái cảm xúc của Thành Vinh.

Mỗi ngã tư như là điểm nối khởi đầu cho những cảm quan mới lạ. Đầu đường êm ả với mấy quán cà phê cóc nồng nàn; sầm uất giao thương nguyên liệu may mặc, shop thời trang, điểm bán lồng chim, đồ dùng câu cá…; lại thêm những hàng bánh bao rán, quán chè Thái, nồi bún Huế thơm nức mũi…; ngang qua chỗ Bến Đền, không khí mưu sinh dường như có phần át đi những tấp nập ngoài kia. Bên trái đường là không gian kiến trúc nhà dân mặt phố khá sầm uất, có những nhà bề thế 4, 5 tầng, còn bên phải, vẫn âm thầm với các xưởng cơ khí, xưởng mộc mỹ nghệ, cả điểm tiêu thụ phế liệu mà phía trước luôn ngổn ngang những chiếc xích lô chằng chịt dây cao su buộc hàng đang trong thế sẵn sàng vận chuyển. Phố nặng vẻ cần lao một thuở, cũng bởi dãy tập thể của HTX Mộc Thống Nhất nằm ngay ven đường. HTX đã giải thể từ lâu, nhưng không khí ấy vẫn vương vấn đến nay, khi những căn phòng tập thể xuống cấp vẫn y nguyên lối kiến trúc những năm 1980 của thế kỷ trước…

Tuy đường không nổi tiếng về sinh thái, vẫn thích mắt bởi mật độ cây xanh phủ bóng trên đường. Cây to có, nhỏ có và đủ loài, che chở cho cư dân phố này qua những mùa hạ gió Lào bỏng rát. Còn nếu trời mưa, đứng trên tầm cao ngắm phố cũng là nét thú vị. Hàng đoàn xe tất bật cuốn đi trong cuộc mưu sinh thường nhật, tiếng lao xao trả giá dưới cửa hàng, rướn người ra một chút, là ôm trọn cả không gian khoáng đạt, nở hậu của con đường, thấy thênh thang trong mắt mình tình thương mến mới mẻ dành cho phố!

Thái Phiên (1882 - 1916) quê tại làng Nghi An, xã Hòa Phát, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam (nay là khối Nghi An, phường Hòa Phát, quận Cẩm Lệ, TP. Đà Nẵng). Thời trẻ, ông đi tu tại chùa Cổ Lâm (miền núi Quảng Nam). Một thời gian sau, ông vào Bình Định làm nghề dạy học và hoạt động cách mạng, tham gia khởi nghĩa chống Pháp. Năm 1904, ông tham gia phong trào Đông Du, năm 1908 ông tham gia Duy Tân cùng Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh. Từ năm 1913, ông là một trong những người lãnh đạo Việt Nam Quang Phục Hội miền Nam Trung Kỳ. Đầu năm 1916, ông và Trần Cao Vân đã gặp Vua Duy Tân thống nhất kế hoạch khởi nghĩa lật đổ Pháp. Kế hoạch bị lộ, cuộc khởi nghĩa không thành, Thái Phiên, Trần Cao Vân và Vua Duy Tân bị Pháp bắt trên đường lên căn cứ vào rạng sáng ngày 4/5/1916. Ngày 17/5/1916, cùng với 2 chiến hữu của mình là Nguyễn Quang Siêu, Tôn Thất Đề và một số người khác, ông bị thực dân Pháp và Nam triều xử chém. Hiện nay, tên của ông được đặt cho nhiều con đường và trường học tại các thành phố trên cả nước.

Phương Chi