Cơ khí Việt Nam: Cần một chiến lược phát triển mới

Mười năm qua, các cơ chế chính sách để phát triển ngành cơ khí được triển khai như thế nào; các doanh nghiệp trong lĩnh vực này đã thực hiện thành công đến đâu? Đây là một yêu cầu đặt ra tại Hội nghị cơ khí toàn quốc ngày 11/4/2014.

Cơ khí Việt Nam: Cần một chiến lược phát triển mới ảnh 1
 

Ban hành nhiều cơ chế, chính sách

Theo Quyết định số 186/2002/QĐ-TTg ngày 26/12/2002 của Thủ tướng Chính phủ, mục tiêu chung của chiến lược phát triển ngành cơ khí là: Ưu tiên phát triển một số chuyên ngành và sản phẩm cơ khí trọng điểm để đáp ứng về cơ bản nhu cầu của nền kinh tế quốc dân: thiết bị toàn bộ; máy động lực; cơ khí phục vụ nông- lâm- ngư nghiệp và công nghiệp chế biến; máy công cụ; cơ khí xây dựng; cơ khí đóng tàu thủy; thiết bị kỹ thuật điện - điện tử; cơ khí ôtô- cơ khí giao thông vận tải. Trong đó, mục tiêu cụ thể: Phấn đấu đến năm 2010 ngành cơ khí đáp ứng 45 -50% nhu cầu sản phẩm cơ khí của cả nước, trong đó xuất khẩu đạt 30% giá trị sản lượng.

Với mục tiêu như vậy, trong những năm qua, Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành một loạt các cơ chế, chính sách. Cụ thể như đối với Chương trình cơ khí trọng điểm, để triển khai Quyết định số 186/2002/QĐ-TTg ngày 26/12/2002; Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 112/2003/QĐ-TTg ngày 9/6/2003 thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình sản phẩm cơ khí trọng điểm do Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải làm Trưởng ban; Bộ Công Thương đã thành lập Tổ thường trực giúp việc Ban chỉ đạo Chương trình cơ khí trọng điểm và Hội đồng thẩm tra các dự án cơ khí trọng điểm. Ngày 16/1/2009, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 10/2009/QĐ-TTg về cơ chế hỗ trợ phát triển sản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm và Danh mục các sản phẩm cơ khí trọng điểm, Danh mục dự án đầu tư sản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm giai đoạn đến năm 2015.

Về cơ chế, chính sách hỗ trợ khác đối với ngành cơ khí: Thủ tướng Chính phủ đã ban hành một số cơ chế, chính sách khác để hỗ trợ ngành cơ khí, cụ thể như: Về công tác đầu thầu; chế tạo thiết bị cơ khí thủy công; chế tạo thiết bị nhà máy nhiệt điện; chế tạo thiết bị nhà máy nhiệt điện; công nghiệp hỗ trợ...

Kết quả 10 năm: Nhiều chỉ tiêu chưa đạt

Năm 2012, giá trị SXCN ngành cơ khí đạt 227,9 tỷ đồng, tăng hơn 6 lần so giá trị SXCN ngành cơ khí đạt được năm 2000 là 33.830 tỷ đồng. Năm 2013, giá trị SXCN ngành cơ khí ước đạt 251.185 tỷ đồng.

 Tổng giá trị SXCN toàn ngành cơ khí (bao gồm cả sản xuất trong nước và nhập khẩu) năm 2012 đạt 699.570 tỷ đồng, trong đó, sản xuất trong nước 227.910,9 tỷ đồng. Như vậy, theo giá trị, năm 2012 ngành cơ khí trong nước mới đáp ứng được 32,58% nhu cầu cơ khí toàn quốc, thấp hơn so với so với mục tiêu đề ra trong Quyết định số 186/QĐ-TTg, theo đó ngành cơ khí phải đáp ứng 45-50% nhu cầu trong nước. Năm 2013 tổng giá trị toàn ngành cơ khí ước đạt 772.216,2 tỷ đồng.

Cơ khí Việt Nam: Cần một chiến lược phát triển mới ảnh 2
 

Về xuất khẩu, năm 2006, giá trị xuất khẩu cơ khí đạt 1,878 tỷ USD. Năm 2012, giá trị xuất khẩu cơ khí đạt 12,1 tỷ USD, tương đương 242.825 tỷ đồng. Năm 2012, tỷ lệ giá trị xuất khẩu cơ khí/ tổng giá trị ngành cơ khí là: 242.825 tỷ đồng/699.570,9 tỷ đồng = 34,71% (cao hơn mục tiêu của Chiến lược là 30%). Năm 2013, giá trị xuất khẩu cơ khí ước đạt 13,18 tỷ USD. Điều đó cho thấy, ngành cơ khí đang trở thành một trong những ngành xuất khẩu quan trọng của nước ta.

Có thể điểm qua một số ngành như chế tạo thiết bị cơ khí thuỷ công, sản xuất xe gắn máy, ngành xi măng, ngành chế tạo thiết bị điện... sản xuất kinh doanh tương đối hiệu quả. Cụ thể trước đây, đối với các nhà máy thuỷ điện, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu các thiết bị cơ khí thuỷ công, thế nhưng hiện nay toàn bộ phần này có thể do các DN cơ khí trong nước đảm nhận, kể cả đối với các nhà máy thuỷ điện lớn như Thuỷ điện Sơn La có công suất đến 2.400MW. Các Liên danh cơ khí trong nước đã chế tạo và cung cấp các thiết bị cơ khí thuỷ công cho các nhà máy thuỷ điện: A Vương, Plêykrông, Bản Vẽ, Quảng Trị, Sesan 3, Sesan 4, Đồng Nai, Huội Quảng, Bản Chát, Sơn La v.v... với tổng trọng lượng thiết bị lên tới hàng chục ngàn tấn.

Hoặc về sản xuất xe gắn máy, đã có những tiến bộ vượt bậc, không những thoả mãn nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu khoảng 150.000 xe/năm (chủ yếu là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài). Tỷ lệ nội địa hoá các loại xe gắn máy do trong nước sản xuất đạt khoảng 85 - 95%. Đối với ngành xi măng, cơ khí trong nước đã thiết chế tạo toàn bộ dây chuyền thiết bị đồng bộ cho nhà máy xi măng công suất đến 800.000 tấn/năm. Tổng công ty Lắp máy Việt Nam đã tham gia chế tạo thiết bị cho Nhà máy xi măng Sông Thao  với tỷ lệ nội địa hóa đạt 70% về khối lượng, 40% về giá trị. Tổng công ty Cơ khí  xây dựng đã chế tạo thành công thiết bị phi tiêu chuẩn và hệ thống băng tải cho Nhà máy xi măng Sông Gianh và chế tạo, lắp đặt thiết bị cơ điện cho Nhà máy xi măng Đồng Bành. Viện Máy và Dụng cụ công nghiệp đã chế tạo các trạm trộn bê tông xi măng công suất từ 120 đến 250 m3/giờ. Tổng công ty cổ phần xây dựng Công nghiệp Việt Nam đã chế tạo thiết bị Nhà máy xi măng Thái Nguyên với tỷ lệ nội địa hóa đạt 74% về khối lượng...

Nhìn vào các chỉ tiêu chính về sản xuất, kinh doanh của ngành cơ khí trên tuy năm sau cao hơn năm trước nhưng khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước của ngành cơ khí năm 2012 mới đạt 32,58% (thấp hơn mục tiêu của Chiến lược là đáp ứng 40-50% nhu cầu trong nước vào năm 2010). Về tỷ lệ giá trị xuất khẩu cơ khí/tổng giá trị ngành cơ khí năm 2012 đạt 34,71% đã vượt chỉ tiêu của Chiến lược là 30%. Tuy nhiên, về nhập khẩu: năm 2006 giá trị nhập khẩu cơ khí là 8,7 tỷ USD. Năm 2012, giá trị nhập khẩu cơ khí là 22,460 tỷ USD. Năm 2013, giá trị nhập khẩu ngành cơ khí ước đạt 24,8 tỷ USD, nhập siêu ngành cơ khí tương đối lớn hơn 10 tỷ USD, trong đó giá trị nhập khẩu máy móc, thiết bị để phục vụ sản xuất chiếm tỷ lệ cao nhất  (năm 2006 là 6,6 tỷ USD; năm 2012 là 16,04 tỷ USD). Điều đó cho thấy mục tiêu phát triển ngành cơ khí còn nhiều bất cập. Phần lớn các lĩnh vực chưa đạt chỉ tiêu đề ra, trong đó đặc biệt là công nghiệp hỗ trợ ngành cơ khí và phát triển sản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm.

Có thể thấy, vướng mắc đầu tiên chính là từ cơ chế chính sách. Tuy hệ thống chính sách để phát triển ngành cơ khí đã tương đối đầy đủ nhưng trên thực tế chỉ có một số cơ chế, chính sách được triển khai có kết quả tốt như cơ chế 797/400 về chế tạo thiết bị cơ khí thủy công. Nhiều chính sách gặp khó khăn trong quá trình triển khai như các Chỉ thị 494/CT-TTg và 734/CT-TTg về công tác đấu thầu khó triển khai vì chủ đầu tư chưa tin tưởng vào các nhà thầu trong nước và các cơ quan quản lý thiếu kiểm tra quyết liệt quá trình thực thi của chủ đầu tư. Các chính sách hỗ trợ của Chương trình cơ khí trọng điểm theo Quyết định số 186/2002/QĐ-TTg và Quyết định số 10/2009/QĐ-TTg gặp nhiều khó khăn về tài chính do Ngân hàng Phát triển Việt Nam khó khăn về nguồn vốn, đến nay mới chỉ có 2/11 dự án sản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm được giải ngân với giá trị giải ngân là 60,73 tỷ đồng/tổng mức đầu tư của 11 dự án là 9.978,18 tỷ đồng. Lãi suất tín dụng đầu tư hiện nay là 10,8% nên không hấp dẫn các nhà đầu tư cơ khí. Quyết định số 12/2011/QĐ-TTg ngày 24/2/2011 về Chính sách phát triển một số ngành công nghiệp hỗ trợ; Quyết định số 1483/QĐ-TTg ngày 26/8/2011 ban hành Danh mục các sản phẩm công nghiệp ưu tiên phát triển chỉ xem xét, áp dụng cơ chế ưu đãi cho các dự án lớn, quan trọng nên các dự án có quy mô vừa và nhỏ khó tiếp cận được các cơ chế ưu đãi của các Quyết định này.

Thứ hai, ngoài sự thành công của các DN hỗ trợ ngành xe máy, các ngành công nghiệp hỗ trợ cơ khí khác (ô tô; điện tử - tin học; dệt - may; da giầy; cơ khí chế tạo...) chưa phát triển kịp để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế vì nhiều lý do, nhưng quan trọng nhất là: các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ do chúng ta sản xuất chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng và sự ổn định, giá cả và mẫu mã theo yêu cầu của các DN sản xuất sản phẩm cơ khí hoàn chỉnh (chủ yếu là FDI) nên chưa tham gia được chuỗi cung ứng của họ; dung lượng thị trường của các DN sản xuất sản phẩm cơ khí hoàn chỉnh trong nước còn rất nhỏ, nhưng lại rất đa dạng về chủng loại nên không đảm bảo qui mô kinh tế, khó thu hút được các dự án đầu tư sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ngành cơ khí vì không đảm bảo hiệu quả đầu tư; các chính sách khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ như Quyết định số 12/2011/QĐ-TTg ngày 24/2/2011 về Chính sách phát triển một số ngành công nghiệp hỗ trợ; Quyết định số 1483/QĐ-TTg ngày 26/8/2011 ban hành Danh mục các sản phẩm công nghiệp ưu tiên phát triển chỉ phù hợp chủ yếu với các dự án lớn, quan trọng, trong khi các dự án sản xuất CNHT cơ khí phần lớn có quy mô vừa và nhỏ, khó tiếp cận được các cơ chế ưu đãi của các Quyết định này.

Riêng đối với sản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm, thực hiện Quyết định số 10/2009/QĐ-TTg ngày 16/1/2009 của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế hỗ trợ phát triển sản xuất sản phẩm cơ khí trọng điểm, đến nay, Thủ tướng Chính phủ đã chấp thuận cho 11 dự án được hưởng các chính sách hỗ trợ với tổng vốn đầu tư là 9.978,18 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong số 11 dự án, chỉ có  3 dự án đã được Ngân hàng Phát triển Việt Nam đồng ý cho ký Hợp đồng tín dụng vay vốn. Tổng Hợp đồng tín dụng đã ký cho 3 dự án này là 374 tỷ đồng. Giá trị giải ngân đến thời điểm này mới đạt 60,73 tỷ đồng, tương đương 16% tổng hợp đồng tín dụng đã ký. Còn lại các dự án khác do vướng mắc về thủ tục và hồ sơ, chưa trình hồ sơ vay vốn với Ngân hàng Phát triển Việt Nam, trong đó có 4 dự án của Vinashin đang được Bộ Giao thông vận tải rà soát lại vì nằm trong chương trình tái cơ cấu của DN này.

Ngoài ra, các chủ đầu tư các dự án có vốn trong nước chưa tạo điều kiện nhà thầu trong nước tham gia các gói thầu; vai trò quản lý, kiểm tra, đề xuất và triển khai thực hiện cơ chế chính sách phát triển ngành cơ khí của các cơ quan quản lý nhà nước còn hạn chế; bản thân các DN nhà nước chậm đổi mới, các DN tư nhân quy mô nhỏ bé, ít quan tâm đến đầu tư vào ngành cơ khí - một lĩnh vực có vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn lâu, lợi nhuận thấp hơn các ngành khác; năng lực quản lý, điều hành một số doanh nghiệp nhà nước lớn chưa đáp ứng được nhu cầu của thực tế dẫn đến chưa hoàn thành nhiệm vụ (như Vinashin đối với ngành đóng tàu; Liama đối với Dự án Nhiệt điện Uông Bí mở rộng); hệ thống DN tư nhân chủ yếu ra đời trong quá trình đổi mới kể từ năm 1986 nên quy mô còn nhỏ bé, năng lực hạn chế, ít quan tâm đến đầu tư vào ngành cơ khí vì tỷ suất lợi nhuận thấp và thu hồi vốn chậm; việc đầu tư các dự án cơ khí còn mang tính chất phân tán, khép kín trong từng doanh nghiệp; thiếu sự phối kết hợp; công nghệ lạc hậu, dẫn đến chi phí sản xuất cao, khả năng cạnh tranh thấp, chất lượng sản phẩm còn hạn chế. Các doanh nghiệp chưa chủ động tham gia hội nhập kinh tế quốc tế...

Theo baocongthuong

Tin mới

Thông tin nổi bật ngày 24/9

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 24/9

(Baonghean.vn) - Đại hội thành lập Hội hữu nghị Việt - Mỹ tỉnh Nghệ An; Tổng kết Chiến dịch “Thanh niên tình nguyện hè” năm 2022; Vướng địa giới hành chính, 19 hộ dân ở Nghệ An mòn mỏi chờ bìa đỏ; Sạt lở đường trên Quốc lộ 7A, đoạn qua dốc Chó... là những thông tin nổi bật ngày 24/9.
Đoàn Khối Doanh nghiệp tỉnh, Thành đoàn Vinh phối hợp hiệu quả trong Chiến dịch tình nguyện hè 2022

Đoàn Khối Doanh nghiệp tỉnh, Thành đoàn Vinh phối hợp hiệu quả trong Chiến dịch tình nguyện hè 2022

(Baonghean.vn) - Với 4 công trình thanh niên cấp huyện, 200 công trình thanh niên cấp cơ sở và nhiều hoạt động tình nguyện được tuổi trẻ Đoàn Khối Doanh nghiệp tỉnh và thành phố Vinh phối hợp thực hiện đã tạo nhiều dấu ấn tốt đẹp trong chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè 2022.
Quốc lộ 7 đoạn qua dốc Chó, huyện Con Cuông sạt lở do mưa lớn

Quốc lộ 7 đoạn qua dốc Chó, huyện Con Cuông sạt lở do mưa lớn

(Baonghean.vn) - Hàng chục mét khối đất đá đã sạt lở xuống đường Quốc lộ 7, đoạn qua dốc Chó, bản Bòng, xã Lạng Khê (Con Cuông) dẫn đến ách tắc giao thông nhiều giờ liền. Để đảm bảo an toàn cho người và phương tiện lưu thông qua đoạn dốc Chó, đơn vị quản lý giao thông ngoài việc sẵn sàng huy động máy móc, nhân lực để san gạt còn phối hợp với chính quyền địa phương đặt biển cảnh báo, túc trực 24/24h không cho các phương tiện qua lại khi có tình huống nguy hiểm.
Các nhà khai thác di động của Mỹ đầu tư bao nhiêu tiền vào cơ sở hạ tầng trong năm 2021?

Các nhà khai thác di động của Mỹ đầu tư bao nhiêu tiền vào cơ sở hạ tầng trong năm 2021?

(Baonghean.vn) - Theo kết quả Khảo sát ngành công nghiệp di động năm 2022 của Hiệp hội Công nghiệp thông tin di động của Mỹ (CTIA), các nhà khai thác di động ở Mỹ đã đầu tư tổng cộng gần 35 tỷ USD vào cơ sở hạ tầng trong năm 2021, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp các nhà khai thác di động tăng vốn đầu tư của mình.
Góa phụ vào tù vì tham 'món di sản thừa kế' của chồng

Góa phụ vào tù vì tham 'món di sản thừa kế' của chồng

(Baonghean.vn) - Tình cờ phát hiện nhiều gói hồng phiến của người chồng đã qua đời để lại, Mai không vứt đi. Thay vào đó, góa phụ trẻ lại cất giấu “món di sản thừa kế” rồi bán cho khách. Lòng tham của Mai đã khiến 3 đứa con thơ vốn mồ côi bố nay lại phải xa mẹ.
Đại hội

Đại hội thành lập Hội hữu nghị Việt - Mỹ tỉnh Nghệ An

(Baonghean.vn) - Đại hội đã bầu Ban Chấp hành Hội hữu nghị Việt - Mỹ tỉnh Nghệ An gồm 13 đồng chí. Đồng chí Nguyễn Nam Đình - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh được bầu làm Chủ tịch Hội hữu nghị Việt - Mỹ tỉnh Nghệ An khóa I, nhiệm kỳ 2022 - 2027.
Nâng cao ý thức tham gia giao thông cho học sinh, sinh viên

Nâng cao ý thức tham gia giao thông cho học sinh, sinh viên

(Baonghean.vn) - Sáng 24/9, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị trực tuyến tuyên truyền, giáo dục pháp luật về an toàn giao thông và hướng dẫn kỹ năng lái xe mô tô, xe gắn máy an toàn đầu năm học 2022-2023. Tại điểm cầu Nghệ An, sự kiện được tổ chức ở trường THPT Hà Huy Tập (thành phố Vinh).
9 thói quen xấu khiến ô tô nhanh 'tã'

9 thói quen xấu khiến ô tô nhanh 'tã'

Đặt tay lên cần số khi đang chạy, để xăng quá kiệt, khởi động xe rồi đi ngay hay rà phanh liên tục khi xuống dốc,… là những thói quen có thể khiến chiếc “xế cưng” nhanh phải làm bạn với gara thường xuyên hơn.
Ông Trương Công Định trò chuyện cùng phóng viên trên đồng lúa xã Xuân Thành (Yên Thành).

Đi tìm giống nếp tiến vua

(Baonghean.vn) - Nếu như miền Bắc nổi tiếng với nếp cái hoa vàng Kinh Môn, nếp Tú Lệ Yên Bái, nếp cẩm Điện Biên; miền Nam vang danh với nếp ngỗng, nếp sáp Đồng Tháp Mười; thì ở miền Trung, nếp rồng một thời được trồng nhiều trên đất Nghệ - Tĩnh là giống nếp tiến vua thơm ngon nức tiếng gần xa. Về quê lúa Yên Thành (Nghệ An), vẫn nghe râm ran chuyện nếp rồng như thể những hạt trắng mẩy nồng nàn thơm hương ấy chưa bao giờ thất truyền trên đất này…
Giảm hoặc dừng bố trí vốn trong năm 2023 đối với chủ đầu tư giải ngân kém

Giảm hoặc dừng bố trí vốn trong năm 2023 đối với chủ đầu tư giải ngân kém

(Baonghean.vn) - Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Trung khẳng định, sẽ xem xét giảm hoặc dừng bố trí vốn kế hoạch năm 2023 đối với các địa phương, sở, ngành, chủ đầu tư giải ngân vốn đầu tư công năm 2022 không đạt yêu cầu. Đối với các chủ đầu tư giải ngân tốt, ưu tiên trong tham mưu bố trí vốn kế hoạch năm 2023.
Ukraine hối thúc Đức cung cấp xe tăng chiến đấu

Ukraine hối thúc Đức cung cấp xe tăng chiến đấu

(Baonghean.vn) -  Trả lời phỏng vấn tờ Bild của Đức, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lên tiếng hối thúc chính quyền Berlin cung cấp xe tăng chiến đấu cho Kiev, từ đó làm gương cho các quốc gia khác và giúp quốc gia Đông Âu này "giành chiến thắng ".
Nhà thơ Hoa Mai: Hành trình thơ và đời

Nhà thơ Hoa Mai: Hành trình thơ và đời

(Baonghean.vn) - Một đêm Sài Gòn đổ mưa, nhà thơ Hoa Mai điện thoại cho tôi bàn về chuyến đi trao tặng sách cho các trường học vào tháng 10 sắp tới, ngay lúc chị vừa ra viện sau cơn bệnh. Hoa Mai là người con Nam Đàn (Nghệ An). Dẫu sinh sống, làm việc phương xa, nhưng cái chất sâu lắng, đằm thắm vẫn vẹn nguyên trong chị, để rồi đưa chị bén duyên và thăng hoa với văn chương. Nhiều người còn biết đến một Hoa Mai rong ruổi miệt mài trên hành trình thiện nguyện khắp mọi miền đất nước.
Truyện ngắn: Hai giọt nước

Truyện ngắn: Hai giọt nước

(Baonghean.vn) -  Rồi gã soi mình trong gương, lòng nhói đau khi thấy hình hài của thằng Tiến trong đó. Người ta nói hai anh em giống nhau như hai giọt nước. “Chắc là hai giọt nước mắt”, gã nghĩ thầm…