Trường THPT bán trú kiểu mới: 3 năm vẫn “chờ” cơ chế hoạt động

Khi trường là nhà

Với 126 phòng ký túc xá được đầu tư khang trang, hiện đại, có phòng vệ sinh khép kín, có điều hòa và quy mô mỗi phòng từ 6 - 8 học sinh, Trường THPT Kỳ Sơn là ngôi trường có hệ thống nhà bán trú hiện đại nhất của tỉnh. Công trình được khánh thành từ đầu năm học 2022 – 2023 đã đem đến niềm hy vọng cho hàng nghìn học trò vùng cao.

Bắt đầu đón học sinh vào ở bán trú từ tháng 3/2023, từ đó đến nay cảnh những học sinh ở trọ trong những căn phòng chật chội xung quanh Trường THPT Kỳ Sơn đã thưa vắng dần. Thay vào đó, ngày càng có nhiều học sinh lựa chọn vào ở ký túc xá của trường.

Học sinh Lương Hoàng Vỹ, lớp 12C9, nhà ở xã Mường Típ cho biết, trong 3 năm THPT em thấy mình may mắn vì phần lớn thời gian được ở bán trú tại trường: So với ở trọ, học sinh ở bán trú thuận lợi hơn rất nhiều vì chúng em được hưởng chế độ của học sinh dân tộc thiểu số theo Nghị định 66/2025/NĐ-CP như hỗ trợ gạo, hỗ trợ ăn trưa. Điều kiện cơ sở vật chất ở bán trú cũng rất tốt, khang trang, sạch sẽ và an toàn. Ở ngay trong trường nên em có thể đi học sớm, chuẩn bị đầy đủ bài vở trên lớp.

Thực hiện mô hình bán trú, từ năm 2023 đến nay, hơn 90 giáo viên của Trường THPT Kỳ Sơn cũng xem đây là ngôi nhà thứ hai, cùng ăn, cùng ở với học trò. Thời điểm chúng tôi đến trường, dù buổi tối không phải là giờ học chính khóa nhưng 32 phòng học của trường vẫn sáng đèn đến hơn 10 giờ đêm. Cùng với đó là 32 giáo viên và đội ngũ ban giám hiệu thay nhau trực, hỗ trợ học sinh trong giờ tự học.

Chia sẻ về công việc của mình, thầy Nguyễn Văn Đạt nói thêm: Tôi chủ nhiệm lớp 12 và có 28 bạn ở bán trú nên khối lượng công việc cũng nặng hơn các năm trước. Những buổi học thêm buổi tối, gọi là quản lý học sinh nhưng thực chất là mình kèm các em học, giảng bài, chữa bài.

“

Dù khá vất vả nhưng chúng tôi thấy vui và tham gia với tinh thần tự nguyện vì các em ở bán trú trong trường đều có ý thức học tập khá tốt, chăm chỉ và nhiều em đã đặt mục tiêu thi vào đại học.

Thầy giáo Nguyễn Văn Đạt -Trường THPT Kỳ Sơn

Bán trú nhưng vận hành như trường nội trú

Ngày 24/10/2022, UBND tỉnh Nghệ An ban hành Quyết định 3279/QĐ–UBND về việc phê duyệt Đề án “Phát triển giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh Nghệ An, giai đoạn 2022 - 2025, định hướng đến năm 2030”. Theo đó, với mục tiêu tập trung nguồn lực, tạo đột phá, hướng đến nâng cao chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỉnh cũng đã đưa ra chủ trương triển khai thí điểm Trường Phổ thông dân tộc bán trú THPT ở huyện Kỳ Sơn, Quế Phong.

Thực hiện theo đề án này, đầu năm 2023, Trường THPT Kỳ Sơn đã xây dựng kế hoạch phát triển nhà trường theo mô hình Trường PTDTBT kiểu mới 5 năm, giai đoạn 2023 - 2028, tầm nhìn đến năm 2035.

Việc triển khai mô hình bán trú cũng là mong muốn của gia đình, phụ huynh và con em vùng dân tộc thiểu số để có một môi trường học tập tốt, đảm bảo về cơ sở vật chất, môi trường, an ninh; có người quản lý, chăm sóc việc ăn ở, học tập và rèn luyện trên cơ sở sử dụng hiệu quả các chính sách của Đảng và Nhà nước đã ban hành mà người dân và học sinh đang được thụ hưởng như Nghị định 116/NĐ-CP (nay là Nghị định 66) và Nghị định 81/NĐ-CP.

Để thực hiện mô hình trường bán trú, ngay sau khi đi vào hoạt động, Trường THPT Kỳ Sơn cũng đã có đánh giá đầy đủ về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, chiến lược phát triển, đặt mục tiêu cho từng giai đoạn. Đồng thời, nhà trường đưa ra một số kiến nghị, đề xuất để mô hình đi vào hiệu quả. Trong đó có đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo tham mưu với UBND tỉnh sớm có chủ trương về cơ chế chính sách nhân sự, hỗ trợ tài chính về điện, nước, chế độ dạy học 2 buổi/ngày, đầu tư trang thiết bị dạy học và bán trú.

Vì đây là mô hình “chưa từng có trong tiền lệ” nên việc xây dựng mô hình chủ yếu được nhà trường dựa trên kinh nghiệm sẵn có, học hỏi từ các trường THPT DTNT tỉnh và các trường THCS DTBT trên địa bàn.

Qua hơn 3 năm triển khai, do mô hình trường bán trú còn khá mới mẻ nên công tác quản trị trường học có lúc vẫn gặp nhiều khó khăn, lúng túng, có chỗ còn thiếu khoa học. Tuy nhiên, với số lượng học sinh bán trú hiện nay đã tăng gần gấp 4 lần so với năm đầu tiên, mô hình đã cho thấy hiệu quả tích cực. Nhờ đó, chất lượng dạy và học của Trường THPT Kỳ Sơn những năm gần đây đã có tiến bộ rõ rệt, tình trạng học sinh bỏ học giảm dần. Hàng năm, số lượng học sinh vào lớp 10 năm sau cao hơn năm trước.

Bên cạnh những thành quả đã đạt được, mô hình trường bán trú kiểu mới đang vận hành cũng đang nảy sinh những bất cập.

“

Gọi là trường bán trú nhưng chúng tôi thực hiện như mô hình trường nội trú. Ngoài học buổi sáng, các em học buổi chiều ở trường và phụ đạo thêm vào buổi tối. Bên cạnh đó, nhà trường còn thường xuyên tổ chức các hoạt động ngoại khóa, các chương trình kỹ năng sống.

Thầy giáo Lê Văn Tảo – Hiệu trưởng Trường THPT Kỳ Sơn

Khó khăn hiện nay là trường có 44 lớp nhưng chỉ có 92 giáo viên, thiếu 15 giáo viên theo quy định. Để thực hiện mô hình trường bán trú, tất cả giáo viên đều phải tăng tiết, tăng ca nhưng không được hưởng các chế độ chính sách như trường bán trú.

Cũng theo hiệu trưởng nhà trường, vì chưa phải là trường bán trú nên hiện nay ngân sách chi thường xuyên của trường cũng giống như các trường THPT khác trên địa bàn. Trong khi đó, các khoản chi phí cho nhà trường đội lên rất nhiều do phải triển khai bán trú. Chỉ riêng tiền điện thắp sáng cho nhà trường đã lên đến 50 – 60 triệu đồng mỗi tháng. Các năm trước, nhà trường được địa phương hỗ trợ một phần nhưng nay vẫn chưa có phương án chi trả.

Liên quan đến việc triển khai mô hình bán trú kiểu mới, thời gian qua lãnh đạo nhà trường và các đơn vị liên quan đã có nhiều kiến nghị để có cơ chế vận hành hiệu quả. Nhưng theo Thông tư 05/VBNH-BGDĐT về quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông dân tộc bán trú và một số quy định hiện hành, mô hình trường bán trú chỉ áp dụng ở bậc tiểu học hoặc THCS. Trong khi đó, Trường THPT Kỳ Sơn lại là trường THPT dành cho học sinh cấp III nên khi áp dụng trong thực tiễn không có cơ sở để xây dựng và triển khai các chính sách đối với trường cũng như đối với giáo viên và học sinh.

Ngoài Trường THPT Kỳ Sơn, việc triển khai và nhân rộng mô hình tại Trường THPT Quế Phong cũng đang gặp những khó khăn tương tự.

Để có thể phát huy hiệu quả của mô hình, sau hơn 3 năm triển khai, ngành Giáo dục cần có sự sơ kết, đánh giá, phân tích và tháo gỡ những bất cập. Điều đó sẽ tạo cơ sở để mô hình phát triển bền vững và thực sự là mái nhà thứ hai, là điểm tựa của học sinh vùng cao Nghệ An.