Bài 5: Mường Choọng

(Baonghean) - Nằm giữa mường Quạ và mường Chiêng Ngam, mường Choọng là một trong những mường lớn trên dải đất miền Tây Nghệ An. Mường Choọng trải dài từ xã Châu Lý đến Bắc Sơn, Nam Sơn và một phần xã Châu Đình huyện Quỳ Hợp ngày nay...

Lịch sử đã minh chứng, mảnh đất mường Choọng có một vai trò rất đặc biệt trong cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn (1418- 1427), vùng đất này là nơi nghĩa quân dừng chân để tuyển quân, gom góp lương thảo phục vụ cho chuỗi trận đánh chống quân Minh trên miền Tây Nghệ An. Người dân mường Choọng tự bao đời nay vẫn kể cho con cháu nghe về chuyện lập bản lập mường, rằng “Choọng” nghĩa tiếng Thái là trọng người, mến khách. Quá trình lưu lại nơi này, cảm kích trước tấm lòng mến khách cũng như những đóng góp của dân bản, nghĩa quân Lam Sơn đã đặt tên cho vùng đất này là mường Choọng. Những câu chuyện về lòng yêu nước, yêu bản mường như “Chuyện cha lật, cha Lợi”, “Chuyện Nang Phốm Hóm”, “Chuyện Pu Canh vệ”... hàng trăm năm qua vẫn truyền đời, hằn sâu trong tâm khảm người dân mường Choọng.

Không chỉ lưu lại với địa danh và những câu chuyện kể, ở mường Choọng còn có một ngôi đền thiêng liên quan đến giai đoạn lịch sử đặc biệt này. Đó là đền Choọng, tọa lạc trên đỉnh núi Pu Đên- trung tâm của mường. Đền thờ Nang Phốm Hóm - nàng tóc thơm, người con gái dân tộc Thái đã có công lớn trong việc gom góp lương thảo nuôi quân, giúp nghĩa quân Lam Sơn đánh giặc. Quá trình nghiên cứu cho thấy đền Choọng có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống văn hóa của mảnh đất và con người mường Choọng. Từ xa xưa, người dân mường Choọng đã cắt đặt dòng họ Vi lo việc tế lễ ở đền Choọng, còn dòng họ Lương thì đảm trách việc bảo vệ, dòng họ Lo thì đảm nhận chuẩn bị lễ vật... 

Hai cây muỗm đại thụ trăm năm tuổi ở trung tâm mường Choọng.
Hai cây muỗm đại thụ trăm năm tuổi ở trung tâm mường Choọng.

Cư dân mường Choọng chủ yếu là bà con dân tộc Thái, bà con cư trú ven dòng Nậm Choọng và phụ lưu, điều đặc biệt là có không ít bản làng chỉ mỗi một dòng họ cư trú, như bản Vi ở Bắc Sơn chỉ mỗi một họ Vi, bản Hiêng (Bắc Sơn) bao đời nay cũng chỉ một dòng họ Lương chung sống. Từ năm 1968, mường Choọng có thêm những hộ người Kinh ở Hưng Nguyên, Nghi Lộc lên dắm dân, xây dựng kinh tế mới. Nhưng sự giao thoa văn hóa giữa hai dân tộc anh em Kinh và Thái thì đã có từ rất sớm, đơn cử như việc tế lễ ở đền Choọng đều bằng tiếng Kinh.

Mường Choọng xưa hàng năm có 2 lễ hội chính đó là Đám Lục ngoạt và lễ Tất niên. Đám Lục ngoạt tổ chức vào 2 ngày 15 và 16 tháng 6 âm lịch. Từ 2 giờ chiều ngày 15 tháng 6 âm lịch, bắt đầu tiến hành lễ rước linh giá từ đền chính vượt qua dòng Nậm Choọng, xuống đình mường Choọng (Đình mường Choọng nay không còn nữa, vị trí đình xưa nằm cạnh những cây muỗm già cuối bản Choọng ngày nay). Những người có chức sắc trong vùng và người dân mường Choọng, khách thập phương cùng tham gia lễ rước. Chín giờ sáng ngày 16/6 âm lịch, mọi người tổ chức rước kiệu về đền Choọng với không khí trang nghiêm. Chính tế, bồi tế tiến hành lễ cúng tại đền Choọng, cầu cho mưa thuận gió hòa, bản mường yên bình, cây trái tốt tươi. Cầu cho những người có chức sắc tâm sáng sức bền để lo việc bản, việc mường chu toàn, dân bản có sức khỏe dồi dào, làm ra nhiều của cải, con em học hành đỗ đạt…

Lễ Tất niên được tổ chức ở đền Choọng vào ngày 25 tháng Chạp âm lịch hàng năm. Khác với Đám Lục ngoạt, lễ Tất niên không tổ chức rước linh giá về đình, không làm thịt trâu. Lễ vật cúng Tất niên là các món được chế biến từ cá, thịt, trứng gà và sản vật không thể thiếu là oản xôi, xôi hông chín được đổ vào khuôn là ống nứa cắt ngắn sau đó úp lên lá mít thành những oản tròn đều nhau và dâng lên ban thờ.

Vị trí địa lý của mường Choọng có vai trò hết sức đặc biệt đối với dải đất miền Tây Nghệ An. Nếu như trong lịch sử, mường Choọng là điểm dừng chân của nghĩa quân Lam Sơn trong hành trình giải phóng miền Tây thì ngày nay, mường Choọng là địạ bàn có Quốc lộ 48C đi qua, chạy ven dòng Nậm Choọng, dọc theo suốt chiều dài của mường, nối mường Chiêng Ngam, mường Khủn Tinh với mường Quạ, mường Lống... Trong lịch sử đồng bào hai dân tộc anh em Kinh và Thái đã cùng sát cánh bên nhau chống giặc ngoại xâm. Ngày nay, truyền thống ấy đang được đắp bồi, làm nên cốt cách và con người mường Choọng: yêu tha thiết bản mường, non sông gấm vóc; cần cù, chịu khó, trọng người mến khách và mộc mạc chân tình như hạt lúa, củ khoai. 

Chuyển mình hội nhập nhưng người dân mường Choọng luôn biết gạn đục khơi trong, giữ cho mường những nét đẹp văn hóa bao đời truyền lại. Qua khảo sát cho thấy mường Choọng là địa bàn “sạch” về ma túy. Hiện tại, chưa phát hiện người dân ở các xã Châu Lý, Nam Sơn, Bắc Sơn mua bán, tàng trữ hay sử dụng ma túy. Đa số bà con dân tộc Thái ở mường Choọng đều đang giữ được nếp nhà sàn truyền thống, những vùng như bản Vi (Bắc Sơn), bản Choọng (Châu Lý), bản Quảng (Nam Sơn)... được mệnh danh là “xứ sở nhà sàn”. Bên cạnh nét bản sắc văn hóa của từng dân tộc, sự giao thoa văn hóa giữa hai dân tộc anh em Kinh và Thái cũng đã và đang định hình, tạo nên những nét đẹp văn hóa đáng trân trọng nơi mảnh đất này!

Cao Duy Thái 

Tin mới

ĐT futsal Việt Nam đã để thua Nhật Bản với tỷ số 0-2.

Thua Nhật Bản, đội tuyển Futsal Việt Nam vẫn được thưởng lớn; Indonesia nguy cơ bị cấm tổ chức U20 World Cup

(Baonghean.vn) - Với thành tích lọt vào vòng tứ kết vòng chung kết Futsal châu Á 2022, ĐT Futsal Việt Nam đã được Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) thưởng 500 triệu đồng; Indonesia đối mặt với nguy cơ bị tước quyền tổ chức U20 World Cup 2023 sau thảm kịch trên sân Kanjuruhan tối ngày 1/10... là những tin thể thao đáng chú ý 24h qua.
Kỳ Sơn huy động lực lượng khẩn trương khắc phục hậu quả lũ ống, lũ quét

Kỳ Sơn huy động lực lượng khẩn trương khắc phục hậu quả lũ ống, lũ quét

(Baonghean.vn) - Trận lũ ống, lũ quét rạng sáng 2/10 đã để lại hậu quả hết sức nặng nề đối với huyện biên giới Kỳ Sơn (Nghệ An), với hàng chục ngôi nhà bị đổ sập và chôn vùi trong bùn đất, tài sản của nhiều hộ bị mất trắng; cùng với đó là hàng mét bùn đất, hàng khối đá lớn ngổn ngang trên khắp mọi con đường… Để sớm khắc phục hậu quả của cơn lũ, các lực lượng chức năng đã khẩn trương vào cuộc hỗ trợ khắc phục, sớm ổn định cuộc sống cho bà con.
Phó Bí thư Tỉnh uỷ Hoàng Nghĩa Hiếu chỉ đạo sơ tán người dân Kỳ Sơn khỏi vùng nguy hiểm ngay trong đêm

Phó Bí thư Tỉnh uỷ Hoàng Nghĩa Hiếu chỉ đạo sơ tán người dân Kỳ Sơn khỏi vùng nguy hiểm ngay trong đêm

(Baonghean.vn) - Sau khi họp khẩn với Ban chỉ huy phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn huyện Kỳ Sơn vào tối 2/10, đồng chí Phó Bí thư Tỉnh uỷ Hoàng Nghĩa Hiếu tiếp tục chỉ đạo nhanh chóng sơ tán người dân khỏi vùng nguy hiểm, tuyệt đối không để người dân ở lại những khu vực có nguy cơ xảy ra lũ quét.
Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An kêu gọi ủng hộ nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai

Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An kêu gọi ủng hộ nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai

(Baonghean.vn) -  Ngày 2/10, đồng chí Võ Thị Minh Sinh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An, Trưởng ban cứu trợ tỉnh đã thay mặt Uỷ ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An ký thư ngỏ gửi tới các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, nhà hảo tâm trong và ngoài tỉnh Nghệ An, kêu gọi chung tay ủng hộ nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai.
Phó Bí thư Tỉnh uỷ Hoàng Nghĩa Hiếu họp khẩn với Kỳ Sơn trong đêm chỉ đạo khắc phục hậu quả lũ quét

Phó Bí thư Tỉnh uỷ Hoàng Nghĩa Hiếu họp khẩn với Kỳ Sơn trong đêm chỉ đạo khắc phục hậu quả lũ quét

(Baonghean.vn) - Sau khi kiểm tra hiện trường tại thị trấn Mường Xén (Kỳ Sơn), tối nay (2/10), đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu - Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã có cuộc họp khẩn với Ban chỉ huy phòng, chống lụt bão huyện Kỳ Sơn để chỉ đạo gấp rút việc triển khai các phương án khắc phục hậu quả lũ quét.

Hỗ trợ

Sở Giáo dục và Đào tạo hỗ trợ các giáo viên, trường học bị thiệt hại do lũ lụt tại huyện Thanh Chương và Kỳ Sơn

(Baonghean.vn) - Trong những ngày qua, mưa lớn cùng lũ ống, lũ quét đã làm ngập lụt và hư hỏng nhiều trường lớp và nhà cửa của các giáo viên tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Trước tình hình đó lãnh đạo Sở Giáo dục & Đào tạo đã kịp thời hỗ trợ thầy và trò các nhà trường, những nơi bị thiệt hại lớn do lũ lụt.
Đại tá Lê Thế Mẫu: Cuộc chiến Ukraine nhìn từ Diễn đàn Đại hội đồng Liên hợp quốc 2022

Đại tá Lê Thế Mẫu: Cuộc chiến Ukraine nhìn từ Diễn đàn Đại hội đồng Liên hợp quốc 2022

(Baonghean.vn) - Cuộc chiến Ukraina trở thành chủ đề lớn và nổi bật nhất trong các cuộc tranh luận tại Diễn đàn Đại hội đồng Liên hợp quốc năm nay tại thành phố New York, Mỹ, trong những ngày cuối tháng 9 vừa qua. Nhân sự kiện này, Báo Nghệ An đã có cuộc trao đổi với Đại tá Lê Thế Mẫu - Nguyên Trưởng Phòng Thông tin khoa học quân sự thuộc Viện Chiến Chiến lược quốc phòng và là chuyên gia phân tích chính trị- an ninh quốc tế
Những hình ảnh mới nhất ở thị trấn Mường Xén sau khi lũ qua

Những hình ảnh mới nhất ở thị trấn Mường Xén sau khi lũ qua

(Baonghean.vn) - Sáng 2/10, sau khi một trận lũ ống, lũ quét tràn qua, thị trấn Mường Xén (huyện Kỳ Sơn) trở nên tan hoang. Khối lượng lớn bùn, đất, đá, cây cối... đã biến nhiều khu vực của thị trấn Mường Xén trở thành hố sâu. Những hình ảnh mới nhất được nhóm phóng viên - cộng tác viên Báo Nghệ An đang tác nghiệp trực tiếp từ Kỳ Sơn chuyển về.
Hội đồng hương Nghệ An tại TP. Hồ Chí Minh thăm hỏi, trao quà hỗ trợ 3 cháu bé mồ côi tại Nghi Lộc

Hội đồng hương Nghệ An tại TP. Hồ Chí Minh thăm hỏi, trao quà hỗ trợ 3 cháu bé mồ côi tại Nghi Lộc

(Baonghean.vn) - Nắm được thông tin về hoàn cảnh của 3 cháu nhỏ là con của 2 vợ chồng bị lũ cuốn tại xã Nghi Lâm, huyện Nghi Lộc, Hội đồng hương Nghệ An tại TP. Hồ Chí Minh đã trực tiếp tới chia buồn cùng gia quyến, động viên và hỗ trợ cho các cháu số tiền 50 triệu đồng.
Đại hội Đoàn toàn tỉnh Nghệ An hướng về người dân vùng lũ

Đại hội Đoàn toàn tỉnh Nghệ An hướng về người dân vùng lũ

(Baonghean.vn) - Sau 2 ngày làm việc (1-2/10), Đại hội Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Nghệ An lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2022-2027 đã thành công tốt đẹp. Không chỉ hoàn thành nhiệm vụ tại các phiên làm việc, Đại hội còn chú trọng thực hiện các hoạt động ý nghĩa hướng về người dân có hoàn cảnh khó khăn đang chịu thiệt hại bởi mưa lũ. 
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 2/10

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 2/10

(Baonghean.vn) - 26 nghệ nhân Nghệ An được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú; Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Nghệ An thành công tốt đẹp; Lũ ống, lũ quét ở Kỳ Sơn; Tăng lưu lượng xả nước hồ chứa thủy điện Bản Ang, Nậm Mô… là những thông tin nổi bật ngày 2/10.
Ảnh khắc phục lũ quét Kỳ Sơn. Ảnh: Trọng Tuấn

Công an Nghệ An khẩn trương giúp dân khắc phục hậu quả lũ quét ở Kỳ Sơn

(Baonghean.vn) - Trước tình hình lũ quét đột ngột xảy ra tại huyện miền núi Kỳ Sơn, gây ngập lụt, sạt lở và gây thiệt hại lớn đến sản xuất, đời sống của nhân dân. Công an tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo Công an các đơn vị, địa phương huy động lực lượng khẩn trương phối hợp giúp nhân dân khắc phục hậu quả mưa lũ, ổn định đời sống.
Thủy điện Bản Vẽ chưa phải xả điều tiết lũ sau bão số 4

Thủy điện Bản Vẽ chưa phải xả điều tiết lũ sau bão số 4

(Baonghean.vn) - Do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 4, mấy ngày qua lưu lượng nước đổ về hồ thủy điện Bản Vẽ có xu hướng tăng nhanh. Hiện nay mức nước hồ Bản Vẽ đạt 196,4m trên mực nước dâng bình thường là 200m theo quy trình vận hành liên hồ chứa. Do đó, thời điểm này, thủy điện Bản Vẽ chưa phải tiến hành xả điều tiết lũ.
Ứng cứu

Ứng cứu

(Baonghean.vn) - Ảnh hưởng cơn bão số 4, sáng 30/9/2022 Trung tâm y tế TX. Hoàng Mai bị ngập chìm trong biển nước, lực lượng vũ trang trên địa bàn đã kịp thời ứng cứu, chuyển bệnh nhân cao tuổi đến nơi an toàn và tiếp tục điều trị.
Quỳ Châu: Hỗ trợ người dân di dời trước nguy cơ sạt lở đất

Quỳ Châu: Hỗ trợ người dân di dời trước nguy cơ sạt lở đất

(Baonghean.vn) - Mưa kéo dài nhiều ngày qua khiến một số nơi ở huyện Quỳ Châu có nguy cơ lớn xảy ra sạt lở đất. Gần đây nhất, hôm 1/10, một nhà dân tại bản Hoa Tiến 2, xã Châu Tiến đã bị sập hoàn toàn. Các lực lượng ở địa phương đang tích cực hỗ trợ người dân di dời đồ đạc, chủ động ứng phó với các kịch bản xấu có thể xảy ra.
Huyện Con Cuông huy động máy móc xử lý điểm sạt lở Dốc Chó. Ảnh: Bảo Hân

Dốc Chó sạt lở, Quốc lộ 7 tiếp tục bị chia cắt

(Baonghean.vn) - Do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 4 gây mưa lớn ở huyện Con Cuông, Quốc lộ 7 đoạn qua Dốc Chó tiếp tục bị sạt lở gây ách tắc giao thông. Hiện các phương tiện chưa thể lưu thông do đất, đá từ phía ta luy dương tiếp tục sụt xuống với khối lượng lớn.