Bài 3: Huyền tích và những lễ hội xưa

(Baonghean) - Mường Chiêng Ngam xưa nay thuộc các xã Châu Tiến, Châu Bính, Châu Thắng (Quỳ Châu). Đây từng là mường phụ của Mường Noọc, do một chi của dòng họ quý tộc Lo Căm lập nên. Người ta gọi chi này là Lò Ai...

-->> Bài 2: Mường Noọc và những sự tích

Theo những người cao niên, trong đó có ông Hà Văn Thăng, 68 tuổi (bản Luồng - xã Châu Bính), thì trung tâm của mường cổ Chiêng Ngam là ở bản Hoa Tiến (Châu Tiến - Quỳ Châu), ngày xưa gọi là bản Tàu. Hiện chưa có sự thống nhất về phạm vi địa giới và các bản trong mường. Những bản quan trọng nhất của mường gồm các bản Tàu, Chàng, Xan, Na Nhảng, Bùa, Cọc, Xăng, Kiềng, Luồng và bản Hạt. Trong ký ức của những người cao tuổi ở bản Hồng Tiến (Châu Tiến) còn nhớ một trong những người cuối cùng đứng đầu mường cổ này là quan mường Cư, sau này có tham gia kháng chiến. Ngoài ra, còn có quan mương Hân.

Theo một huyền tích lưu truyền trong các công đồng ở mường Chiêng Ngam, những người lập mường gồm 3 vị thuộc dòng họ Lo Căm, không rõ đến từ đâu là Xiêu Pọ, Xiêu Ké, Xiêu Luông. Theo chỉ dấu của thần linh, họ đã tìm đến vùng đất trung tâm (chiêng), nhiều sông suối, vùng đất tươi đẹp (ngam) để lập mường. Về sau, những vị này có công giúp dân trừ ma diệt quái, đánh giặc cướp nên được thờ tự tại đền mường Chiêng Ngam ngày nay.

Về mặt ngữ nghĩa tiếng Thái, Xiêu Pọ, Xiêu Ké, Xiêu Lông không hẳn là những cái tên mà chỉ là cách gọi mang tính suy tôn dành cho người có công trạng và uy tín lớn trong cộng đồng.

Nhắc đến mường Chiêng Ngam, phải nói đến Lễ hội Hang Bua tổ chức vào cuối tháng Giêng hàng năm. Ông Lữ Minh Phương, một trong những mo cúng của lễ hộ cho biết: Lễ hội này có từ ngày mường còn hưng thịnh. Hang Bua nằm trong lòng dãy núi Pù Én, là một thắng cảnh đẹp mang đậm chất tâm linh của mường Chiêng Ngam, cũng như xứ Quỳ Châu xưa. Theo huyền sử thì nơi đây từng là chiến trường của ba vị lập mường cầm quân đánh bại những cộng đồng từ vùng lãnh thổ phía Bắc ngày nay đến xâm lấn, cùng những cuộc hành quân của nghĩa quân Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn hồi đầu thế kỷ thứ XV.

Một phần quan trọng trong Lễ hội Hang Bua là lễ tế cúng thần đền Mường Chiêng Ngam vào ngày khai hội, thường là buổi sáng ngày 20 tháng Giêng. Ngôi đền nằm trên dãy núi Tẻn Bó. Theo huyền tích của người dân bản Hồng Tiến, bên ngôi đền thì đây là nơi ghi dấu một trận chiến ác liệt giữa những người lập mường và giặc cướp, máu đổ thành suối, xương chất cao thành gò. Lễ vật gồm những đặc sản của xứ Quỳ Châu. Theo ông Lữ Minh Phương, từ xưa Lễ hội đền Chiêng Ngam không cúng trâu như đền Chín Gian mà chỉ cúng dê.

Bài 3: Huyền tích và những lễ hội xưa ảnh 1

Lễ cúng đền Mường Chiêng Ngam.                    Ảnh: Ngọc Lan.

Một thời gian nhiều thập niên, đền mường Chiêng Ngam không được thờ cúng nên bị phá hủy. Ngôi đền hiện nay mới được khôi phục lại vào năm 1996 mang dáng dấp kiến trúc chùa chiền của người miền xuôi, trước sân có trồng cây hoa đại. Những điều này vốn khá xa lạ với văn hóa của người Thái.

Ông Lữ Minh Phương nhớ lại lần bản Hồng Tiến khôi phục Lễ hội Hang Bua năm 1995. Lúc đó, được một cán bộ xã chi cho 130.000 đồng. Hôm ấy, cũng có cồng chiêng, múa xòe, múa sạp. Năm 1996 lại tiếp tục có hội. Năm 1997 thì được chính quyền chính thức khôi phục và tổ chức hàng năm từ đó đến giờ.

Bài 3: Huyền tích và những lễ hội xưa ảnh 2

Múa sạp tại Lễ hội Hang Bua. Ảnh: Ngọc Lan.

Ngoài Lễ hội Hang Bua, mường Chiêng Ngam xưa còn có nhiều hội, lễ cúng khác nhưng đã mai một. Gần đây, người mường Chiêng Ngam khôi phục lại tục cúng khàu cắm, vào 12 tháng 9 âm lịch. Đã thực hiện 3 năm, sắp sang lần thứ 4 thường là cúng dê hoặc lợn, gà, cá nướng. Ở bản Hồng Tiến 2 thì tổ chức tập trung, trong đó không thể thiếu món khàu hang (cơm cốm) nấu từ những bông lúa đầu mùa vừa kết sữa, được luộc chín rồi hông làm xôi. Lễ này còn gọi là cắm phạ (kiêng trời).

Ngày nay, hầu hết người trong mường Chiêng Ngam đều biết về những sự tích lập mường. Có lẽ một phần vì những nét sinh hoạt văn hóa, lễ hội, sinh hoạt tâm linh truyền thống trong các cộng đồng chưa phải đã mất hẳn như nhiều mường khác. Người dân nơi đây vẫn rất tự hào về mường xưa tươi đẹp của mình!

Hữu Vi

Tin mới

Lực Công an, Quân sự xã đóng bè, vượt dòng nước xiết giành giật sự sống cho cháu bé bị sốt xuất huyết

Lực lượng Công an, Quân sự xã đóng bè, vượt dòng nước xiết giành giật sự sống cho cháu bé bị sốt xuất huyết

(Baonghean.vn) - Sáng ngày 1/10 lực lượng Công an, Quân sự xã Yên Thắng, huyện Tương Dương cùng người dân không quản ngại nguy hiểm, đóng bè vượt dòng nước lũ khe Chon, đưa bé Xên Hoàng Phúc, sinh năm 2022 trú tại bản Xốp Cốc, xã Yên Thắng bị chảy máu phát ban do sốt xuất huyết đi cấp cứu kịp thời.
Tân Kỳ: Kiểm tra ngập lụt và trao nhu yếu phẩm cho bà con vùng bị cô lập

Tân Kỳ: Kiểm tra ngập lụt và trao nhu yếu phẩm cho bà con vùng bị cô lập

(Baonghean.vn) - Trước tình hình mưa lũ diễn biến phức tạp gây ngập sâu trên diện rộng tại nhiều địa phương trong huyện, ngày 1/10, lãnh đạo huyện Tân Kỳ đã trực tiếp đi kiểm tra tình hình ngập lụt và trao nhu yếu phẩm cho bà con các xã Kỳ Tân, Tân Long, Nghĩa Hoàn, Hương Sơn bị cô lập do nước lũ dâng cao.
Tuổi trẻ Nghệ An gửi kỳ vọng vào nhiệm kỳ mới

Tuổi trẻ Nghệ An gửi kỳ vọng vào nhiệm kỳ mới

(Baonghean.vn) - Với kỳ vọng lớn vào Đại hội Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Nghệ An nhiệm kỳ 2022 - 2027 sẽ là diễn đàn chính trị quan trọng, lực lượng đoàn viên, thanh niên trên địa bàn tỉnh đã gửi gắm nhiều kỳ vọng vào Đại hội và Ban Chấp hành khóa mới sẽ tạo nên những bước chuyển tích cực trong công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi.
Nghệ An tham gia ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào

Nghệ An tham gia ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào

(Baonghean.vn) - Sáng 1/10, tại thành phố Điện Biên đã diễn ra khai mạc các hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ III với chủ đề “Thắm tình hữu nghị - Hướng tới tương lai” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND tỉnh Điện Biên chủ trì, phối hợp với các tỉnh biên giới Việt Nam - Lào tổ chức.
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 1/10

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 1/10

(Baonghean.vn) - Sự kiện chính trị thu hút sự quan tâm của tuổi trẻ Nghệ An hôm nay (1/10) là Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Nghệ An lần thứ XVIII. Phiên làm việc thứ 2 của ngày đầu tiên Đại hội đã bầu ra 16 Ủy viên Ban Thường vụ, 49 Ủy viên Chấp hành và bầu Bí thư, các Phó Bí thư. Liên quan đến tình hình mưa lũ, đến chiều 1/10 nước vẫn rút chậm và người dân bắt đầu tập trung khắc phục hậu quả, đánh giá thiệt hại.
16 đại biểu chính thức Đoàn đại biểu Tỉnh đoàn Nghệ An dự Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XII

16 đại biểu chính thức Đoàn đại biểu Tỉnh đoàn Nghệ An dự Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XII

(Baonghean.vn) - Chiều 1/10, tại Phiên thứ hai, Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Nghệ An lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2022 - 2027 đã bầu 15 đại biểu chính thức và 4 đại biểu dự khuyết dự Đại hội đại biểu Đoàn toàn quốc lần thứ XII. Như vậy, đoàn đại biểu Tỉnh đoàn Nghệ An sẽ có 16 đại biểu, bao gồm cả 1 đại biểu đương nhiên là đồng chí Lê Văn Lương - Bí thư Tỉnh đoàn và 15 đại biểu được bầu tại Đại hội.
Các điểm ngập nặng ở Nghệ An sau hoàn lưu bão số 4

Các điểm ngập nặng ở Nghệ An sau hoàn lưu bão số 4

(Baonghean.vn) - Hoàn lưu bão số 4 gây mưa lớn trên địa bàn Nghệ An khiến nhiều địa phương như TX. Hoàng Mai, Thanh Chương, Quỳnh Lưu, Yên Thành... bị ngập sâu, nhiều tuyến đường bị sạt lở, nhiều xã, xóm bị chia cắt. Cùng Báo Nghệ An điểm lại các điểm ngập nặng sau hoàn lưu bão số 4 những ngày vừa qua.
Ra mắt Câu lạc bộ Doanh nhân Lam Hồng tại Đồng Nai

Ra mắt Câu lạc bộ Doanh nhân Lam Hồng tại Đồng Nai

(Baonghean.vn) - Tại thành phố Biên Hòa vừa diễn ra lễ ra mắt Câu lạc bộ Doanh nhân Lam Hồng tại Đồng Nai. Tới dự có các đồng chí: Hồ Thanh Sơn - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Đồng Nai; Nguyễn Cao Cường - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Bí thư Đảng ủy Khối Doanh nghiệp tỉnh Đồng Nai và đại diện lãnh đạo các sở, ngành trong tỉnh, cùng đại diện Câu lạc bộ Nhà báo xứ Nghệ tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Vệ sinh môi trường

Hàng trăm cán bộ, chiến sỹ, thanh niên hỗ trợ Thanh Chương vệ sinh môi trường

(Baonghean.vn) - Sau khi nước lũ rút, trên địa bàn xã Thanh Mỹ, huyện Thanh Chương có hàng trăm gia đình và các khu vực chợ, trường học... bị ô nhiễm môi trường. Do vậy, các đơn vị bộ đội, công an và lực lượng dân quân tự vệ địa phương đã ra quân hỗ trợ địa phương thu dọn vệ sinh môi trường.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo chia sẻ kinh nghiệm tại Diễn đàn 'Cuộc cách mạng số trên mặt trận tuyên truyền, giáo dục'

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo chia sẻ kinh nghiệm tại Diễn đàn 'Cuộc cách mạng số trên mặt trận tuyên truyền, giáo dục'

(Baonghean.vn) - Nằm trong khuôn khổ chương trình Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Nghệ An, nhiệm kỳ 2022 - 2027, Đại hội đã tổ chức Trung tâm thảo luận với chủ đề “Đoàn Thanh niên với cuộc cách mạng số trên mặt trận tuyên truyền, giáo dục” với sự tham gia của GS.TS Thái Văn Thành - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo.