Đánh thức tiềm năng dược liệu ở miền Tây Nghệ An

(Baonghean) - Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) là đơn vị tiên phong thực hiện thành công nhiều chương trình, đề án ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào đời sống thực tiễn; trong đó có chương trình bảo tồn, khai thác và phát triển nguồn gen dược liệu ở khu vực miền Tây Nghệ An.

Bảo tồn nhiều nguồn gen dược liệu nguy cấp

“Phải đưa cây dược liệu trở thành thế mạnh phát triển nhằm nâng cao đời sống cho người dân miền Tây Nghệ An” - đây là nhấn mạnh của Chủ tịch UBND tỉnh Thái Thanh Quý trong dịp thăm, làm việc tại huyện Kỳ Sơn vào tháng 3/2019. Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định điều này khi nhìn thấy tiềm năng, lợi thế để phát triển hệ dược liệu tại các xã như: Na Ngoi, Tây Sơn, Huồi Tụ, Mường Lống.

Lãnh đạo Sở KH&CN trao đổi với Chủ tịch UBND tỉnh Thái Thanh Quý về phát triển cây dược liệu trên khu vực miền Tây Nghệ An. Ảnh: Đào Tuấn
Lãnh đạo Sở KH&CN trao đổi với Chủ tịch UBND tỉnh Thái Thanh Quý về phát triển cây dược liệu trên khu vực miền Tây Nghệ An. Ảnh: Đào Tuấn

Đặc biệt, tại xã Mường Lống, Sở KH&CN phối hợp với Công ty cổ phần Dược liệu Mường Lống thuộc Tập đoàn TH đã triển khai vùng sản xuất dược liệu với diện tích 136 ha nằm trên độ cao hơn 1.300m so với mực nước biển.

Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng mát mẻ quanh năm, hiện nay tại đây đã tiến hành trồng và khảo nghiệm 12 loại dược liệu khác nhau và cho kết quả khả quan. Trong đó có các giống chủ lực như: sâm Puxailaileng, sâm 7 lá 1 hoa, tam thất bắc, lan thạch hộc tía, đương quy, đẳng sâm, đan sâm, la hán quả, hà thủ ô đỏ...

Đáng chú ý nhất, loài sâm Puxailaileng trên đất Kỳ Sơn được phát hiện trên núi Puxailaileng có độ cao hơn 2.700m. Giống sâm này được các chuyên gia đánh giá là có chất lượng ngang bằng sâm Ngọc Linh ở Quảng Nam. Hơn thế, lần đầu tiên tại Nghệ An giống sâm Puxailaileng được nhân giống từ mô tế bào với tỷ lệ thành công khoảng 30%.

Miền Tây Nghệ An có hơn hàng chục loài dược liệu quý hiếm, phân bố tại các huyện rẻo cao có độ dốc lớn như: Kỳ Sơn, Tương Dương, Quế Phong, Quỳ Châu... 

Điều đáng lo ngại là thảm dược liệu miền Tây Nghệ An đứng trước nguy cơ biến mất, tuyệt chủng do bị khai thác quá mức, chưa có các giải pháp bảo tồn. Nhận thấy các nguy cơ đối với hệ dược liệu, ngày 22/11/2013, UBND tỉnh Nghệ An ban hành Quyết định số 5529/QĐ-UBND phê duyệt đề án khung các nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen cấp tỉnh thực hiện giai đoạn 2014 - 2020. Theo đó, đưa vào danh mục 34 nguồn gen động, thực vật và vi sinh vật bảo tồn theo từng giai đoạn.

Vườn ươm Puxailaileng tại xã Mường Lống (Kỳ Sơn); Một cây sâm Phusailaileng 5 năm tuổi; Một cây sâm Puxailaileng được nhân giống từ việc ghép mô tế bào trong phòng thí nghiệm. Ảnh: Đào Tuấn - tư liệu
Vườn ươm Puxailaileng tại xã Mường Lống (Kỳ Sơn); Một cây sâm Phusailaileng 5 năm tuổi; Một cây sâm Puxailaileng được nhân giống từ việc ghép mô tế bào trong phòng thí nghiệm. Ảnh tư liệu Đào Tuấn 

Từ năm 2015 - 2018, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN Nghệ An đã tiến hành điều tra, rà soát trên địa bàn 6 huyện: Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Quế Phong, Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn và tại Vườn Quốc gia Pù Mát, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, Pù Huống.

Đơn vị đã thu mẫu, xác định vị trí, đánh giá mức độ nguy cấp và xác định được 28 nguồn gen cây thuốc quý, trong đó có 19 loài quý, hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cao.

Từ kết quả điều tra, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN đã trình Sở KH&CN đề nghị UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt danh mục bổ sung 17 nguồn gen dược liệu quý, hiếm và nguồn gen cây chè tuyết Shan đặc sản quý vào danh mục đề án khung các nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen cấp tỉnh thực hiện từ năm 2014 đến năm 2020.

Từ kết quả điều tra thực địa Sở KH&CN đã kêu gọi, huy động nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước tham gia khảo sát, nghiên cứu từ thực tế cho đến phòng thí nghiệm.

Trên cơ sở đó, tiến hành áp dụng các công trình, đề án khoa học nhằm bảo tồn, phát triển nguồn gen đối với nhiều loài cây dược liệu. Có thể kể đến các hoạt động khoa học như: phân tích thành phần hóa học tinh dầu trong lá và thân cây mú tửn. Đây là loài thuốc quý dùng để chữa đau lưng, chấn thương (gãy xương), kháng sinh, cầm máu, xoa bóp, thuốc kích thích và tráng dương, có thể điều chế thành thuốc chữa sốt rét, bồi bổ và tăng cường sức khỏe.

Vườn cây thìa canh và quy trình đóng gói trong túi giấy (túi lọc), đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm theo quy định của Bộ Y tế của Công ty Cổ phần Dược liệu Pù Mát. Ảnh: Xuân Hoàng
Vườn cây thìa canh và quy trình đóng gói trong túi giấy (túi lọc), đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm theo quy định của Bộ Y tế của Công ty Cổ phần Dược liệu Pù Mát. Ảnh: Xuân Hoàng

Hiện nay, Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN tỉnh đã xây dựng mô hình trồng 30 cá thể cây mú tửn vườn rừng tại xã Mường Nọc, huyện Quế Phong.

Đối với cây trà hoa vàng, từ năm 2012, đoàn nghiên cứu của Nhật Bản do giáo sư Hakoda phối hợp với Trường Đại học Quốc gia Hà Nội đã phát hiện loài dược liệu này tại huyện Quế Phong, trong đó tập trung nhiều nhất ở các xã: Hạnh Dịch, Thông Thụ và Tiền Phong.

Theo các nhà khoa học trà hoa vàng có chứa rất nhiều nguyên tố vi lượng như germanium, selenium, mangan, molypden, kẽm, vanadium,... Các hoạt chất trong lá, hoa của trà hoa vàng có tác dụng hạ huyết áp, giảm tiểu đường, hạ cholesterol, hạ mỡ máu, chống u bướu, tăng cường hệ miễn dịch và kéo dài tuổi thọ.

Sở KH&CN Nghệ An đã xây dựng mô hình bảo tồn nguyên vị tại khu rừng Na Phông và Huôi Cá thuộc xã Hạnh Dịch với diện tích 5 ha, bảo tồn 60 cá thể trà hoa vàng trên 3 tuổi, đang ra hoa. Sở KH&CN cũng đã tiến hành trồng thử nghiệm 2 mô hình tại các xã Tri Lễ, Hạnh Dịch, tỷ lệ sống đạt 97%.

Điều đặc biệt, không chỉ bảo tồn thành công nhiều cây thuốc quý, Sở KH&CN còn chiết xuất, khai thác và phát triển thành công nguồn gen nhiều loài dược liệu.

Trong đó, đã sản xuất thành công sản phẩm trà hoa vàng với 2 dạng sản phẩm là trà túi lọc và viên nhộng. Hiện nay, tại Quế Phong một số công ty đã tập trung đầu tư cơ sở vật chất chế biến trà hoa vàng thành các sản phẩm trà thảo mộc chăm sóc sức khỏe được người tiêu dùng ưa chuộng.

Một số cây dược liệu khác như: mú tửn, hà thủ ô, cà gai leo, dây thìa canh, giảo cổ lam... cũng được chiết xuất, chế biến thành công đáp ứng nhu cầu của thị trường, nhờ đó đã nâng cao giá trị cho cây dược liệu lên hàng chục lần so với sơ chế thô.

Sâm 7 lá 1 hoa được trồng tại xã Mường Lống, Kỳ Sơn. Ảnh: Đào Tuấn

Sâm 7 lá 1 hoa được trồng tại xã Mường Lống, Kỳ Sơn. Ảnh: Đào Tuấn

Cần giải pháp tạo sự đột phá

Mặc dù có nhiều nỗ lực, nhưng số lượng loài cây, đối tượng nguồn gen dược liệu bản địa quý, hiếm được phát hiện, đưa vào danh mục còn quá ít nên dễ mất sự đa dạng, mất giống và suy giảm số lượng loài.

Trong khi đó, cơ sở vật chất phục vụ cho bảo tồn, nghiên cứu dược liệu còn hạn chế. Hiện nay trên địa bàn tỉnh chưa có vườn bảo tồn cây thuốc đúng nghĩa, chưa có vườn ươm nhân giống cây dược liệu, các trang thiết bị phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn còn rất thiếu thốn.

Nhân lực, đội ngũ cán bộ kỹ thuật làm công tác bảo tồn vẫn thiếu. Kinh phí cho công tác bảo tồn và phát triển còn ít, phụ thuộc nhiều vào nguồn ngân sách Nhà nước, chưa huy động được nhiều sự tham gia của các thành phần kinh tế khác.

Trong khi đó, các địa phương chưa dành sự quan tâm đến công tác quy hoạch, bảo tồn, phát triển cây dược liệu. Đặc biệt, việc ứng dụng vào thực tiễn để tạo ra sản phẩm dược liệu cụ thể nhằm thương mại hóa và phát triển bền vững còn rất hạn chế.

Để khắc phục các hạn chế này, ngành KH&CN tỉnh xác định, tập trung nghiên cứu bảo tồn các nguồn gen cây thuốc quý, hiếm có giá trị kinh tế cao đã có trong danh mục bảo tồn; ngăn chặn tình trạng thất thoát nguồn gen dược liệu trong tự nhiên.

Ươm và chế biến trà hoa vàng ở huyện Quế Phong. Ảnh: Lâm Tùng
Ươm và chế biến trà hoa vàng ở huyện Quế Phong. Ảnh: Lâm Tùng

Trên cơ sở quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu tỉnh Nghệ An đến năm 2025 và định hướng đến năm 2030 đã được UBND tỉnh phê duyệt, các địa phương ở miền Tây Nghệ An cần sớm xây dựng quy hoạch chi tiết và hành động cụ thể trong quản lý, bảo tồn và khai thác nguồn gen dược liệu.

Cùng đó là sự vào cuộc tích cực của các đơn vị, cơ quan chuyên môn và kêu gọi các doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư nghiên cứu và sản xuất, chế biến sâu tạo ra các sản phẩm có giá trị chăm sóc sức khỏe và giá trị kinh tế cao từ nguồn dược liệu quý tại Nghệ An.

tin mới

Nghệ An sơ kết 1 năm thực hiện Chương trình vận động, hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà cho người nghèo, người có khó khăn về nhà ở

Nghệ An sơ kết 1 năm thực hiện Chương trình vận động, hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà cho người nghèo, người có khó khăn về nhà ở

(Baonghean.vn) - Trong 1 vừa năm qua, Nghệ An đã hỗ trợ làm mới, sửa chữa 8.440 ngôi nhà cho hộ nghèo, với tổng nguồn lực hơn 606 tỷ đồng, bằng kết quả 10 năm trước cộng lại. Tỉnh đang đặt mục tiêu hoàn thành hơn 7.600 ngôi nhà còn lại trước thềm Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XX. 

Nghệ An: Thông tin nổi bật 18/4

Nghệ An: Thông tin nổi bật 18/4

(Baonghean.vn) - Nghệ An tăng cường các biện pháp đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy trong mùa nắng nóng; Thành phố Vinh long trọng tổ chức Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương; Tối nay (18/4), Cửa Lò chính thức khai trương mùa du lịch 2024…

 Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 17/4

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 17/4

(Baonghean.vn) - Chỉ số Cải cách hành chính (PAR INDEX) năm 2023 tỉnh Nghệ An dẫn đầu khu vực Bắc Trung Bộ; Hơn 130 học sinh ở Trường Tiểu học Ngọc Sơn (Thanh Chương) đã đi học trở lại; Thanh tra tỉnh Nghệ An kết luận vụ nhiều giáo viên được nhà trường cho mượn đất nhưng không chịu trả…

Lãnh đạo tỉnh Ulyanovsk (Liên bang Nga) gặp mặt, trao 100 kỷ niệm chương tặng người Nghệ từng công tác tại quê hương V.I.Lê-nin

Lãnh đạo tỉnh Ulyanovsk (Liên bang Nga) gặp mặt, trao 100 kỷ niệm chương tặng người Nghệ từng công tác tại quê hương V.I.Lê-nin

(Baonghean.vn) - Phó Chủ tịch Chính phủ tỉnh Ulyanovsk, Liên bang Nga, Kabanov Oleg Vladimirovich đánh giá cao vai trò, đóng góp quan trọng của hoạt động đối ngoại nhân dân, qua đó tin tưởng mối quan hệ hữu nghị hợp tác giữa hai tỉnh sẽ tiếp tục được tăng cường.

Phấn đấu thông tuyến cao tốc Bắc - Nam từ nút giao Diễn Cát đến nút giao Quốc lộ 46B vào dịp 30/4

Phấn đấu thông tuyến cao tốc Bắc - Nam từ nút giao Diễn Cát đến nút giao Quốc lộ 46B vào dịp 30/4

(Baonghean.vn) - Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thắng đề nghị Ban QLDA 6, doanh nghiệp đầu tư cùng các nhà thầu tập trung cao độ để thông xe đoạn tuyến 30km từ nút giao QL7 tại xã Diễn Cát, huyện Diễn Châu đến nút giao QL46B tại xã Hưng Tây, huyện Hưng Nguyên vào dịp 30/4.

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 16/4

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 16/4

(Baonghean.vn) - Lễ tiếp nhận và khánh thành tượng V.I.Lê-nin tại thành phố Vinh; Đại sứ Liên bang Nga tại Việt Nam và lãnh đạo tỉnh Ulyanovsk dâng hoa tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh; Lãnh đạo tỉnh Nghệ An tiếp và làm việc với lãnh đạo tỉnh Ulyanovsk (Liên bang Nga)...

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 15/4

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 15/4

(Baonghean.vn) - Thường trực Ban Chỉ đạo sắp xếp đơn vị hành chính tỉnh làm việc với lãnh đạo các huyện, thành, thị xã; Giá chè búp tươi Nghệ An tăng cao nhất nhiều năm; Chính thức chặn dòng, tích nước hồ chứa nước Khe Lại - Vực Mấu… là những thông tin nổi bật ngày 15/4.

Thường trực Ban Chỉ đạo sắp xếp đơn vị hành chính tỉnh Nghệ An làm việc với lãnh đạo các huyện, thành, thị

Thường trực Ban Chỉ đạo sắp xếp đơn vị hành chính tỉnh Nghệ An làm việc với lãnh đạo các huyện, thành, thị

(Baonghean.vn) - Ngày 15/4, Thường trực Ban Chỉ đạo sắp xếp đơn vị hành chính tỉnh Nghệ An tổ chức làm việc với các đồng chí bí thư huyện, thành, thị ủy và chủ tịch UBND các huyện, thành phố, thị xã về công tác sắp xếp đơn vị hành chính giai đoạn 2023 - 2025.

Dự thảo Nghị quyết về thí điểm bổ sung một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển tỉnh Nghệ An sẽ được trình tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV

Dự thảo Nghị quyết về thí điểm bổ sung một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển tỉnh Nghệ An sẽ được trình tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV

(Baonghean.vn) - Tại phiên họp thứ 32, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất đưa nội dung dự thảo Nghị quyết về thí điểm bổ sung một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển tỉnh Nghệ An tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV.

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 14/4

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 14/4

(Baonghean.vn) - Nghệ An dự kiến sẽ thu hồi vốn chưa giải ngân của 10 công trình, dự án; Phát động tập luyện môn bơi, phòng, chống đuối nước ở khu vực miền núi; Thị trường vàng Nghệ An chững lại sau chỉ đạo của Thủ tướng… là những nội dung đăng tải trên baonghean.vn trong ngày.

Lời kêu gọi của Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam: 'Triệu tấm lòng yêu thương-Nghìn mái nhà hạnh phúc'

Lời kêu gọi của Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam: 'Triệu tấm lòng yêu thương-Nghìn mái nhà hạnh phúc'

Tại Lễ phát động phong trào thi đua cả nước chung tay "xóa nhà tạm, nhà dột nát" trên phạm vi cả nước diễn ra sáng 13/4, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã kêu gọi sự góp sức của các cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, tập thể, cá nhân trong nước và ở nước ngoài.

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 13/4

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 13/4

(Baonghean.vn) - Đoàn công tác tỉnh Nghệ An dâng hương tưởng niệm tại các di tích lịch sử ở Bình Phước; Trình HĐND tỉnh bổ sung 4 dự án đầu tư khu đô thị và dân cư mới tại thành phố Vinh; Nghệ An phấn đấu hoàn thành Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, xã trong tháng 6/2024...