Bài 1: Mai Thúc Loan - quê hương và gia thế

(Baonghean) LTS: Hướng tới kỷ niệm 1.300 năm khởi nghĩa Hoan Châu và Lễ hội Vua Mai 2013, nhằm giúp bạn đọc hiểu rõ về một cuộc khởi nghĩa oanh liệt trên đất Hoan Châu, và thân thế, sự nghiệp của người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa là Mai Thúc Loan (Vua Mai), Báo Nghệ An trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc khái lược về cuộc khởi nghĩa Hoan Châu diễn ra cách đây 1.300 năm.

1. Quê hương

Mai Thúc Loan là một vị đế vương, anh hùng dân tộc, thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa Hoan Châu chống ách đô hộ nhà Đường đầu thế kỷ VIII. Sinh ra, lớn lên, dựng nghiệp trên đất Nghệ - Tĩnh, cuộc đời và sự nghiệp hiển hách của ông ghi đậm dấu ấn của quê hương xứ Nghệ.

Sách Khâm định Việt sử không giám cương mục của Quốc sử quán triều Nguyễn, ghi Mai Thúc Loan là “người Mai Phụ, huyện Thiên Lộc”. làng Mai Phụ xưa nay thuộc xã Mai Phụ,  huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Từ Mai Phụ, bà mẹ họ Mai đã dời lên Ngọc Trừng, nay thuộc xã Nam Thái, huyện nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Nhiều truyền thuyết dân gian, gia phả, văn tế, hát chầu văn… đều xác nhận quê hương của họ Mai từ Mai Phụ dời lên Ngọc Trừng.

Mai Thúc Loan sinh ra và lớn lên ở động Cồn Chèm (làng Ngọc Trừng, xã Nam Thái, Nam Đàn) - nơi ông chấp nhận muôn nỗi đắng cay, tủi nhục của một cậu bé mồ côi cho đến khi ông thành thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa Hoan Châu.

Tại các xã Nam Thái, Vân Diên và Thị trấn Nam Đàn còn bảo tồn nhiều di tích quý như mộ thân mẫu Vua Mai, đền thờ Mai Hắc Đế, di tích Thành Vạn An cùng nhiều tư liệu và lễ hội dân gian gắn liền với cuộc khởi nghĩa, kháng chiến của Vua Mai với niềm tôn vinh của nhân dân.

Phát tích ở vùng Nga Sơn – Thanh Hóa gắn liền với huyền tích “Quả dưa hấu” và nhân vật Mai An Tiêm từ thuở sơ khai dựng nước, đến nay dòng họ Mai đã có trực hệ ở hầu khắp các tỉnh, thành trong cả nước. Tại Nghệ An, Hà Tĩnh, đến nay theo họ Mai ở Việt Nam tập hợp đã có 26 chi họ, trải đều ở hai tỉnh. Cũng như nhiều dòng tộc khác của vùng Nghệ - Tĩnh, họ Mai đã góp phần tô thắm thêm lịch sử và truyền thống của người dân xứ Nghệ.

Về gia thế Mai Thúc Loan cũng còn một số khác biệt nhất định giữa tư liệu truyền thuyết, gia phả với các nguồn sử liệu khác cần tiếp tục nghiên cứu, xác minh, nhưng tất cả đều phản ánh ông là một người yêu nước, dũng cảm và mưu trí, sớm nuôi chí diệt thù cứu nước, cứu dân.

Theo truyện Hương lãm Mai Đế ký trong Tân đính hiệu bình Việt điện u linh thì Mai Thúc Loan có cha tên là Mai Sinh và mẹ là Vương Thị. Khi sinh ra Mai Thúc Loan, ông bà Mai Sinh đã căn cứ vào một giấc mộng của bà lúc sắp sinh. Chồng bà bèn đặt tên con là Phượng, tên tự là Thúc Loan, để ghi lại cái điềm được thấy trong giấc mộng.

Ngày nay, nhân dân xã Vân Diên, huyện Nam Đàn lại truyền tụng nhau: Cha của bà Mai mẫu là trưởng phu đồn điền muối Thạch Hà, bà Mai mẫu lại có thai với phu đồn điền muối nên theo lệ làng bà bị bỏ rọ trôi sông. Vì thương con gái nên cha bà đã bố trí làm một hình nộm, mặc quần áo giống như bà và đưa ra sông thả. Nhưng do sợ dân làng biết được nên ông đã bí mật đưa bà vào vùng núi non hẻo lánh (xã Vân Diên, Nam Đàn ngày nay) để trú ngụ và sinh con.

Hầu hết các tư liệu đều cho rằng, năm Mai Thúc Loan 10 tuổi, mẹ đi hái củi bị hổ giết hại, chẳng bao lâu cha mất, vị vua tương lai rơi vào cảnh mồ côi. Điều may mắn là một người bạn của cha Mai Thúc Loan là Đinh Thế đã đem Mai Thúc Loan về nuôi, coi ông như con đẻ và sau đó gả con gái Ngọc Tô cho ông.

Qua các nguồn tư liệu từ gia phả, thần phả… thì bà Ngọc Tô đã sinh hạ được người con gái đầu là Mai Thị Cầu, cặp song sinh tiếp theo là Mai Bảo Sơn, em là Mai Kỳ Sơn. Người con út mệnh yểu, sớm qua đời. Thời gian ngắn sau đó, thương con bà sinh bệnh rồi cũng mất sớm. Các con của ông bà sớm là những người con ngoan ngoãn, sau này lớn lên trở thành những người giỏi giang, có chí khí, yêu nước, thương dân. Theo nguồn tư liệu điền dã tại đền Dục Anh, ở Hòa Mục (phường Trung Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội), tại đền Điều Yêu, ở An Lão, Hải Phòng, cùng việc chắp nối tư liệu nghiên cứu của một số tác giả khác, có thể khẳng định về người vợ thứ hai của Vua Mai là bà Phạm Thị Uyển. Để thuận lợi cho mưu đồ việc quốc gia đại sự, đi lại khắp nơi trong nước với mục đích liên kết những người đồng tâm, đồng chí hướng, Mai Thúc Loan lấy người vợ thứ hai ngoài quê hương mình. Đường Lâm (quê bà Phạm Thị Uyển) thực sự là một căn cứ của cuộc khởi nghĩa do Mai Thúc Loan lãnh đạo.

Bài 1: Mai Thúc Loan - quê hương và gia thế ảnh 1

                                    Lễ hội Vua Mai ở Nam Đàn. Ảnh: Sỹ Minh.

Các con của Vua Mai sau này là những vị tướng chỉ huy các mặt trận trong khởi nghĩa Hoan Châu. Vùng Điều Yêu (xã Quốc Tuấn, huyện An Dương, Hải Phòng) vẫn còn lưu giữ thần tích và một số truyền thuyết về hoạt động của ba người con của Mai Thúc Loan là Mai Thị Cầu, Mai Bảo Sơn, Mai Kỳ Sơn.

Bia ký trên mộ Mai mẫu đã khắc ghi công đức, đóng góp của đại gia đình Mai Thúc Loan với đất nước: “… Các con cháu của bà như Vua Mai, con dâu đầu Đinh Thị Ngọc Tô, con dâu kế Phạm Thị Uyển, các cháu: Hoàng tử Cả (Mai Bảo Sơn), Hoàng tử thứ (Mai Kỳ Sơn), Mai Thúc Huy, Mai Thị Cầu đã hy sinh anh dũng…”. Đại gia đình Mai Thúc Loan đều góp công vào khởi nghĩa Hoan Châu và cuối cùng lần lượt trước, sau, ở mặt trận Hoan Châu hay Tống Bình, Đông Bắc, hiến dâng đời mình cho dân tộc, bảo vệ quê hương, đất nước, giữ vững khí tiết vì nền độc lập, tự chủ của nước Việt.

Khởi nghĩa Hoan Châu do Mai Thúc Loan lãnh đạo bùng nổ năm Quý Sửu, năm đầu niên hiệu Khai Nguyên đời vua Đường Huyền Tông, tức năm 713. Về năm thất bại, cũng từ những nguồn sử liệu trên cho phép kết luận là năm Nhâm Tuất, niên hiệu Khai Nguyên thứ 10 đời vua Đường Huyền Tông, tức năm 722. Dây cũng chính là những kết quả nghiên cứu mới đã được kết luận từ Hội thảo khoa học Quốc gia “Mai Thúc Loan với Khởi nghĩa Hoan Châu” do Khoa Lịch sử Trường Đại học Vinh phối hợp với Viện Sử học Việt Nam tổ chức năm 2008.

(Còn nữa)

Khoa Sử - ĐH Vinh

Tin mới

Công Vinh ghi bàn trong trận đấu giao hữu giữa các ngôi sao Việt Nam và huyền thoại Dortmund

Công Vinh ghi bàn trong trận đấu giao hữu giữa các ngôi sao Việt Nam và huyền thoại Dortmund

(Baonghean.vn) - Danh thủ Lê Công Vinh - cựu tiền đạo Sông Lam Nghệ An ghi bàn thắng từ chấm penalty trong trận đấu giao hữu giữa các ngôi sao Việt Nam và huyền thoại Dortmund. Trận đấu diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh ngày 28/9, kết thúc với tỷ số 4 - 1 nghiêng về đội bóng của danh thủ Jan Koller.
Tản văn: Ngoảnh mặt và đêm

Tản văn hay: Ngoảnh mặt và đêm

(Baonghean.vn) - Tản văn của Hồ Huy dù luôn có vẻ được viết bằng nỗi trải đời, bằng nhiều trăn trở dằn vặt, thì người đọc vẫn thấy những tia ánh sáng lóe lên ở phía sau những nỗi buồn. Khi viết về bóng đêm, Hồ Huy vẫn hé mở ra những ánh sáng. Khi viết về mặt đất, nơi tối tăm và chứa nhiều bí ẩn, Hồ Huy vẫn mô tả những mầm cây ươm chồi chuyển nhựa. 
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 28/9

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 28/9

(Baonghean.vn) - Cảng Hàng không Vinh hoạt động trở lại; Các thủy điện thông báo xả lũ; Cửa Lò biển động, xuất hiện triều cường, sóng lớn… là những thông tin nổi bật ngày 28/9.
Sân bay

Cảng hàng không Vinh hoạt động trở lại từ trưa 28/9

(Baonghean.vn) - Sau khi nhận định điều kiện thời tiết đảm bảo khai thác phục vụ hoạt động bay, các phương tiện, trang thiết bị, cơ sở hạ tầng đảm bảo điều kiện hoạt động bình thường, Cảng Hàng không Vinh chính thức mở cửa trở lại sớm hơn dự kiến.
Đội tuyển Việt Nam vô địch Giải giao hữu quốc tế: Mừng ít, lo nhiều?

Đội tuyển Việt Nam vô địch Giải giao hữu quốc tế: Mừng ít, lo nhiều?

(Baonghean.vn) - Giành ngôi vô địch một giải đấu giao hữu quốc tế tất nhiên là tin mừng của Đội tuyển Việt Nam trước thềm AFF Cup 2022. Nhưng chiến thắng quá dễ dàng trước Singapore (4-0) và Ấn Độ (3-0) lại khiến những người am tường lo nhiều hơn mừng, bởi những cữ dượt mới đây của thầy trò ông Park Hang-seo chưa đủ để nói lên điều gì trước đối thủ mạnh hơn phía trước.
Chương trình hoá đơn may mắn

Cục Thuế Nghệ An triển khai chương trình 'Hóa đơn may mắn'

(Baonghean.vn) - Nhằm khuyến khích người mua lấy hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ để quản lý doanh thu kinh doanh, tránh thất thu thuế, đồng thời khuyến khích người bán hàng hóa cung cấp dịch vụ sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, Cục Thuế Nghệ An triển khai chương trình “Hóa đơn may mắn” trên địa bàn.
Giáo viên Kỳ Sơn dìu nhau vượt lũ đến trường

Giáo viên Kỳ Sơn dìu nhau vượt lũ đến trường

(Baonghean.vn) - Sau cơn lũ quét đêm 4/9 và sáng 5/9, địa bàn các xã Hữu Lập, Bảo Nam và Chiêu Lưu (huyện Kỳ Sơn) bị thiệt hại nặng nề. Đường sá, cầu cống bị lũ cuốn, lấp và không thể lưu thông. Để vào được trường, giáo viên xã Bảo Nam phải đi thành từng tốp và dìu nhau vượt qua những con suối đầy nguy hiểm.
3 lưu ý để bảo vệ ô tô ngày mưa bão

3 lưu ý để bảo vệ ô tô ngày mưa, bão

Để hạn chế tối đa nguy cơ hỏng hóc, hư hại đối với ô tô trong những ngày mưa, bão, bên cạnh việc bố trí “nơi trú ẩn” an toàn cho xe, chủ nhân cũng cần chuẩn bị một số kiến thức, kỹ năng để có thể ứng phó và xử lý với trường hợp cần thiết.
Màn trình diễn của các cầu thủ Sông Lam Nghệ An sau đợt tập trung của các đội tuyển Việt Nam

Màn trình diễn của các cầu thủ Sông Lam Nghệ An sau đợt tập trung tại Đội tuyển Việt Nam

(Baonghean.vn) - Tại đợt tập trung các Đội tuyển quốc gia Việt Nam vừa qua, Sông Lam Nghệ An đã góp 5 tuyển thủ. Trong khi Đội trưởng Quế Ngọc Hải và Phan Văn Đức tập trung Đội tuyển Quốc gia tham gia Giải giao hữu quốc tế - Hưng Thịnh 2022, thì bộ 3 cầu thủ trẻ Hồ Văn Cường, Cao Văn Bình và Đinh Xuân Tiến cùng Đội tuyển U20 Việt Nam tham gia vòng loại U20 châu Á tại Indonesia.
Thỏa thuận không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc người lao động chịu trách nhiệm gì?

Thỏa thuận không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, người lao động chịu trách nhiệm gì?

(Baonghean.vn) -  Tôi ký hợp đồng lao động với công ty khai thác đá. Tôi không muốn trích nộp tiền bảo hiểm xã hội hàng tháng, mà muốn nhận tiền bảo hiểm xã hội trả vào lương. Vậy, nếu tôi thỏa thuận với người sử dụng lao động không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì tôi có phải chịu trách nhiệm gì không?