Tổng kiểm toán: Đầu tư đổi đất lấy hạ tầng dễ tham nhũng vì 'đất vàng'

Giá trị đất được tính không sát thị trường, thấp hơn nhiều so với khi bàn giao... là những bất cập của cơ chế đầu tư BT, theo Tổng kiểm toán Hồ Đức Phớc.

Tại hội thảo Cơ chế đầu tư BT - Những vấn đề đặt ra và giải pháp hoàn thiện, do Kiểm toán Nhà nước tổ chức ngày 19/10, ông Hồ Đức Phớc - Tổng kiểm toán Nhà nước nhận định, dù ít bị dư luận lên tiếng chỉ trích nhưng hình thức đầu tư BT (đầu tư đổi đất lấy hạ tầng) lại dễ bị bóp méo, biến tướng do thiếu công khai, minh bạch. "Đầu tư theo hình thức BT đang tạo ra những khoản sinh lời vô cùng lớn từ cơ hội sở hữu đất vàng, vị trí đắc địa", Tổng kiểm toán Nhà nước nhận xét. 

Theo ông Phớc, hầu hết các dự án BT (đầu tư đổi đất lấy hạ tầng) được giao đất trước khi hoàn thành công trình, giá đất lúc ấy thấp hơn nhiều so với đơn giá đất tại thời điểm bàn giao công trình, dẫn đến việc thanh toán không đảm bảo nguyên tắc ngang giá, làm lợi cho nhà đầu tư, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước.

ong-ho-duc-phoc-dau-tu-doi-dat-lay-ha-tang-de-tham-nhung-vi-dat-vang

Tổng kiểm toán Nhà nước Hồ Đức Phớc lo lắng những biến tướng trong đầu tư dự án BT khiến đây trở thành "mảnh đất màu mỡ cho tiêu cực, tham nhũng". 

Dẫn ví dụ dự án đầu tư Bảo tàng Hà Nội khi hoàn thành lại trở thành biểu tượng của sự lãng phí nguồn lực Nhà nước, Tiến sĩ Lê Huy Trọng - Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành V cho rằng, khoảng trống trong quy định pháp luật khiến dự án BT khi hoàn thành lại thành "mảnh đất màu mỡ của tham nhũng, tiêu cực để nhà đầu tư trục lợi".

“Chúng ta áp dụng một hình thức quản lý tiên tiến trong khuôn khổ hành lang pháp lý chưa đủ mạnh, còn nhiều chồng chéo và kẽ hở để các nhà đầu tư thao túng”, Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước chuyên ngành V nói thêm.

Tiến sĩ Phạm Quang Tú - chuyên gia Tổ chức Oxfam Việt Nam đồng tình. Sau khi xây dựng các công trình hạ tầng thì những khu đất vốn bị định giá thấp trở thành “đất vàng”, từ giá đất nông nghiệp được tính thành đất đô thị, giá trị đất đai tăng lên hàng chục, trăm lần, nhà đầu tư được hưởng lợi rất lớn.

“Hiện không có quy định chi tiết về định giá, chất lượng công trình. Hai điểm này Nhà nước thiệt kép là định giá công trình và giá đất đều không đúng thực tế. Giá đất thấp hơn thực tế còn giá công trình lại được nâng lên", ông Tú đánh giá.

Một điểm bất cập nữa là hầu hết các dự án BT đều chỉ định thầu, làm giảm sự cạnh tranh trong lựa chọn nhà đầu tư và tiềm ẩn rủi ro chọn nhà đầu tư không có đủ năng lực thực hiện dự án. Đơn cử như tại Hà Nội, thanh tra 15 dự án BT, nhưng chỉ 1 dự án thực hiện đấu thầu, còn lại đều là chỉ định thầu.

Các dự án được thực hiện không thông qua đấu thầu, chủ đầu tư hầu như chỉ “một mình môt chợ” đã làm giảm tính cạnh tranh, thiếu minh bạch. Quyền sử dụng đất lại không được xác định chính xác và đầy đủ. Như vậy, Nhà nước cũng như nền kinh tế phải gánh chịu thiệt hại kép.

Phân tích sâu hơn Tiến sĩ Nguyễn Đình Hòa, Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán cho hay, bản chất dự án BT là hoạt động mua – bán nhưng không theo cơ chế thị trường. Giá cả dễ bị thay đổi theo hướng tăng lên bởi nhiều yếu tố phi thị trường. Khi dự án hoàn thành, lẽ ra phải thực hiện kiểm toán kỹ thuật, kiểm toán tài chính để xác định chính xác chất lượng, giá trị, làm cơ sở cho việc “thanh toán” bằng quỹ đất. Song chưa có dự án BT nào được kiểm tra, kiểm toán mà chỉ là quyết toán.

“Đã đến lúc vĩnh biệt thực sự cơ chế 'đổi đất lấy hạ tầng' tại các địa phương đã phát triển tốt, có thể chỉ cho phép áp dụng tại một số địa phương chậm phát triển, ngân sách địa phương còn yếu kém, hạ tầng còn rất thiếu”, ông Hòa bình luận.

Bất cập khác trong đầu tư BT, theo bà Trương Hải Yến - Phó vụ trưởng Vụ Tổng hợp (Kiểm toán Nhà nước), là việc đội vốn tổng mức đầu tư dự án. Qua kiểm toán, một số chi phí trong tổng mức đầu tư lập cao so với thực tế và quy định, thiếu căn cứ; dẫn tới tăng tổng mức đầu tư, chiếm dụng tiền của ngân sách Nhà nước.

Bà Yến cũng cho biết, việc ký kết hợp đồng BT còn chưa phù hợp, không chặt chẽ, thiếu ràng buộc chế tài khi nhà đầu tư vi phạm về tiến độ, thời gian thực hiện dự án, chất lượng công trình… Cụ thể, trong trường hợp dự án BT đã được thanh toán bằng dự án giao đất khác trước khi hoàn thành dự án BT, nhà đầu tư không bị áp lực phải thực hiện dự án đúng theo tiến độ cam kết.

Theo số liệu từ kết quả kiểm toán, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị xử lý tài chính hơn 3.815 tỷ đồng trên tổng số 30.425 tỷ tại 21 dự án, tương đương 12,54% giá trị được kiểm toán.

Trước những khoảng trống khiến BT dễ thành mảnh đất bị xà xẻo, Giáo sư Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường đề xuất, cần bổ sung các quy định về kiểm toán kỹ thuật để đánh giá chất lượng, kiểm toán tài chính để đánh giá giá trị đối với công trình hạ tầng; về định giá đất trả cho nhà đầu tư, cũng như trách nhiệm thanh tra định kỳ, đột xuất của các Bộ, UBND cấp tỉnh nơi có dự án BT.

“Cần có quy định chi tiết về yêu cầu phân tích chi phí - lợi ích giữa cơ chế BT và Nhà nước đấu giá tài sản công để lấy tiền xây dựng hạ tầng, làm cơ sở cho quyết định thực hiện dự án BT. Đồng thời, không cho phép giao đất để trả cho nhà đầu tư hạ tầng trước khi nghiệm thu, hoàn thành đánh giá chất lượng, định giá giá trị...”, ông Võ đề xuất.

Các dự án BT thực hiện qua hình thức hợp đồng xây dựng – chuyển giao, là một hình thức của đầu tư đối tác công tư (PPP). Trong hợp đồng BT, sau khi xây dựng xong, nhà đầu tư chuyển giao công trình đó cho nhà nước và được tạo điều kiện thực hiện dự án khác để thu hồi vốn đầu tư. Dự án BT còn được gọi là “đổi đất lấy hạ tầng”, sau một thời gian trầm lắng, nay phát triển rầm rộ trở lại ở nhiều địa phương.

Theo VNE

Tin mới

Cảnh sát giao thông túc trực hỗ trợ phương tiện qua vùng ngập lụt trên Quốc lộ 1A

Cảnh sát giao thông túc trực hỗ trợ phương tiện qua vùng ngập lụt trên Quốc lộ 1A

(Baonghean.vn) - Chiều tối nay (29/9), tại địa bàn thị trấn Cầu Giát, huyện Quỳnh Lưu nước ngập sâu khiến cho các phương tiện tham gia giao thông gặp nhiều khó khăn. Cùng với các lực lượng khác trên địa bàn, Trạm Cảnh sát giao thông Diễn Châu đã bố trí lực lượng để điều tiết, phân luồng, hỗ trợ người dân.
Sông Lam Nghệ An chuẩn bị các phương án khi phải đá dưới mưa

Sông Lam Nghệ An chuẩn bị các phương án khi phải đá dưới mưa

(Baonghean.vn) - Vòng 17 V.League 2022, Sông Lam Nghệ An sẽ được đá trên sân nhà để tiếp đón Viettel. Nhiều khả năng trận đấu sẽ diễn ra trong điều kiện mưa lớn. Vì vậy ban huấn luyện câu lạc bộ xứ Nghệ đã xây dựng các phương án giúp cầu thủ có thể thích ứng tốt khi phải đối mặt với thời tiết xấu.
Cán bộ, chiến sĩ Ban CHQS huyện Quỳnh Lưu giúp người dân di dời rời khỏi vùng nguy hiểm. Ảnh: Hoàng Anh

Bộ CHQS tỉnh Nghệ An triển khai lực lượng khắc phục hoàn lưu bão số 4

(Baonghean.vn) - Chiều ngày 29/9, dưới sự chủ trì của Đại tá Đinh Bạt Văn - Phó Chỉ huy trưởng - Tham mưu trưởng Bộ CHQS tỉnh, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An tổ chức Hội nghị triển khai công tác phòng, chống, khắc phục hoàn lưu bão số 4 theo hình thức trực tuyến với 21 điểm cầu trong toàn lực lượng vũ trang tỉnh.
Hàng nghìn đoàn viên, thanh niên Nghệ An căng mình giúp dân vùng lũ

Hàng nghìn đoàn viên, thanh niên Nghệ An căng mình giúp dân vùng lũ

(Baonghean.vn) - Từ đêm qua, hoàn lưu bão Noru đã gây mưa lớn trên địa bàn tỉnh Nghệ An gây ra tình trạng ngập cục bộ đối với nhiều địa phương. Nắm được tình hình, các cơ sở Đoàn tại các địa phương đã huy động hàng nghìn đoàn viên, thanh niên trắng đêm cùng người dân khắc phục hậu quả.
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 29/9

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 29/9

(Baonghean.vn) - Các đồng chí lãnh đạo tỉnh kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ; UBND tỉnh họp phiên thường kỳ tháng 9; Mưa lớn sau bão số 4 gây ngập nặng ở nhiều địa phương, ảnh hưởng đến đời sống dân sinh... là những nội dung chính trong ngày 29/9.
Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An Thái Thanh Quý kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó mưa lụt tại Quỳnh Lưu, Hoàng Mai

Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An Thái Thanh Quý kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó mưa lụt tại Quỳnh Lưu, Hoàng Mai

(Baonghean.vn) - Chiều 29/9, đồng chí Thái Thanh Quý - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh, Chủ tịch HĐND tỉnh cùng đoàn công tác của tỉnh đi kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó, khắc phục do đợt mưa lớn ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 4 gây ra trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu, thị xã Hoàng Mai.
Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nguyễn Văn Thông kiểm tra công tác ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ ở Thanh Chương

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nguyễn Văn Thông kiểm tra công tác ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ ở Thanh Chương

(Baonghean.vn) - Chiều 29/9, đồng chí Nguyễn Văn Thông - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy cùng đoàn công tác của tỉnh đi kiểm tra, đôn đốc công tác ứng phó, khắc phục hậu quả mưa lũ do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 4 gây ra trên địa bàn huyện Thanh Chương.
Phun độc, khử trùng khu vực ngập lụt. Ảnh Thành Chung

Chủ động phòng chống các loại dịch bệnh do mưa lũ gây ra

(Baonghean.vn) - Do ảnh hưởng của hoàn lưu cơn bão số 4, trên địa bàn tỉnh Nghệ An có mưa lớn gây chia cắt, ngập lụt. Tại những vùng bị ngập lụt, nguy cơ dịch bệnh phát triển đe doạ sức khoẻ người dân là rất lớn. Ngành y tế Nghệ An đang chỉ đạo các đơn vị y tế tích cực triển khai các biện pháp phòng chống.
Số phận hai ‘dự án nhà nghỉ công nhân’?

Số phận hai ‘dự án nhà nghỉ công nhân’?

(Baonghean.vn) - Ngay tại khu vực trung tâm, trên trục đường lớn Mai Thúc Loan của thị xã Cửa Lò có 2 khu đất hoang với dãy nhà cấp 4 sập đổ, bờ rào tôn nát, cây bụi, rác bẩn... Theo cán bộ, nhân dân nơi đây nói, đó là những dự án nhà nghỉ công nhân!
Công nhân vệ sinh môi trường dầm mưa quét dọn rác, khơi thông cống

Công nhân vệ sinh môi trường dầm mưa quét dọn rác, khơi thông cống

(Baonghean.vn) - Ngày 29/9, ngay sau những trận mưa kéo dài của ngày và đêm, các công nhân Công ty CP Môi trường và công trình đô thị TP Vinh đã "rải quân" khắp các tuyến đường ách yếu, dễ ngập úng để quét dọn rác, khơi thông các điểm thoát nước, góp phần giảm thiểu ngập úng trên các tuyến đường.
Vòng 17 V.League: Sông Lam Nghệ An đã khó lại càng thêm khó

Vòng 17 V.League: Sông Lam Nghệ An đã khó lại càng thêm khó

(Baonghean.vn) - Chuỗi trận không thắng của đội bóng xứ Nghệ đã kéo dài lên con số 4 sau trận hòa với câu lạc bộ SHB Đà Nẵng, và con số này còn có nguy cơ tăng lên khi ở vòng đấu này Sông Lam Nghệ An phải tiếp đón câu lạc bộ Viettel trên sân nhà. Chính câu lạc bộ Viettel là người đã mở màn cho chuỗi trận đáng quên này của đoàn quân huấn luyện viên Huy Hoàng khi giành chiến thắng 2-0 ở lượt đi V.League 2022.