Phụ huynh xứ Nghệ dạy con từ quân Tốt, quân Xe

• 08/01/2026

Khi việc giữ một đứa trẻ ngồi yên 15 phút không chạm vào iPad, tivi là "chuyện đau đầu" của không ít gia đình, thì tại Nghệ An, nhiều phụ huynh lại đang tìm thấy giải pháp trên bàn cờ vua. Vừa cho con không gian giải trí lành mạnh, họ đồng thời gửi con đi học bài học làm người: Kiên trì như Tốt, thẳng ngay như Xe và bình tĩnh, điềm đạm trước những “ván cờ” thắng-bại của cuộc đời.

Khoảng lặng cần thiết và triết lý quân Tốt, quân Xe

Một chiều cuối tuần, phố xá tấp nập xe cộ, ồn ã, náo nhiệt trong không khí sắm sửa cho Tết đã cận kề. Nhưng bước qua cánh cửa CLB Nghệ Chess, những âm thanh ấy bị bỏ lại phía sau, nhường chỗ cho một sự tĩnh lặng tuyệt đối.

Hơn 100 kỳ thủ, nhỏ thì có những em bé mầm non 5 tuổi, lớn hơn thì có các bạn học sinh cấp 2, cấp 3 ngồi đối diện nhau. Im phăng phắc. Không tiếng hò reo, không cảnh chạy nhảy. Thanh âm chủ đạo là tiếng lách cách khi quân cờ chạm mặt bàn và tiếng bấm đồng hồ thi đấu "tách... tách" đều đặn sau mỗi nước đi.

Dù là giải đấu nội bộ cuối năm, nhưng quy trình vận hành không khác giải chuyên nghiệp: Bốc thăm, thi đấu theo chuẩn thể thức Thụy Sĩ trên máy tính, vận động viên tự tay ký biên bản ván đấu, trọng tài nghiêm túc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn được giao…

Trong vài năm trở lại đây, cờ vua phong trào tại Nghệ An đã có những bước phát triển tương đối vững chắc và ổn định. Ngày càng có nhiều bậc cha, mẹ tin tưởng lựa chọn môn thể thao trí tuệ này cho con làm quen ngay từ độ tuổi mầm non. Chị Nguyễn Thị Hà Trang, trú tại phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An đã quyết định cho cậu con trai 4 tuổi Nguyễn Sỹ Thắng tiếp xúc, học chơi cờ vua được 2-3 tháng nay.

“Mục đích của tôi khi cho con học cờ là để bé tăng khả năng tập trung, tự giác và nề nếp hơn trong không gian lớp học. Gia đình không yêu cầu con phải đánh cờ giỏi, mà trước tiên học cách xếp quân cờ đúng, nắm được luật chơi cơ bản. Bé rất thích và háo hức được tới lớp cờ vua 2 buổi mỗi tuần”, chị Trang chia sẻ, đồng thời phấn khởi tiết lộ cờ vua đem lại “lợi ích kép” khi giúp trẻ bớt thời gian xem điện thoại, tivi, gia đình gắn kết hơn khi bố mẹ và con cái quây quần bên bàn cờ sau giờ cơm tối.

Niềm vui ấy nghe có vẻ giản dị nhưng lại rất thiết thực trong bối cảnh thực tế của nhiều gia đình trẻ hiện nay, khi con trẻ, thậm chí là phụ huynh bị cuốn vào các video ngắn trên các mạng xã hội, làm giảm khả năng tập trung sâu, thì cờ vua trở thành "phương thuốc" cân bằng. Nó buộc người chơi phải sống chậm lại, suy nghĩ thấu đáo trước khi nhấc tay đi một quân cờ.

Đồng tình với quan điểm này, cô Nguyễn Thị Mai - Chủ nhiệm CLB Nghệ Chess, nhà giáo có hơn 30 năm kinh nghiệm làm việc với học sinh tiểu học, cho biết phụ huynh Nghệ An giờ đây không còn tâm lý cho con "học cờ vua cho vui" vào dịp nghỉ hè. Thay vào đó, họ xác định đây là môn học bổ trợ cho học văn hoá, vào cao hơn nữa là giúp trẻ rèn giũa nhân cách.

Cô Mai mượn hình ảnh quân cờ để lý giải: "Cờ vua dạy trẻ biết sống như quân Tốt và quân Xe". Quân Tốt thường được nhiều người xem là quân yếu nhất, nhưng có nguyên tắc bất di bất dịch: Chỉ tiến, không lùi. Đó là bài học về sự kiên trì, đi từng bước nhỏ để tới mục tiêu. Quân Xe đại diện cho sự ngay thẳng, đi dọc về ngang rõ ràng…

"Trên bàn cờ, không ai đi hộ nước cờ cho con được. Sai một nước là con phải tự chịu trách nhiệm, không thể đổ lỗi cho hoàn cảnh. Thắng không kiêu, bại không nản. Cái bản lĩnh đó mới là thứ theo các em ra ngoài cuộc sống, quan trọng hơn nhiều so với thắng thua hay những tấm huy chương" - vị chủ nhiệm CLB nhấn mạnh.

Chung sức để những “hạt giống” nảy mầm

Trở lại với triết lý xoay quanh những quân cờ đen, trắng, quân Tốt dạy sự kiên trì, cũng dạy cho trẻ về nỗ lực bền bỉ để “phong cấp”. Và câu chuyện của em Nguyễn Việt Đức (lớp 9A1, Trường THCS Hạnh Thiết, xã Quỳ Châu) là minh chứng sống động nhất.

Tại Kỳ thi chọn học sinh giỏi tỉnh Nghệ An năm học 2025-2026 vừa qua, Nguyễn Việt Đức đã gây tiếng vang khi giành Thủ khoa cả hai môn Toán và Tin học, đồng thời đạt giải Nhì môn Vật lý. Đằng sau thành công vang dội đó của con, chị Thái Thu Hiền - mẹ của Đức cho rằng có sự tiếp sức từ cờ vua.

Chị kể, gia đình sống ở địa bàn miền núi, Đức lại không may mắc chứng phì đại cánh tay trái bẩm sinh. Mặc cảm ngoại hình khác biệt với những người xung quanh từng khiến cậu bé ít nhiều cảm thấy tự ti và thu mình lại. Biết con đam mê cờ vua, chị động viên và đăng ký cho con đi thi đấu ở TP Vinh (cũ), để mong con thêm tự tin, mạnh dạn. Cơ duyên đến khi cô chủ nhiệm CLB Nghệ Chess Nguyễn Thị Mai biết được câu chuyện của Đức, miễn lệ phí thi, tặng quà động viên và nhận em vào lớp cờ vua online hoàn toàn miễn phí.

Chị Hiền chia sẻ thêm: “Ở Quỳ Châu, tìm được lớp cờ vua bài bản là điều xa xỉ. Nhưng rào cản địa lý không ngăn được đam mê. Thông qua lớp học trực tuyến của CLB, chiếc máy tính thành công cụ hỗ trợ Đức rèn trí tuệ. Tư duy logic trong cờ vua đã bổ trợ đắc lực cho con khi học văn hóa”.

“

Thành tích của Đức là câu trả lời thuyết phục nhất cho những băn khoăn: Chơi cờ có ảnh hưởng việc học không? Thực tế, tư duy thể thao trí tuệ chính là bệ phóng cho tri thức. Nhìn rộng hơn, để những "hạt giống" như Việt Đức nảy mầm, hay duy trì được giải đấu quy củ tạo sân chơi bổ ích cho trẻ, cần sự cộng hưởng trách nhiệm từ “kiềng ba chân”: Nhà quản lý, nhà trường/CLB và nguồn lực xã hội.

Nhờ cách tiếp cận này, cùng tư duy bài bản, chú trọng giáo dục cốt cách, phong trào cờ vua học đường tại Nghệ An hiện đang là điểm sáng của thể thao Bắc Trung Bộ.

Có thể điểm qua các giải đấu cờ vua được phối hợp tổ chức một cách chuyên nghiệp, tạo được tiếng vang lớn gần đây như Giải cờ vua chào xuân Phượng Hoàng Trung Đô được tổ chức thường niên, Giải cờ vua Thiếu niên Nhi đồng tỉnh Nghệ An mở rộng lần thứ nhất - năm 2025… với sự tham gia về mặt chuyên môn cũng như đồng hành trong công tác tổ chức của Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Tỉnh đoàn Nghệ An, các tổ chức, doanh nghiệp… Mỗi giải đấu thu hút hàng trăm vận động viên từ khắp các địa bàn trong tỉnh và cả các tỉnh bạn như Thanh Hoá, Hà Tĩnh, Quảng Trị… đăng ký tham gia tranh tài, diễn ra như một ngày hội thực thụ và để lại dư âm tốt đẹp trong lòng nhiều học sinh và phụ huynh.

Hay như tại Giải cờ vua mở rộng của CLB Nghệ Chess dự kiến được tổ chức vào ngày 18/1 tới, có thêm sự tham gia đồng hành của Bệnh viện Mắt Nghệ An, thông qua việc tài trợ khám, kiểm tra tật khúc xạ miễn phí cho các vận động viên giành được huy chương.

Chị Nguyễn Thị Chi - cán bộ phụ trách truyền thông của Bệnh viện Mắt Nghệ An chia sẻ: “Chúng tôi từng thực hiện các chương trình phòng, chống mù loà của tỉnh, từng khám miễn phí cho các em học sinh tại các trường học, nhưng sắp tới là lần đầu tiên đồng hành với một giải thể thao, bởi cờ vua là môn của trí não và đôi mắt. Áp lực học tập khiến tỷ lệ cận thị gia tăng. Chúng tôi muốn các cháu có được 'Mắt sáng - Tâm trong' và chung tay nâng cao nhận thức của phụ huynh, của cộng đồng rằng đầu tư trí lực và thể lực cho con trẻ là cách thiết thực nhất để chuẩn bị hành trang cho tương lai”.

Mỗi ván cờ được ví như một thế trận chiến thuật trên 64 ô vuông đen trắng, khi thắng thua phân định, sẽ có những nụ cười chiến thắng tự tin, rạng rỡ, cũng không thiếu những giọt nước mắt buồn bã, tiếc nuối. Nhưng ngay sau đó, các kỳ thủ nhí lại nhanh chóng xốc lại tinh thần, tự tay xếp lại quân cờ để bắt đầu ván mới.

Những giọt nước mắt hôm nay sẽ rèn nên bản lĩnh vững vàng cho ngày mai. Đó mới là chiến thắng lớn nhất mà các em giành được, hơn cả những tấm huy chương. Và đó cũng là điều mà các bậc phụ huynh mong mỏi con mình đạt được: biết “tĩnh” trong thế giới không ngừng “động” hôm nay.