Làng quê lao đao vì phường hụi - Kỳ cuối: Hồi chuông cảnh tỉnh
Lãi cao, thủ tục đơn giản, dựa trên niềm tin - phường hụi từng là hình thức xoay vòng vốn quen thuộc, những năm gần đây đã biến tướng, phơi bày mặt trái khốc liệt, khi mà tiền mất, nợ nần chồng chất, gia đình ly tán. Một hồi chuông cảnh báo đang gióng lên, nhưng liệu có đủ để người dân tỉnh táo?
Nội dung: Tiến Hùng / Trình bày: Trần Hải • 29/04/2026
*****
Lãi cao, thủ tục đơn giản, dựa trên niềm tin - phường hụi từng là hình thức xoay vòng vốn quen thuộc, những năm gần đây đã biến tướng, phơi bày mặt trái khốc liệt, khi mà tiền mất, nợ nần chồng chất, gia đình ly tán. Một hồi chuông cảnh báo đang gióng lên, nhưng liệu có đủ để người dân tỉnh táo?
.png)
Thời gian gần đây, tại nhiều địa phương ở Nghệ An, không khí nặng nề bao trùm sau các vụ “vỡ hụi” liên tiếp. Từ những nhóm góp vốn tưởng chừng thân tình, tin cậy, hàng trăm người dân bỗng chốc rơi vào cảnh trắng tay, nợ nần chồng chất. Đằng sau đó là những bài học đắt giá và lời cảnh báo không thể xem nhẹ.
Tại xã Tân Kỳ, hàng trăm người dân đang điêu đứng khi nhiều dây phường hụi bất ngờ “đứt gánh”. Có người tham gia tới hàng chục dây hụi, đóng số tiền lên đến hàng tỷ đồng, nhưng chỉ sau một thông báo ngắn ngủi từ chủ hụi, tất cả bỗng “bốc hơi”. Điểm chung của các nạn nhân là niềm tin. Chủ hụi thường là người quen biết, thậm chí là bạn bè, hàng xóm. Cùng với đó là sức hút từ mức “lãi” hấp dẫn - càng về sau càng được hưởng chênh lệch cao. Chính cơ chế này khiến nhiều người không ngần ngại dồn toàn bộ tiền tích góp, thậm chí vay mượn thêm để tham gia.
Trao đổi về các vụ vỡ hụi mới xảy ra, Luật sư Lê Anh - Đoàn Luật sư tỉnh Nghệ An cho rằng, thực tế cho thấy, các đối tượng chủ phường, hụi thường thực hiện đúng cam kết ban đầu để tạo lòng tin đối với người chơi. Sau đó, chủ phường mở nhiều dây phường, hụi cùng lúc, lập hụi khống, mượn tên hụi viên để đưa vào dây phường nhưng thực tế các tên hụi viên này không tham gia phường, hụi (không nộp tiền phường, hụi theo các kỳ, không nhận tiền phường, hụi như trên nhóm thông báo...). Khi không trả được, các đối tượng thường tẩu tán tài sản hoặc bỏ trốn, gây thiệt hại lớn cho người dân và phát sinh tranh chấp, ảnh hưởng đến đoàn kết trong cộng đồng.
“Theo quy định pháp luật, việc tổ chức hụi chỉ được công nhận là giao dịch dân sự hợp pháp khi thực hiện đúng các quy định pháp luật về dân sự. Hiện nay, phần lớn các dây hụi hoạt động tự phát, không đăng ký, không ghi chép, không có chứng từ giao dịch, tiềm ẩn nhiều rủi ro và nguy cơ phát sinh tội phạm. Đối với hành vi vi phạm, người tổ chức hụi trái quy định có thể bị xử phạt hành chính, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp; nếu có dấu hiệu gian dối, chiếm đoạt tài sản sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự”, Luật sư Lê Anh nêu quan điểm.
Dù pháp luật đã có quy định cụ thể tại Nghị định 19/2019/NĐ-CP, song hoạt động phường hụi về bản chất vẫn dựa chủ yếu vào niềm tin giữa các cá nhân. Khi niềm tin bị lợi dụng, những ràng buộc pháp lý trở nên mong manh, khiến người tham gia đối diện nguy cơ mất trắng tài sản.
.png)
Không chỉ thiệt hại về kinh tế, “vỡ hụi” còn để lại hệ lụy xã hội nặng nề. Tại nhiều địa phương, cảnh người dân tụ tập trước nhà chủ hụi đòi tiền không còn xa lạ. Có nơi xảy ra mâu thuẫn, xô xát, thậm chí phá vỡ tình làng, nghĩa xóm vốn gắn bó lâu đời. Những câu chuyện “anh em từ mặt nhau”, “họ hàng không nhìn mặt” trở nên phổ biến sau mỗi vụ vỡ hụi. Bởi lẽ, nhiều người không chỉ tham gia mà còn đứng ra giới thiệu, lôi kéo người thân vào cuộc. Khi xảy ra đổ vỡ, niềm tin cũng theo đó mà sụp đổ. Ở góc độ rộng hơn, nhiều vụ vỡ hụi quy mô lớn đã khiến hàng trăm gia đình rơi vào cảnh khốn cùng, nợ nần dây chuyền, ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương.
Về bản chất, hụi, phường là hình thức góp vốn dân gian, không bị pháp luật cấm nếu hoạt động đúng quy định. Tuy nhiên, thực tế tại Nghệ An cho thấy hình thức này đang bị biến tướng nghiêm trọng. Nhiều chủ hụi lợi dụng lòng tin để huy động vốn với quy mô lớn, vận hành như một dạng “tín dụng đen” trá hình. Có trường hợp còn tạo “thành viên ảo”, giao dịch không minh bạch, khiến người tham gia không thể kiểm soát dòng tiền.
Thượng tá Nguyễn Thành Nhân - Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự (Công an tỉnh Nghệ An) cho biết, thời gian qua, tình hình phường hụi trên địa bàn tỉnh Nghệ An tiếp tục có những diễn biến phức tạp. Riêng trong năm 2025, đơn vị nhận được 7 đơn thư liên quan đến vỡ phường hụi. Ngay sau khi nhận được đơn thư, lãnh đạo Công an tỉnh đã chỉ đạo các phòng nghiệp vụ, Công an các xã, tiếp nhận thông tin, tổ chức phân loại vụ việc, khi có dấu hiệu tội phạm sẽ tiếp nhận và xử lý theo quy định của pháp luật.
“Phường hụi là hình thức huy động vốn hợp pháp, rất được người dân ưa chuộng, đặc biệt là khi người dân tiếp cận nguồn vốn từ các ngân hàng có những lúc khó khăn, với những điều kiện đi kèm. Trong quá trình hoạt động, thì một số chủ phường đã lợi dụng tâm lý người dân không tìm hiểu pháp luật trước khi tham gia, nên chỉ giao kết bằng miệng với nhau. Nhiều chủ phường khi đã huy động được số tiền lớn trong tay thì nảy sinh lòng tham, sau đó tìm các lý do thông báo vỡ phường hụi để chiếm đoạt”, Thượng tá Nhân nói và cho hay. Hiện nay, lãnh đạo Công an tỉnh đã chỉ đạo Công an các xã phối hợp với chính quyền địa phương rà soát tất cả các dây phường hụi hoạt động trên địa bàn, để đưa vào quản lý theo Nghị định 19/2019/NĐ-CP quy định về phường hụi. Khi phát hiện các dấu hiệu lợi dụng hoạt động phường hụi để chiếm đoạt tài sản, sau khi tiếp nhận thông tin sẽ ngăn chặn và xử lý sớm.
“Cũng phải nói rằng, khi tham gia phường hụi, ngay chính người dân còn thiếu trách nhiệm với số tiền mình bỏ ra. Họ không tìm hiểu pháp luật, không thực hiện các giao kết bằng văn bản theo đúng quy định, đảm bảo chặt chẽ, để khi phát sinh các tranh chấp, có các tài liệu để chứng minh. Vì thế, qua đây, chúng tôi cũng khuyến cáo, người dân khi tham gia phường hụi cần tìm hiểu rõ pháp luật, đặc biệt là Nghị định 19/2019/NĐ-CP. Ngoài ra, khi tham gia dây phường nào, người dân cũng cần phải trình báo với chính quyền sớm, để chính quyền có thể giám sát và hỗ trợ người dân, khi có dấu hiệu bất thường sẽ ngăn chặn từ sớm. Tránh chủ phường lợi dụng tẩu tán tài sản, tuyên bố vỡ phường để chiếm đoạt tiền”, Thượng tá Nguyễn Thành Nhân nói.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Thu - Giám đốc Ngân hàng Nhà nước khu vực 8 cho biết, để người dân tránh xa những phường hụi biến tướng, mang nhiều rủi ro, trong những năm gần đây, các tổ chức tín dụng, các ngân hàng đã có nhiều chương trình cho vay vốn chính thống, an toàn và lãi suất thấp. Thủ tục gửi và rút tiền cũng đơn giản; khách hàng có thể rút trước thời hạn khi cần. “Các tổ chức tín dụng hoạt động theo luật, có bảo hiểm tiền gửi, có quản lý Nhà nước. Hiện nay, tiền gửi online hoặc trực tiếp đều rất thuận lợi, đơn giản, không còn mất nhiều thời gian, thủ tục như trước. Mạng lưới tổ chức tín dụng cũng đã rộng khắp để phục vụ người dân. Bà con khi gửi, nếu cần tiền gấp, muốn rút cả gốc và lãi theo kỳ hoặc trước kỳ hạn đều được”, bà Thu nói.
Trong khi đó, cũng theo bà Thu, khi người dân tham gia vào phường hụi, phần lớn chỉ dựa vào niềm tin, không có nhiều cơ sở đảm bảo, khi chủ hụi vỡ, tiềm ẩn nhiều rủi ro. “Phường hụi thì lãi có thể cao hơn nên các chủ phường đã đánh vào tâm lý này của người dân. Còn lãi suất ngân hàng công bố công khai, ở mức phù hợp để còn có thể phục vụ nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và người dân. Bà con nên cảnh giác, không vì lợi ích trước mắt, không có gì đảm bảo mà tham gia phường hụi để khi có rủi ro không thu đủ tiền góp, chứ chưa nói đến tiền lãi”, bà Thu khuyến cáo.
Nghị định số 19/2019/NĐ-CP quy định: Việc tổ chức hụi phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 Bộ luật Dân sự; việc tổ chức hụi chỉ được thực hiện nhằm mục đích tương trợ lẫn nhau giữa những người tham gia quan hệ về hụi; không được tổ chức cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, huy động vốn trái pháp luật hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác. Thỏa thuận về dây hụi được thể hiện bằng văn bản. Văn bản thỏa thuận về dây hụi được công chứng, chứng thực nếu như những người tham gia dây hụi yêu cầu. Khi góp, lĩnh hụi, nhận lãi, trả lãi hoặc thực hiện giao dịch khác có liên quan thì các thành viên có quyền yêu cầu chủ hụi hoặc người lập và giữ sổ hụi cấp giấy biên nhận về việc đó. Chủ phường hụi phải thông báo bằng văn bản cho UBND cấp xã nơi cư trú khi tổ chức dây hụi có giá trị, các phần hụi tại một kỳ mở hụi từ 100 triệu đồng trở lên hoặc tổ chức từ hai dây hụi trở lên...
Chủ phường hụi sẽ bị phạt từ 5 - 10 triệu đồng nếu không thông báo bằng văn bản cho UBND xã nơi cư trú về việc tổ chức dây hụi có giá trị các phần hụi tại một kỳ mở hụi từ 100 triệu đồng trở lên; hoặc tổ chức từ 2 dây hụi trở lên...
