Dấu xưa Ngọc Lâm

(Baonghean) - Từ trung tâm Rộ ngược đường 533 qua núi Truông, hay từ Dùng xuôi về cầu Hói Lâm là đến làng Ngọc Lâm, xã Thanh An (Thanh Chương) - Một vùng quê bình dị nằm bên hữu ngạn sông Lam, có truyền thống văn hoá, lịch sử lâu đời.

Quán Tràng An (xã Thanh An, Thanh Chương).
Quán Tràng An (xã Thanh An, Thanh Chương).

Làng bắt đầu từ bờ sông kéo sâu vào trong núi. Sông Lam quanh co phía Bắc, bồi đắp phù sa. “Thượng núi Lâm, hạ núi Mồ” sừng sững, che chắn cho làng. Hơn 5 thế kỷ, kể từ ngày Quận công dòng họ Nguyễn Cảnh về chiêu dân lập làng, nhiều công trình văn hoá tâm linh đã được người dân địa phương dựng xây trên mảnh đất này: đền Bản Cảnh, đền Cả, đền Hai, đền Thống Lĩnh, đền Quan Quận, chùa Lang… Nhưng do thời gian, chiến tranh và cả sự vô tình của con người, những công trình ấy, đến nay chỉ còn dấu tích.

Theo các cụ cao niên, ngày xưa, làng có đình Ngọc Lâm to đẹp, thờ 8 vị thần linh, tọa lạc bên bờ sông Lam. Trước cổng có 2 trụ biểu, nghê chầu. Nhà thượng 1 gian, 2 hồi, có 2 ông tượng và 3 hương án. Nhà hạ 3 gian, đặt 2 bộ phản lim dài, rộng, cho quan, dân ngồi, mỗi khi có việc. Những ngày đi tuần, lính Pháp, lính khố xanh, khố đỏ cũng vào nghỉ tại đây. Đình có 1 cái trống “to hơn nống nậy” và một cái dùi to bằng bắp chân, mỗi lúc đánh lên, vang vọng cả vùng Ngọc Lâm, Vĩnh Thọ. Hàng năm, tại đình thường làm lễ khai xuân, khai hạ, cầu yên… Những người tham dự phải mặc quần trắng, áo dài đen chỉnh tề theo quy định.

Cạnh đình là chợ, nên dân gọi là chợ Đình, do ông lý trưởng – Tú Đằng lập nên từ thế kỷ trước. Chuyện kể rằng: ngày đó nhà ông Tú có công, bà vợ đi chợ Lạt mua đồ về giỗ cha nhưng bị kẻ gian cướp hết. Ông Tú liền xin làng “cưới chợ”, sẵn sàng cung cấp đất bãi để bà con có nơi tụ họp và bán rẻ lúa gạo 10 ngày, khuyến khích dân làng và dân các nơi về mua bán. Chợ Đình ra đời từ đó, ngày càng có tiếng và trở thành nơi trao đổi sản vật của cả vùng. Bến Đình ngay dưới chợ Đình không chỉ là nơi tắm giặt, sinh hoạt của làng, mà còn là nơi thuyền bè chuyên chở hàng hoá, qua lại đông vui.

Theo cụ Trần Trọng Thanh (96 tuổi đời – 65 tuổi đảng), những năm 1930 - 1931, tiếng trống phát ra từ đình Ngọc Lâm là một trong những hiệu lệnh đấu tranh. Dân các làng nghe trống dục, thấy cờ đỏ búa liềm tung bay trên đỉnh núi Mồ, đã kéo về huyện đường, về đồn Thanh Quả, biểu tình chống Pháp. Trong Cách mạng tháng Tám, tiếng trống làng lại vang lên. Đình Ngọc Lâm là nơi cán bộ về diễn thuyết, chỉ đạo cướp chính quyền. Bà con tập trung giữa chợ. Lý trưởng, hương bộ phải mang con dấu, giấy tờ ra nộp cho cách mạng... Sau bao biến đổi, thăng trầm, đình xưa bị đưa về bên kia sông, chợ xưa đã dời đi chỗ khác. Trên nền đất năm nào, bây giờ là nhà dân và trụ sở UBND xã Thanh An.  

Làng có quán Tràng An nổi tiếng, dân địa phương thường gọi là quán Thánh hay quán Trùng Diêm, được xây dựng vào năm Tự Đức thứ 23 (1870) để thờ Khổng Tử và các vị tiên hiền đậu đạt, có công với dân, với nước. Quán tọa lạc trên một vùng đất rộng, cổng hướng ra cánh đồng. Nhà hạ 5 gian gỗ lim để trống. Nhà thượng 3 gian, 14 cột lim vững chãi, kết cấu theo kiểu “trùng thiềm” nhiều mái, lợp ngói âm dương. Qua thời gian, quán chỉ còn lại nhà thượng. Năm 2014 di tích quán Thánh đã được chính quyền và nhân dân địa phương trùng tu, tôn tạo. Trong khuôn viên 671m2, gồm trụ biểu, tường bao, sân gạch, nhà bia, nhà thượng đều được tu bổ, xây dựng khang trang.

Gần 150 năm, mái ngói rêu phong in dấu thời gian, quán Thánh không chỉ là nơi tế lễ của làng; nơi bình thơ của phường “tư văn”, “sỹ hội”; nơi sỹ tử, trước lúc lên đường ứng thí, thường đến cầu khoa, mà nơi đây còn là chứng tích của bao sự kiện diễn ra trên quê hương này. Quán là trường học đầu tiên của làng (thời Pháp thuộc); là nơi nhân dân mít tinh biểu tình chống thực dân phong kiến, giành chính quyền của vùng Ngọc Lâm, Thanh Quả – Chi Nê (1943 – 1945); là nơi sản xuất vũ khí của huyện, xưởng vũ khí Lê Viết Thuật; là trường học, trụ sở của Đảng uỷ, UBND xã… Ngày nay, Quán Thánh là di tích lịch sử, trung tâm văn hoá; nơi diễn ra các hoạt động văn hoá của địa phương.

Làng Ngọc Lâm có lịch sử lâu đời, là nơi lập nghiệp của nhiều dòng họ. Người dân nơi đây còn truyền tụng câu ca, nói về những dòng họ lớn trong làng: “Nhất Cảnh, nhì Danh, tam Trần, tứ Quốc” (đứng đầu là họ Nguyễn Cảnh, sau là họ Nguyễn Danh, Trần Văn, Nguyễn Quốc). Giữa làng có nhà thờ họ Nguyễn Cảnh đã mấy trăm năm. Ông tổ dòng họ Nguyễn Cảnh ở Ngọc Lâm - Tham đốc đô uý - Lỵ Quận công Nguyễn Cảnh Cống (1585 – 1643) là đời thứ 7; là 1 trong 18 vị Quận công của họ Nguyễn Cảnh ở Nghệ An. Ông với 2 người con khác là Thọ lộc hầu (chưa rõ tên), Tuỳ trung hầu Nguyễn Cảnh Sử - đều là những võ tướng thời Lê. Hậu duệ của các ông, thời phong kiến, có nhiều người học giỏi, nhưng chỉ ở quê dạy học, bốc thuốc giúp dân…

Làng Ngọc Lâm, chẳng còn nữa mái đình bến nước thuở xưa, nhưng tiếng trống đình thì vẫn còn vang trong ký ức. Lần theo câu hát năm nào của nhạc sỹ Phan Thanh Chương “Quán Tràng An thấm máu cha ông, giục ta đi…” về thăm lại quán xưa, nghe xướng hoạ thơ Xuân trong khói hương trầm mặc, cảm nhận sự giao hoà kim cổ nơi đây, mà thấy lòng xúc động xiết bao ! Yêu thay mảnh đất quê mình!

Huy Thư

Tin mới

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Tuyệt đối không chủ quan, mất cảnh giác với bão Noru

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Tuyệt đối không chủ quan, mất cảnh giác với bão Noru

Sáng 26/9, mở đầu Hội nghị trực tuyến toàn quốc về đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công và thực hiện ba chương trình mục tiêu quốc gia, trước diễn biến phức tạp của bão số 4 (tên quốc tế là bão Noru), Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chỉ đạo "nóng" các bộ, ngành, địa phương tập trung phòng, chống bão.
Trọng Hoàng sẽ thi đấu vị trí nào ở Sông Lam Nghệ An?

Trọng Hoàng sẽ thi đấu vị trí nào ở Sông Lam Nghệ An?

(Baonghean.vn) - Những ngày gần đây, người hâm mộ xứ Nghệ đang rất vui mừng khi chứng kiến tiền vệ Nguyễn Trọng Hoàng quay trở lại tập luyện sau một quãng thời gian dài điều trị chấn thương. Sự trở lại của cầu thủ 33 tuổi này giống như việc Sông Lam Nghệ An bổ sung thêm được 1 “ngoại binh mới”, nhất là trong bối cảnh đội bóng xứ Nghệ đang có những sa sút trong thời gian vừa qua.
Bộ đội Biên phòng đưa internet về bản biên giới

Bộ đội Biên phòng đưa internet về bản biên giới

(Baonghean.vn) -  Ở nơi biên cương xa xôi của Tổ quốc có một ngôi nhà đặc biệt, khi đến đây người dân không chỉ được lựa chọn các vật dụng phục vụ cho sinh hoạt mà còn được sử dụng miễn phí các thiết bị công nghệ. Mô hình do chính cán bộ, chiến sĩ đồn Biên phòng Mỹ Lý, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Nghệ An dựng lên với mong muốn giúp đỡ người dân vùng cao.
Bạo lực học đường

Bạo lực học đường

(Baonghean.vn) - Báo chí đã viết nhiều về đề tài này. Cả xã hội đã nhiều lần báo động. Nhưng báo động mãi rồi, vẫn chưa có giải pháp nào quyết liệt và triệt để.
Messi kể về giai đoạn khó khăn ở PSG; HLV Park Hang Seo bất ngờ gặp ‘nạn’ trên sân tập

Messi kể về giai đoạn khó khăn ở PSG; HLV Park Hang Seo bất ngờ gặp ‘nạn’ trên sân tập

(Baonghean.vn) - Sau mùa giải ra mắt PSG không thành công, Lionel Messi cho biết anh đã tìm lại cảm hứng chơi bóng để hướng tới World Cup 2022; Tai nạn hy hữu xảy ra trên sân tập của đội tuyển Việt Nam với nhân vật trung tâm là HLV trưởng Park Hang Seo khiến những ai chứng kiến đều phải bật cười... là những thông tin thể thao đáng chú ý 24h qua.
Hướng di chuyển của cơn bão Noru. (Nguồn: nchmf.gov.vn)

Nghệ An ra công điện ứng phó khẩn cấp với bão số 4

(Baonghean.vn) - Chủ tịch UBND tỉnh - Trưởng ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai - tìm kiếm cứu nạn và phòng thủ dân sự tỉnh yêu cầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân các huyện, thành phố, thị xã, các đơn vị liên quan tập trung chỉ đạo, triển khai công tác ứng phó bão số 4 theo phương châm "4 tại chỗ”, với tinh thần khẩn trương, quyết liệt nhất.
Nữ giáo viên xuất sắc xứ Nghệ và hành trình đến Hoa Kỳ

Nữ giáo viên xuất sắc xứ Nghệ và hành trình đến Hoa Kỳ

(Baonghean.vn) -  Tháng 9 này, cô giáo Dương Thị Thanh (Trường THPT Thanh Chương 3) là 1 trong 4 giáo viên Tiếng Anh của cả nước được Bộ Ngoại giao và Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam mời tham dự Chương trình trao đổi Giáo viên xuất sắc Fulbright năm 2022. Từ Hoa Kỳ, cô giáo Dương Thị Thanh có những chia sẻ với Báo Nghệ An về chuyến đi đặc biệt này.
Truyện ngắn: Chiếc áo của thầy

Đọc truyện đêm khuya: Chiếc áo của thầy

(Baonghean.vn) - Bằng lối kết cấu lắp ghép ở đó đan xen giữa hiện tại và quá khứ, Bùi Việt Phương đã kể lại cho chúng ta một câu chuyện thật ấm nồng về tình thầy trò, bên cạnh đó đã khắc họa nhân vật những người thầy giản dị mà cao cả, những người đã mang một lớp học đầy tình thương đến cho những học sinh nghèo vùng cao. Với ngôn ngữ khá linh hoạt, vừa giàu chất tự sự vừa đẫm chất trữ tình, truyện ngắn của Bùi Việt Phương gieo vào lòng người đọc thật nhiều cảm xúc, và có lẽ là cả những giọt nước mắt nữa.
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 25/9

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 25/9

(Baonghean.vn) - Chương trình “Mẹ đỡ đầu - Kết nối yêu thương"; Nghệ An triển khai các phương án ứng phó bão Noru; Vận hành điều tiết các hồ chứa thủy điện; Nghệ sĩ Xuân Bắc tham gia Chương trình "Sinh con, sinh cha" tại Nghệ An... là những nội dung chính trong ngày 25/9.
Hãy sống như thể 'Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian'

Hãy sống như thể 'Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian'

(Baonghean.vn) - “Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian” là tiểu thuyết nổi tiếng của Ocean Vương vừa được trao giải thưởng Sách hay 2022 ở hạng mục Văn học, cùng với tiểu thuyết “Những ngã tư và những cột đèn” của Trần Dần. Sách hay là giải thưởng độc lập, đã trải qua 11 mùa trao giải, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa đọc hiện nay.
Đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu: 'Theo dõi chặt diễn biến, không được chủ quan trước bão Noru'

Đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu: 'Theo dõi chặt diễn biến, không được chủ quan trước bão Noru'

(Baonghean.vn) - Chiều 25/9, sau cuộc họp trực tuyến do Ban Chỉ đạo Quốc gia về phòng, chống thiên tai tổ chức, Nghệ An tiếp tục họp chỉ đạo triển khai các phương án nhằm chủ động ứng phó với bão Noru dưới sự chủ trì của đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh.