Trồng rừng theo chuẩn FSC gắn với phát triển bền vững

Phát huy “hộ chiếu” FSC

Trong bối cảnh thị trường gỗ thế giới ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững, diện tích rừng đạt chứng chỉ FSC (Forest Stewardship Council) tại Nghệ An đang trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Tính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh đã đạt gần 40.000ha rừng có chứng chỉ này và đang đặt mục tiêu bứt phá lên trên 50.000ha vào năm 2026.

Việc đạt được chứng chỉ FSC mang lại những ưu thế vượt trội cho doanh nghiệp và người trồng rừng. Thứ nhất là khả năng mở rộng thị trường xuất khẩu. Đây là điều kiện tiên quyết để các sản phẩm gỗ Nghệ An tiến sâu vào các thị trường khó tính nhưng có giá trị cao như: EU, Mỹ và Nhật Bản.

Thứ hai là nâng cao giá trị gia tăng. Thay vì chỉ xuất khẩu thô hoặc làm dăm gỗ với biên lợi nhuận thấp, gỗ có chứng chỉ FSC là nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy chế biến sâu (sản xuất đồ nội thất, ván ghép), giúp tăng biên lợi nhuận từ 3 đến 7 lần. Cuối cùng, FSC thiết lập một hệ thống quản trị rừng khoa học, từ việc truy xuất nguồn gốc giống cây trồng đến việc giám sát từng biến động nhỏ nhất của hệ sinh thái rừng.

Thực tiễn phát triển kinh tế từ trồng rừng ở Nghệ An đã cho thấy, giá trị của rừng bền vững và chứng chỉ FSC đã mang lại nhiều lợi thế vượt trội. Ví như mô hình của Doanh nghiệp trồng rừng Lê Duy Nguyên tại phường Tân Mai. Đây là một trong những đơn vị đi đầu trong việc xây dựng hồ sơ và trồng rừng theo tiêu chuẩn FSC tại Nghệ An.

Khởi đầu từ năm 1993 tại khu vực giáp ranh Nam Thanh – Bắc Nghệ, khi đó vùng đất Tân Mai chỉ là những đồi núi trọc trơ trọi. Trải qua hơn 30 năm, từ những ngày khó khăn nhận hỗ trợ 400kg lương thực cho mỗi ha trồng rừng, đến việc tham gia các Chương trình 327 và Dự án 661, Doanh nghiệp trồng rừng Lê Duy Nguyên đã gây dựng nên một "gia tài" xanh khổng lồ.

Trực tiếp giới thiệu những khoảnh rừng lim xanh, sao đen và khu vực vườn ươm cây giống gió bầu, lim, mắc ca…, ông Lê Duy Ngoạn - Phó Giám đốc Doanh nghiệp trồng rừng Lê Duy Nguyên cho biết, doanh nghiệp luôn ưu tiên các loại cây bản địa lâu năm. Trong khi nhiều nơi chạy theo cây ngắn ngày để nhanh thu vốn, thì ngoài hơn 200 ha cây thông và keo cho khai thác hàng năm, doanh nghiệp kiên trì đầu tư trồng lim xanh, gió bầu (trầm hương) và sao đen. Muốn trồng rừng bền vững thì phải trồng cây lâu năm, không còn cách nào khác.

Thực tế đã chứng minh sự đúng đắn này khi những cánh rừng lim xanh 14-15 năm tuổi nay đã phát triển mạnh mẽ, cây to bằng cổ tay, cổ chân, tạo nên một hệ sinh thái rừng phòng hộ vững chãi. Doanh nghiệp thậm chí còn chủ động xây dựng vườn ươm giống lim xanh tại chỗ để cung ứng cho các dự án trồng rừng bền vững mới.

Theo chia sẻ từ thực tế triển khai trồng rừng theo chuẩn FSC 3 năm nay, ông Ngoạn cho biết, việc quản lý rừng theo tiêu chuẩn quốc tế khác xa so với cách làm truyền thống với một quy trình bài bản, nghiêm ngặt từ khâu trồng đến khai thác. Đó là các yêu cầu về an toàn lao động; vệ sinh môi trường; giám sát đa dạng sinh học; truy xuất nguồn gốc giống. Công nhân khi vào rừng khai thác bắt buộc phải có đầy đủ bảo hiểm và trang bị bảo hộ lao động.

Các lán trại công nhân phải được quy hoạch cách xa nguồn nước (sông, suối). Đặc biệt, phải có hệ thống hố vệ sinh đúng chuẩn, nghiêm cấm việc phóng uế bừa bãi hay xả thải ra môi trường rừng. Cán bộ quản lý phải đi tuần ít nhất 2 lần mỗi tuần và ghi chép nhật ký tỉ mỉ. Mọi biến động như phát hiện một con chim lạ hay một loài động vật xuất hiện trong khu vực rừng đều phải được báo cáo và lưu hồ sơ.

Cây giống đưa vào trồng phải có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo chất lượng, không được mua bán trôi nổi trên thị trường. Khi sản phẩm được xuất bán từ vùng rừng đã đạt chứng chỉ FSC thì các thủ tục xuất nhập khẩu, giao dịch cũng thuận lợi hơn và giá cả cũng cao hơn.

Có thể khẳng định, sự khắt khe trong trồng rừng theo tiêu chuẩn FSC chính là nền tảng để bảo vệ đa dạng sinh học và đảm bảo quyền lợi cho người lao động, đồng thời khẳng định uy tín của lâm sản Nghệ An trên trường quốc tế.

“

Trong năm 2025, diện tích rừng của Nghệ An được cấp chứng chỉ FSC hơn 11.000ha, nâng tổng diện tích được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững trên toàn tỉnh đến thời điểm hiện tại là hơn 40.000ha. Trong đó, rừng tự nhiên 1.777,1ha, rừng trồng 38.313,84ha. Diện tích rừng có chứng chỉ này chủ yếu là diện rừng trồng nguyên liệu của các hộ dân liên kết với các công ty, hợp tác xã để cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững.

Nỗ lực đạt chỉ tiêu năm 2026

Tại hội nghị tổng kết công tác lâm nghiệp năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, ông Nguyễn Danh Hùng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Để đạt mục tiêu có 70.000/ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC đến năm 2030 theo Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 23/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, dự kiến trong năm 2026 sẽ khuyến khích các doanh nghiệp liên kết với các hộ dân trồng rừng xây dựng hồ sơ, đánh giá cấp chứng chỉ cho khoảng 7.000ha rừng trồng tại các địa bàn Quỳ Hợp và Yên Thành.

Năm 2026 cũng được xác định là năm bản lề để Nghệ An bứt phá trong lộ trình phát triển lâm nghiệp bền vững. Theo đó, tỉnh đã đặt ra những mục tiêu cụ thể về phát triển kinh tế rừng, trong đó có mục tiêu bảo vệ tốt hơn 971.000ha rừng hiện có; khai thác 2,2 triệu m³ gỗ rừng trồng và kim ngạch xuất khẩu gỗ phải tăng trưởng vượt mức năm 2025.

Để đạt được mục tiêu này, hiện Nghệ An đang tập trung vào 3 giải pháp trọng tâm nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất lâm nghiệp theo hướng bền vững, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng, rừng bảo vệ… đáp ứng các tiêu chuẩn FSC.

Nhấn mạnh những mục tiêu trong năm 2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ yêu cầu các cấp ngành, địa phương, đơn vị tập trung triển khai hiệu quả nghị quyết về phát triển lâm nghiệp bền vững giai đoạn 2026 - 2030. Bảo vệ vững chắc diện tích rừng hiện có; nâng cao diện tích rừng gỗ lớn, rừng có chứng chỉ bền vững FSC; tăng giá trị xuất khẩu lâm sản. Đồng thời, ứng dụng mạnh mẽ viễn thám, GIS và dữ liệu số trong giám sát tài nguyên rừng để phát hiện sớm các vi phạm và nguy cơ cháy rừng. Triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu, đảm bảo người dân có thể sống và làm giàu từ rừng và bảo vệ rừng bền vững.

Bên cạnh đó, tổ chức triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển lâm nghiệp, nhất là chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính (ERPA), các chương trình mục tiêu quốc gia; gắn phát triển lâm nghiệp với cải thiện sinh kế nhằm nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt là khu vực miền núi.

Theo đó, tỉnh chủ trương siết chặt việc cấp phép các dự án sản xuất dăm gỗ thô, ưu tiên thu hút các dự án chế biến gỗ công nghệ cao, sản xuất nội thất và vật liệu mới. Mục tiêu là hình thành các cụm liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ theo chuỗi giá trị hiện đại. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trọng tâm là phát triển Dự án Khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ. Dự án này sẽ đóng vai trò trung tâm trong phát triển giống cây lâm nghiệp chất lượng cao (cây nuôi cấy mô) và quản trị rừng bằng dữ liệu số, viễn thám (GIS), trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị bay không người lái (UAV). Bên cạnh đó, việc chuyển đổi từ giống giâm cành truyền thống sang giống mô cũng sẽ giúp nâng cao đáng kể năng suất và chất lượng rừng trồng.