Bài 1: Chưa hợp lý về cơ cấu các nguồn thu

(Baonghean) - Do sắp xếp cơ cấu nguồn và phân cấp thu NSNN có nhiều quan điểm và những bất cập so với thông lệ quốc tế, NSNN của Việt Nam còn nhiều bất cập.

Nguồn thu thiếu ổn định

Dù cho trong 5 năm vừa qua, quy mô và tốc độ thu NSNN vẫn luôn có xu hướng tăng nhanh qua các năm, mức tăng bình quân khoảng 12-15% (Ước tính năm 2015 là 13% so với 2014). Tuy vậy nguồn thu của NSNN của Việt Nam vẫn luôn bị các chuyên gia đánh giá là thiếu tính bền vững do chưa hợp lý về cơ cấu các nguồn thu.  

Tính bền vững của NSNN phụ thuộc vào nhiều yếu tố, được thể hiện ở sự bền vững của tổng thể NSNN cũng như trong thu, chi NSNN và tính bền vững của nợ công. Riêng đối với thu NSNN, điều này không chỉ được đánh giá thông qua mức độ, tốc độ tăng tổng thu NSNN trong mối quan hệ với đáp ứng nhu cầu chi NSNN mà còn thể hiện ở sự hợp lý và ổn định trong cơ cấu các nguồn thu so sánh với cơ cấu chi NSNN.

1
Dự toán thu ngân sách Nhà nước năm 2015 

Trên cơ sở đó, dự toán thu NSNN năm 2012 là 740.500 tỷ đồng. Bước sang năm 2013, thực hiện thu cân đối NSNN ước đạt 752.370 tỷ đồng, giảm 63.630 tỷ đồng (tương đương 7,8%) so với dự toán, dẫn tới Quốc hội đã nới trần nợ công thêm 0,5% thâm hụt NSNN trong năm so với GDP.

Năm 2014, dự toán NSNN thể hiện rõ khó khăn và bất cập về thu khi dự toán 2014 thấp hơn dự toán và số thực hiện năm 2013 khoảng 34.000 tỷ đồng. Năm 2015 cũng đưa ra dự báo khả quan số thu của NSNN khi  thu nội địa ước vượt dự toán 48.400 tỷ đồng, tăng 7,6% so dự toán và tăng 17,7% so với thực hiện 2014.

Tuy nhiên, thu từ dầu và khí hụt lớn so với dự toán. Năm qua, giá dầu thế giới sụt giảm sâu, giảm dưới 43 USD/thùng so với giá tính dự toán đầu năm, dẫn đến số hụt thu từ dầu thô và các khoản thu khác do giảm giá dầu là 63.000 tỷ đồng. Thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu ước đạt 100% dự toán và hoàn đủ số thuế GTGT trong năm 2015 so với dự toán. Tại thời điểm này, hoạt động xuất-nhập khẩu có xu hướng tăng mạnh, do đó, số thu cho ngân sách có thể vượt dự toán. Theo Bộ Tài chính, số nợ thuế đến tháng 11/2015 là 76.000 tỷ đồng, số nợ có khả năng thu hồi là 34.000 tỷ đồng.

Một trong những lý do được đưa ra là cơ cấu thu NSNN vẫn còn phụ thuộc khá nhiều vào các nguồn thu có tính ổn định không cao và không bền vững. Đối với thu ngân sách hiện nay chủ yếu thu trên thuế và phí, mà chúng ta gọi là thu từ SX-KD nội địa; ngoài ra còn một khoản rất lớn từ các hoạt động liên quan đến nước ngoài, cụ thể là thu từ xuất nhập khẩu và thu từ dầu thô, từ tiền sử dụng đất, khi tổng các nguồn này chiếm khoảng 35% tổng thu. Thu từ dầu thô chiếm trên 10-13%, thu từ xuất nhập khẩu chiếm trên 17%, mà đây là những khoản thu không trực tiếp phản ánh hiệu quả của nền kinh tế.

Do thu ngân sách phụ thuộc khá nhiều vào nguồn thu từ thuế xuất nhập khẩu và bán dầu thô, mà hoạt động xuất - nhập khẩu cũng như giá dầu thô phụ thuộc vào biến động và tình hình bên ngoài nên cơ cấu thu ngân sách của VN không bền vững.

Giảm phụ thuộc vào dầu thô, xuất nhập khẩu

Trong gần một thập kỷ qua, chúng ta vẫn nhắc đi nhắc lại là phải thay đổi cơ cấu thu NSNN để làm sao nguồn thu từ SX-KD trong nước tăng lên và giảm bớt phụ thuộc vào thu từ dầu thu và thu thuế xuất - nhập khẩu. Tổng thu từ hai nguồn thuế xuất - nhập khẩu và dầu thô vẫn dao động trên dưới 35% tổng thu ngân sách và rất ít thay đổi, chỉ lên xuống theo giá cả mà thôi. Thêm vào đó, từ năm 2012, Việt Nam đang từ một nước nhập siêu (khoảng 10% tổng kim ngạch nhập khẩu là hàng xa xỉ phẩm vốn chịu thuế suất rất cao) thành một nước xuất siêu. Thành ra, nguồn thu từ thuế nhập khẩu bị giảm, dẫn tới chuyển dịch cơ cấu theo hướng không như mong đợi.

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

Một khía cạnh khác là phải tái cơ cấu và lành mạnh hoá phân cấp chi giữa ngân sách TW và địa phương. Chưa kể là NSNN phải chi cho các tổ chức chính trị - xã hội, kể cả chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển. Do đó, việc tái cơ cấu phải gắn với cải cách hành chính, tinh giản bộ máy. Đơn cử một ví dụ đơn giản: nhiều đại biểu Quốc hội nói rằng chúng ta sẽ thừa sức tăng lương cho đội ngũ công chức viên chức nếu chúng ta tinh giản biên chế. Nhưng trong thực tế, hơn chục năm qua chúng ta luôn khẳng định phải tinh giản biên chế nhưng đội ngũ những người hưởng lương từ ngân sách ngày càng phình to. Có thể nói rằng, chúng ta đã điểm trúng vấn đề nhưng các công việc phía trước còn rất nặng nề.

Thu NSNN còn thiếu bền vững do cơ cấu nguồn thu NSNN hiện còn chưa hợp lý, thể hiện ở cả hai mặt: cơ cấu các khoản thu cũng như phân cấp thu NSNN. Nguồn thu vẫn dựa chủ yếu vào thu từ khai thác tài nguyên và hoạt động xuất, nhập khẩu, những lĩnh vực này lại thường không ổn định, phụ thuộc rất nhiều vào biến động trên thị trường quốc tế, đồng thời tài nguyên thiên nhiên không phải vô tận, sẽ gây áp lực thiếu hụt rất lớn lên ngân sách trong tương lai.

Sông Hồng

Tin mới

Nghệ An: Sự kiện nổi bật ngày 26/1

Nghệ An: Sự kiện nổi bật ngày 26/1

(Baonghean.vn) - Kỷ niệm 234 năm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa; Lễ hội cầu yên, cầu phúc, cầu mùa; Triển khai trồng rừng vụ xuân; Tòa án thụ lý vụ án "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" của 2 vợ chồng Giám đốc Công ty TNHH-TM Minh Khang... là những thông tin nổi bật ngày 26/1.
Đầu Xuân, lên bản Thái miền Tây Nghệ An vui hội

Đầu Xuân, lên bản Thái miền Tây Nghệ An vui hội

(Baonghean.vn) - Ngày 26/1 (tức mùng 5 Tết Quý Mão), bà con bản Bộng, xã Thành Sơn (Anh Sơn) tổ chức lễ hội cầu yên, cầu phúc, cầu mùa. Đây là hoạt động văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Thái vùng hạ nguồn sông Con.
Người gieo mầm đổi thay nếp nghĩ, cách làm ở Lam Thịnh

Người gieo mầm đổi thay nếp nghĩ, cách làm ở Lam Thịnh

(Baonghean.vn) - Ở độ tuổi ngũ tuần, ông Lâm Văn Tiến vẫn chịu khó học hỏi, tiếp thu cái mới, chắt lọc áp dụng phù hợp với thực tiễn thổ nhưỡng, khí hậu của mảnh đất quê nhà ở huyện Thanh Chương, dâng quả ngọt cho đời, tiên phong mở hướng đi khả thi để canh tác nông nghiệp bền vững...
Kinh nghiệm lái xe trở lại thành phố sau Tết an toàn, đỡ tắc đường

Kinh nghiệm lái xe an toàn, tránh tắc đường

Các cửa ngõ tắc cứng do số lượng lớn phương tiện trở lại đã trở thành "đặc sản" của nhiều thành phố sau mỗi kỳ nghỉ Tết. Vậy lái xe cần chú ý gì để đường trở lại nhà êm thuận và an toàn?
V.League 2023: Long tranh hổ đấu

V.League 2023: Long tranh hổ đấu

(Baonghean.vn) - Còn khoảng 10 ngày nữa V.League 2023 sẽ khởi tranh, những động thái tích cực của các câu lạc bộ trên thị trường chuyển nhượng hứa hẹn một mùa giải hấp dẫn dành cho người hâm mộ Việt Nam.
Tòa án thụ lý vụ án ‘Lừa đảo chiếm đoạt tài sản’ của 2 vợ chồng Giám đốc Công ty TNHH-TM Minh Khang

Tòa án thụ lý vụ án ‘Lừa đảo chiếm đoạt tài sản’ của 2 vợ chồng Giám đốc Công ty TNHH-TM Minh Khang

(Baonghean.vn) - Vợ chồng Giám đốc Công ty TNHH -TM Minh Khang là bà Nguyễn Thị Thu và ông Nguyễn Đình Khang bị khởi tố bị can và bắt tạm giam về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” ngày 16/9/2021; tính đến ngày 30/11/2022, tổng số tiền nợ thuế của Công ty TNHH-TM Minh Khang là hơn 312 tỷ đồng.
Bà Vân nhiều lần rơi nước mắt khi nghe con khai nhận hành vi phạm tội. Ảnh: An Quỳnh

Nỗi đau người mẹ có đứa con buôn ma tuý khi mới 16 tuổi

(Baonghean) - Chồng qua đời vì bạo bệnh, bà Lê Thị Vân (Quế Phong) nuôi 5 đứa con nhỏ. Ngày nghe tin Quyết bị bắt do tham gia một đường dây mua bán ma túy, bà ngất lịm. Ngày ra tòa, bà thương con, thương mình, không ngừng khóc, trong khi đứa con trai vẫn dửng dưng như người xa lạ...
Văn Hậu

Văn Hậu, Văn Thanh hội quân cùng Công An Hà Nội; Huyền thoại V.League chia tay Việt Nam

(Baonghean.vn) - Sau kỳ nghỉ Tết Quý Mão, bộ đôi tuyển thủ Văn Hậu, Văn Thanh đã đến hội quân đầu năm cùng CLB Công An Hà Nội (CAHN); Tiền đạo kỳ cựu Đỗ Merlo quyết định kết thúc sự nghiệp ở Việt Nam để trở về thi đấu tại quê nhà Argentina. Đó là những thông tin thể thao nổi bật trong 24h qua.
Bóng đá Việt và những rào cản nghiệp dư

Bóng đá Việt và những rào cản nghiệp dư

(Baonghean.vn) - Ai cũng biết chất lượng của một nền bóng đá bắt nguồn từ chất lượng của giải vô địch quốc gia, của các câu lạc bộ hàng đầu tham gia các giải đấu khu vực và châu lục, chất lượng của các đội tuyển quốc gia trong hệ thống thi đấu của FIFA.
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 25/1

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 25/1

(Baonghean.vn) - Ấm áp lễ mừng thọ đầu Xuân; Nông dân miền Tây xuống đồng gieo cấy vụ Xuân; Sôi động dịch vụ thuê xe du Xuân đầu năm… là những thông tin nổi bật ngày 25/1.