Đạo làm thầy của nhà giáo Văn Như Cương

(Baonghean) - Ngồi giữa các nhà khoa học về dự cuộc gặp mặt đầu Xuân 2013 với quê hương Nghệ An, GS. TS Văn Như Cương là người nổi trội nhất, thu hút ống kính quay phim, chụp ảnh của các phóng viên. Ở tuổi 75, giáo sư vẫn rất tráng kiện, vầng trán cao, đôi mắt sáng nhân từ, bộ râu dài, trắng như cước…

Mỗi lần gặp ông, tôi lại nhớ về câu chuyện: “Râu ria rậm rạp rất rầy rà”. Chẳng là năm 1957, tròn 20 tuổi, với thành tích học tập tối ưu, ông được Trường ĐHSP Hà Nội giữ lại làm cán bộ giảng dạy môn Toán, được cử đi Liên Xô (cũ) làm nghiên cứu sinh. Năm 1959, với tấm bằng đỏ Phó Tiến sĩ và bộ râu rậm rạp ông trở về Tổ quốc, cũng là lúc Trường ĐHSP Vinh quê ông được thành lập, ông viết đơn xung phong về đó.

Những năm tháng ở Trường ĐHSP Vinh, dẫu đi lại, nói năng, ứng xử, công việc rất nghiêm túc, luôn là giáo viên dạy giỏi, được sinh viên yêu mến, luôn là cán bộ giảng dạy trẻ say sưa nghiên cứu khoa học, có nhiều công trình được ứng dụng thực tiễn, nhiều đầu sách được xuất bản, ông vẫn không hề được tăng một bậc lương nào! Lý do, vì bộ râu?! Thủa ấy, công chức miền Bắc chưa ai để râu và cũng vì thế lần lượt từ tổ trưởng bộ môn, tổ trưởng công đoàn, Ban giám hiệu … mời ông lên gặp, khuyên nhủ và thậm chí răn đe ông phải cạo bộ râu đó đi! Ông chẳng nghe ai, vì không ai giải thích được cho ông vì sao để râu là không mô phạm? Mười năm, không được tăng lương, cực chẳng đã ông phải gửi thư lên tận Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên. Bộ trưởng can thiệp, ông mới được tăng một bậc lương! Kể lại chuyện những năm “Tiến sĩ Toán nuôi lợn, lợn nuôi tiến sĩ Toán đến trường”, giáo sư cười hóm hỉnh: “Lương” không tăng, nhưng “lượng” tăng nhiều!

GS. TS Văn Như Cương

Theo ông “lượng” tăng nhiều vì 15 năm gắn bó với Trường ĐHSP Vinh là những tháng ngày đẹp nhất. Đạn bom, thầy trò gồng gánh giáo trình ra miền Tây Thanh Hóa, rồi lại về Quỳnh Lưu … cuộc sộng vật chất tuy gian khổ nhưng tình nghĩa thầy trò sâu nặng, thầy “dạy thật”, trò “học thật”. Dạy thật, học thật nên chất lượng những giáo viên được nhà trường đào tạo thời ấy có ánh thép rõ ràng. Thương hiệu ĐHSP Vinh thời ấy ngang ngửa với ĐHSP Hà Nội. Chắt chiu thành công, thất bại, hạnh phúc, gian nan của 15 năm ấy đã để lại trong ông một minh triết cho đạo làm thầy, đó là “Dạy thật, học thật”! Chất lượng của một nền giáo dục theo giáo sư, cũng bắt nguồn từ bốn chữ đó.

Đạo làm thầy chỉ “Dạy thật” khi thật yêu nghề, yêu người, luôn luôn cắn rứt trong lòng về sự thiếu hụt kiến thức, kỹ năng sư phạm. Nếu một người thầy không thấy được sự “luôn luôn thiếu hụt” ấy, làm sao có động lực để tự giác, tự chủ say mê học tập thêm. Càng “dạy thật”, họ càng tìm ra nhiều điều mới lạ trong đời sống, nhiều con đường đưa kiến thức đến với học trò. Quá trình đó chính là sự khởi thủy và phát triển của các ý tưởng khoa học giáo dục từ thực tiễn sư phạm mà mình trải nghiệm. Vẫn phong cách trào lộng, hóm hỉnh rất Đồ Nghệ, giáo sư nói với chúng tôi: “Học thật” không thành “Học giả” (Lối học trang trí, để thăng quan tiến chức)! “Học thật” sẽ  tạo ra “thức giả” thật!

Nhiều lần trao đổi tâm tình với học trò, đồng nghiệp, phụ huynh Giáo sư đều  nói lên mối quan hệ biện chứng giữa “Dạy thật, học thật” trong đạo làm thầy và “Học thật” trong đạo làm người. Buồn vì do tác động của cơ chế thị trường, động cơ, mục tiêu học tập của không ít học sinh hiện nay có phần lệch lạc, Giáo sư vẫn cho rằng điều đó lỗi đầu tiên là ở “Sư” và “Phụ” (thầy cô và cha mẹ). Thầy, cô giáo và cha mẹ định hướng sai, tổ chức phương pháp học tập cho các em sai là nguyên nhân dẫn đến sự lệch lạc ở các em. Bởi các em vốn là tờ giấy trắng khi đến trường.

Theo giáo sư, một học sinh chỉ “Học thật” khi xác định được mục tiêu học tập của mình là để làm người, và nếu với mục tiêu đó canh cánh bên lòng, học sinh sẽ luôn trăn trở cùng thầy cô tìm ra phương pháp học tập thích hợp cho mình. Có chương trình học tập, rèn luyện nghiêm túc sẽ góp phần xây dựng được phong trào “Học thật” trong trường, trong lớp, trong từng giờ giảng và trong từng phút giây tự học ở nhà.

Thầy Văn Như Cương đứng lớp tại Trường THPT Lương Thế Vinh.

 Ảnh: Internet

Nhắc đến khẩu hiệu hành động của học sinh nhiều nước trên thế giới bây giờ là “Học để biết, học để làm, học để sống, học để chung sống, học để sáng tạo” theo giáo sư, đó là một chương trình hành động sư phạm cập nhật với những yêu cầu xây dựng con người mới hiện nay. Giáo sư cũng rất buồn khi trường học nào cũng có câu “Tiên học lễ, hậu học văn” đặt ở trên cao, trang trọng, nhưng trắc nghiệm thầy cô cho đến học sinh chẳng ai hiểu được đầy đủ cốt lõi ý nghĩa  của câu đó! GS Văn Như Cương chân thành: “Lê Nin đã nói lâu rồi, “Học! Học nữa, học mãi”. Vậy thì “Dạy thật, học thật” cũng chỉ là sự cụ thể hóa lời vĩ nhân vào trong một môi trường cụ thể, môi trường sư phạm mà thôi!”.

Có lẽ vì sự trăn trở này mà ngay sau khi về hưu giáo sư đã cùng một số đồng nghiệp tâm huyết với nghề, với người mở Trường THPT dân lập Lương Thế Vinh. Vừa là hiệu trưởng vừa là giáo viên, ông lại tiếp tục sự nghiệp “Dạy thật” của mình và đã gặt hái không ít thành công ở ngôi trường này. Thực tiễn ở Trường THPT dân lập Lương Thế Vinh đã giúp ông hoàn thành thêm hàng chục công trình nghiên cứu mới. Và có lẽ cùng vì sự trăn trở với “Dạy thật, học thật” mà dẫu ở Hà Nội, ông vẫn kiêm chức Chủ tịch danh dự Hội Khuyến học xã Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu). Hàng năm, không quản tuổi tác, đường sá xa xôi ông lại lăn lội về quê nhà để truyền đạo “Dạy thật, học thật”.

55 năm theo đạo làm thầy GS Văn Như Cương là một chiến sỹ trên mặt trận giáo dục, thủy chung và tận tụy, năng động và sáng tạo, tất cả vì học sinh thân yêu. Châm ngôn “Dạy thật, học thật” rút ra từ hơn nửa thế kỷ làm bạn cùng phấn trắng, bảng đen, cùng học sinh đã làm ông quên đi bao thác ghềnh, tuổi tác, để còn sức còn cống hiến!

Nguyễn Khắc Thuần (TP. Vinh)

tin mới

Đường hoa trên dốc Kẻ Lè ở Quỳ Châu

Đường hoa trên dốc Kẻ Lè ở Quỳ Châu

(Baonghean.vn) - Quốc Lộ 48A như dải lụa mềm vắt qua thị trấn Tân Lạc, huyện miền núi Quỳ Châu có hai con dốc khá nổi tiếng là Kẻ Lè và Bù Bài. Để tạo mỹ quan cho cửa ngõ thị trấn Tân Lạc, huyện Quỳ Châu từ đầu năm nay đã tổ chức thành công đường hoa trên dốc Kẻ Lè.

Chân dung những anh hùng người Nghệ qua lời kể của cựu phóng viên chiến trường

Chân dung những anh hùng người Nghệ qua lời kể của cựu phóng viên chiến trường

(Baonghean.vn) - Là ''thư ký của thời đại’’, nhà báo Nguyễn Thế Viên từng có mặt trong nhiều trận đánh lịch sử. Nhớ về Điện Biên, nhớ về 56 ngày đêm không ngủ, những cái tên như Trần Can, Phan Tư hay Phan Đình Giót vẫn mãi là huyền thoại trong ký ức của cựu phóng viên chiến trường.

Bâng khuâng... làng nồi Trù Sơn

Bâng khuâng... làng nồi Trù Sơn

(Baonghean.vn) - Hội tụ đầy đủ tiềm năng, lợi thế để phát triển mô hình du lịch trải nghiệm, nhưng để nghề làm nồi đất Trù Sơn (Đô Lương) vươn xa thì còn cần rất nhiều yếu tố…

Lưu giữ điệu ru của người Thái cổ

Lưu giữ điệu ru của người Thái cổ

(Baonghean.vn) - Để lưu giữ những làn điệu ru con của dân tộc Thái, các thành viên CLB Bảo tồn bản sắc văn hóa Thái tại bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu) đã thay nhau tìm hiểu, ghi chép lại các điệu hát ru, đồng thời tổ chức các lớp học để truyền dạy cho con cháu.

Điểm tựa của những người phụ nữ vùng biển

Điểm tựa của những người phụ nữ vùng biển

(Baonghean.vn) - Thấu hiểu nỗi đau của những người vợ mất chồng, của con mất cha nơi biển lớn, Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp tại vùng biển Quỳnh Lưu đã tích cực đồng hành với những người phụ nữ yếu thế, tổ chức nhiều hoạt động hỗ trợ, sẻ chia với những hoàn cảnh khó khăn.

Làng khoa bảng ở Nghệ An làm du lịch

Làng khoa bảng ở Nghệ An làm du lịch

(Baonghean.vn) - Hiếm có một vùng quê nào lại có nhiều người đỗ đạt thành danh và có nhiều di tích được xếp hạng như xã Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu). Nắm bắt lợi thế đó, gần đây địa phương này đã tiên phong phát triển du lịch, với những tour du lịch mang nhiều ý nghĩa.

Cùng Mường Chiêng Ngam vui hội Hang Bua

Cùng Mường Chiêng Ngam vui hội Hang Bua

(Baonghean.vn) - Lễ hội Hang Bua ở huyện Quỳ Châu là một sinh hoạt văn hóa tâm linh của cộng đồng người Thái phía Tây Bắc Nghệ An. Sinh hoạt văn hóa này cũng là không gian lưu giữ những nét truyền thống của cư dân bản địa vừa góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của người dân địa phương

Trai làng biển vác 'kiệu bay' trong màn chạy ói, chen nhau 'cướp' lộc tại Lễ hội Đền Cờn

Trai làng biển vác 'kiệu bay' trong màn chạy ói, chen nhau 'cướp' lộc tại Lễ hội Đền Cờn

(Baonghean.vn) - Lễ hội Đền Cờn năm 2024 có nhiều hoạt động, trò chơi dân gian, nhưng đặc sắc nhất là tục chạy ói với màn rước kiệu, tung kiệu bay trên biển. Tục chạy ói thường được tổ chức vào sáng ngày 21 tháng Giêng Âm lịch hàng năm, là nghi lễ quan trọng với ngư dân vùng biển.

Lễ hội đền Vạn - Cửa Rào: Tưởng nhớ công lao của Đốc tướng Đoàn Nhữ Hài và quân binh thời Trần

Lễ hội đền Vạn - Cửa Rào: Tưởng nhớ công lao của Đốc tướng Đoàn Nhữ Hài và quân binh thời Trần

(Baonghean.vn) - Nằm ở ngã ba sông, nơi hợp lưu của dòng Nậm Nơn và Nậm Mộ để hình thành nên dòng sông Cả kỳ vĩ bồi đắp cho vùng hạ du, đền Vạn - Cửa Rào được xem là ngôi đền linh thiêng nhất miền Tây xứ Nghệ. Sáng 1/3 (20 tháng Giêng), người dân muôn phương đã nô nức dự Lễ hội đền Vạn - Cửa Rào.

Sẵn sàng cho Lễ hội Hang Bua

Sẵn sàng cho Lễ hội Hang Bua

(Baonghean.vn) - Hang Bua là thắng cảnh tự nhiên nằm trong dãy núi đá vôi “Phà Én” thuộc xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu, cách thành phố Vinh 170km về phía Tây Bắc. Lễ hội Hang Bua là một trong những lễ hội lớn nhất của đồng bào các dân tộc của huyện nói riêng và vùng Tây Bắc Nghệ An nói chung.

Lưu mãi nét đẹp văn hoá Thổ ở làng Mo Mới

Lưu mãi nét đẹp văn hoá Thổ ở làng Mo Mới

(Baonghean.vn) - Gìn giữ và nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ là việc được các cấp ngành cùng đồng bào vùng Tây Bắc Nghệ An chú trọng. Ở làng Mo Mới, xã Nghĩa Xuân (Quỳ Hợp), bà con dân tộc Thổ tích cực sưu tầm, trao truyền những làn điệu dân ca, dân vũ cho thế hệ trẻ.

Người 'giữ lửa' nghề rèn truyền thống của người Mông

Người 'giữ lửa' nghề rèn truyền thống của người Mông

(Baonghean.vn) - Là thế hệ thứ 3 trong gia đình người Mông gắn bó với nghề rèn truyền thống, ông Và Tông Dê (Tương Dương) ngày ngày thổi lửa làm ra không biết bao nhiêu dụng cụ lao động cho bà con. Lò rèn không chỉ nuôi sống gia đình ông mà còn là nơi lưu giữ nghề truyền thống của đồng bào Mông.

Sắc Xuân trên trang phục phụ nữ dân tộc Mông

Sắc Xuân trên trang phục phụ nữ dân tộc Mông

(Baonghean.vn) - Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, lên các bản làng vùng cao, đặc biệt là đến các bản có đồng bào Mông sinh sống, nhiều khách du lịch rất ấn tượng bởi sắc màu trên những bộ trang phục của người phụ nữ, dường như thấy được sắc Xuân trong đó...

Về miền Tây xứ Nghệ khám phá trang phục người Thái cổ

Về miền Tây xứ Nghệ khám phá trang phục người Thái cổ

(Baonghean.vn) - Tại bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến, huyện Quỳ Châu), người dân nơi đây vẫn lưu giữ một bộ trang phục của người Thái cổ. Với những họa tiết, hoa văn được thêu một cách tỉ mỉ, kỳ công, bộ trang phục sau hơn 100 năm vẫn giữ được vẹn nguyên giá trị vốn có.

Chuyện 'giữ' cá mát ở Nặm Cướm

Chuyện 'giữ' cá mát ở Nặm Cướm

(Baonghean.vn) - Qua một thời gian dài khai thác tận diệt, nguồn cá mát dần cạn kiệt. Trước thực trạng đó, năm 2023, chính quyền xã Diên Lãm (Quỳ Châu) đã ban hành đề án “Bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá mát Nặm Cướm”…

Ngõ phố thắm tình dân

Ngõ phố thắm tình dân

(Baonghean.vn) - Các ngõ phố được trang hoàng sạch, đẹp để đón Tết nguyên đán Giáp Thìn 2024. Rất nhiều công trình, phần việc in dấu tình đoàn kết của các hộ dân. Điều đó càng tô thắm thêm tình dân trên mỗi ngõ phố ở thành Vinh. 

'Tôi tự hào là một người Nghệ'

'Tôi tự hào là một người Nghệ'

(Baonghean.vn) - Mắc chứng teo cơ tủy sống từ nhỏ, chị Nguyễn Thị Vân (SN 1986), quê Nghi Lộc, được biết đến là một nhân vật có tầm ảnh hưởng tới xã hội, nhất là trong cộng đồng người khuyết tật. Trò chuyện với phóng viên Báo Nghệ An, chị tự hào nhận mình có những “cá tính” đặc trưng rất Nghệ.