Hoàn thiện chính sách, tháo nút thắt cho bảo hiểm nông nghiệp - Bài 2: Vì sao nông dân, doanh nghiệp chưa mặn mà?
Tuy đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong giai đoạn thí điểm, nhưng thực tế đến nay tỷ lệ tham gia thấp và phạm vi hạn chế. Mặc dù có chính sách hỗ trợ, tỷ lệ người nông dân, hộ sản xuất tại Nghệ An tham gia bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) còn rất khiêm tốn và đã dừng lại mấy năm nay.
Nhóm Phóng viên • 30/11/2025
Tuy đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong giai đoạn thí điểm, nhưng thực tế đến nay tỷ lệ tham gia thấp và phạm vi hạn chế. Mặc dù có chính sách hỗ trợ, tỷ lệ người nông dân, hộ sản xuất tại Nghệ An tham gia bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) còn rất khiêm tốn và đã dừng lại mấy năm nay.
Nghệ An là một trong những địa phương sớm tham gia triển khai thí điểm chương trình BHNN theo chủ trương của Chính phủ. Với chính sách hỗ trợ phí từ ngân sách Nhà nước, chương trình thí điểm trong 3 năm (2011-2013) đã đạt kết quả khả quan khi có 6 huyện tham gia gồm: Yên Thành, Diễn Châu, Quỳnh Lưu (bảo hiểm cây lúa); Đô Lương, Thanh Chương, Tương Dương (bảo hiểm vật nuôi trâu, bò, lợn). Tại các địa phương, bà con đã nhận được tổng cộng 8,394 tỷ đồng tiền bảo hiểm, trong đó bảo hiểm cây lúa là 5,994 tỷ đồng. Việc chi trả, bồi thường kịp thời đã giúp các hộ dân phục hồi sản xuất, ổn định cuộc sống và nâng cao nhận thức về sự cần thiết của BHNN.
Tuy nhiên, dù có chính sách hỗ trợ và nhu cầu thực tế rất lớn, BHNN ở Nghệ An vẫn còn hạn chế về phạm vi và đối tượng tiếp cận. Tỷ lệ nông dân tham gia thấp và chưa bền vững. Thậm chí, nhiều bà con sau khi tham gia thí điểm đã "quay lưng" với loại hình bảo hiểm này. Sau 3 năm thí điểm, Nghệ An tiếp tục triển khai theo Nghị định số 58/2018/NĐ-CP nhưng chỉ thực hiện được vài vụ rồi dừng lại cho đến nay.
Tại bản Xốp Kha, một địa bàn vùng sâu, vùng xa của xã vùng cao Yên Hòa, thuộc huyện Tương Dương cũ, cuối tháng 10/2025, bà Moong Thị Kha buồn bã kể về đàn lợn 11 con vừa bị chết do dịch tả lợn châu Phi. Bà nghẹn ngào: “Đây là tất cả gia tài lớn nhất của gia đình, thiên tai bão lũ thiệt hại nhà cửa, đường sá còn chưa khắc phục xong, Tết sắp đến, nhà chỉ trông chờ vào đàn lợn này, vậy mà giờ trắng tay”. Hỏi bà Moong Thị Kha về các khoản hỗ trợ khi gia đình bị thiệt hại như vậy, bà cho biết, cách đây khoảng 10 năm Nhà nước có hỗ trợ cho bà con mua BHNN đối với đàn vật nuôi, gia đình bà có tham gia nhưng giấy tờ, các bước làm thủ tục mất nhiều thời gian và phải thường xuyên báo cáo với cán bộ thôn, bản, cán bộ xã. Trong khi gia đình bà ở vùng sâu, vùng xa, không có điện thoại, mỗi lần có vật nuôi ốm, bệnh lại phải đi lại xa xôi, vất vả, nên sau này bà không muốn tham gia nữa.
.jpg)
Không chỉ ở bản Xốp Kha, mà với hàng trăm hộ chăn nuôi trên địa bàn xã Yên Hòa, theo tìm hiểu của chúng tôi, đã nhiều năm rồi BHNN không còn được nhắc đến. Bà Trần Thị Sen - Trưởng phòng Kinh tế xã Yên Hòa, trước đây là Phó Chủ tịch UBND xã Yên Thắng cũ, cũng khẳng định điều này. Bà Sen cho hay, trên địa bàn xã Yên Thắng cũ (nay nhập với xã Yên Hòa), những năm 2014-2015 địa phương có triển khai tuyên truyền về BHNN theo diện được Nhà nước hỗ trợ chi phí mua, sau đó một số hộ tham gia cũng có được hỗ trợ, đền bù khi dịch bệnh, thiên tai gây tổn thất cho gia súc, gia cầm nhưng kinh phí hỗ trợ chỉ bằng một phần nhỏ so với thiệt hại. Thêm vào đó thủ tục pháp lý phải qua nhiều bước rất mất thời gian.
Chăn nuôi trâu bò ở vùng cao gặp nhiều rủi ro do thời tiết, địa hình bất lợi, rất cần BHNN. Trong ảnh: trâu bò chết do dịch bệnh tại xã Huồi Tụ (huyện Kỳ Sơn cũ). Ảnh: HT
Chăn nuôi trâu bò ở vùng cao gặp nhiều rủi ro do thời tiết, địa hình bất lợi, rất cần BHNN. Trong ảnh: trâu bò chết do dịch bệnh tại xã Huồi Tụ (huyện Kỳ Sơn cũ). Ảnh: HT
Tương tự, tại địa bàn huyện Quỳ Châu cũ, ông Trần Văn Hoàng, trước đây là Chủ tịch UBND xã Châu Tiến, nay là cán bộ UBND xã Hùng Chân cho biết, những năm 2014-2015 tỉnh có triển khai hỗ trợ người dân Châu Tiến mua BHNN. Đến những năm 2021-2022 chính sách BHNN cũng được tuyên truyền đến người dân song không có hộ nào tham gia. “Người dân vùng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc mua BHNN còn rất hạn chế. Thêm vào đó, những thủ tục liên quan đến các quy trình, chế độ chi trả, bồi thường còn phức tạp, liên quan nhiều cấp ngành nên đa số bà con có tâm lý e ngại. Hơn nữa chăn nuôi chủ yếu nhỏ lẻ, trên địa bàn không có trang trại, gia trại quy mô, nên nhu cầu bảo đảm cho vật nuôi cũng không cao” - ông Trần Văn Hoàng cho biết.
Người dân vùng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc mua BHNN còn rất hạn chế. Thêm vào đó, những thủ tục liên quan đến các quy trình, chế độ chi trả, bồi thường còn phức tạp, liên quan nhiều cấp ngành nên đa số bà con có tâm lý e ngại".
Ông TRẦN VĂN HOÀNG - cán bộ UBND xã Hùng Chân
Cũng với câu hỏi tương tự về tình hình tham gia BHNN trên địa bàn, lãnh đạo nhiều xã trên địa bàn các huyện Tương Dương, Anh Sơn (cũ) cũng khẳng định, đã nhiều năm nay chính sách về BHNN không thấy triển khai, nếu có cũng rất ít hộ dân tham gia. Còn ở địa bàn huyện Kỳ Sơn cũ, lãnh đạo các xã đều khẳng định BHNN chưa “vươn” đến địa bàn rẻo cao này, cho dù đây là địa phương có ngành nghề mũi nhọn là chăn nuôi đại gia súc với tổng đàn trâu khoảng 12.000 con, đàn bò hơn 45.000 con và tổng đàn lợn khoảng 30.000 con.
Ngoài nguyên nhân về hạn chế trong cách nhìn nhận về ưu điểm của chính sách BHNN, thì những thủ tục, quy định khá phức tạp trong các khâu triển khai chi trả cũng đang là rào cản lớn. Bà Trần Thị Sen - Trưởng phòng Kinh tế xã Yên Hòa bày tỏ: “Chưa tính đến số tiền mua và số tiền được đền bù nếu xảy ra thiệt hại, hộ tham gia BHNN cho vật nuôi phải đáp ứng các yêu cầu như đàn vật nuôi phải tuân thủ lịch tiêm phòng vắc-xin theo quy định. Việc xác minh thực tế khi triển khai cũng như đánh giá khi xảy ra sự cố yêu cầu cán bộ địa phương, trước đây là xã và ban quản lý thôn, bản phải kiểm tra thực địa, xác nhận tình trạng sau đó hỗ trợ hộ dân phối hợp với cơ quan bảo hiểm hoàn thiện hồ sơ. Việc này rất khó, vì địa bàn vùng cao người dân sinh sống rải rác, thậm chí ở những nơi hẻo lánh, không có sóng điện thoại… nên việc trình báo hoặc tiếp cận kịp thời rất khó khăn”.
“Đặc biệt, với điều kiện như chính quyền 3 cấp trước đây, cán bộ xã, bản có thể hỗ trợ. Nhưng nay đã chuyển sang mô hình mới, khối lượng công việc đồ sộ của chính quyền cấp xã thì việc đáp ứng nhân lực để phối hợp giúp người dân tham gia BHNN như trước đây là hết sức khó khăn nếu không nói là không thể” - bà Sen chia sẻ.
Theo đánh giá chung của lãnh đạo các địa phương, một trong những “rào cản” lớn nhất ảnh hưởng đến triển khai BHNN là nhiều quy định vẫn chưa phù hợp với thực tế. Thực tế triển khai tại các huyện Diễn Châu, Yên Thành và Quỳnh Lưu cũ - 3 địa phương được hỗ trợ phí BHNN đối với cây lúa, việc triển khai bảo hiểm với loại cây trồng chủ lực này rất hạn chế và không đạt được như kỳ vọng. Nếu vẫn triển khai như từ trước đến nay là rất khó khả thi. Lợi nhuận từ sản xuất lúa không cao, trong khi cách tính, mức tính, căn cứ để được hưởng bảo hiểm khi có thiệt hại xảy ra không sát với thực tế. Dẫn đến nhiều trường hợp bà con đã tham gia nhưng khi mất mùa vẫn không được hỗ trợ do quy định “mất mùa riêng”, gây bức xúc trong dân và rất khó khăn để có thể nhân rộng.
Ông Trần Mạnh Hồng - Phòng Kinh tế xã Kim Liên cũng bày tỏ, năm 2025, cơn bão số 10 đã làm gần 2.000ha lúa của xã mất trắng, thiên tai những năm qua xảy ra thường xuyên, nhưng nếu vẫn triển khai BHNN như trước đây thì rất khó để thu hút nông dân. Cần có sự tham gia của các HTX, tổ hợp tác, xóm… đóng vai trò như những cánh tay nối dài. Các quy định về thống kê thiệt hại, căn cứ, mức và phương thức bồi thường cũng cần được sửa đổi phù hợp với thực tế sản xuất, đảm bảo nông dân được nhận bảo hiểm tương xứng khi có thiệt hại xảy ra thì bà con mới hào hứng tham gia.
Lý giải nguyên nhân khiến nông dân trên địa bàn xã không mặn mà khi được “mời” mua BHNN cho vật nuôi, ông Lê Mỹ Trang, người có hàng chục năm là Giám đốc Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp ở huyện Quỳ Châu cũ, nay là xã Quỳ Châu cho biết, ngoài thủ tục còn rườm rà và cứng nhắc, việc phối hợp giữa các ngành liên quan với địa phương và đơn vị BHNN còn “khúc mắc”. Trong quy trình, thủ tục để xác nhận tình trạng của đối tượng được bảo hiểm (trâu, bò) yêu cầu vai trò lớn của cán bộ xã, bản và cán bộ ngành nông nghiệp, hội nông dân trong kết nối với hộ mua BHNN thông tin kịp thời, xác minh để giải quyết các rủi ro khi xảy ra. Vai trò kết nối là những “cánh tay nối dài” của BHNN phải thực hiện thường xuyên, song cơ chế để hỗ trợ đội ngũ này còn bất cập, nên dù có người dân tham gia thì hiệu quả triển khai cho thấy cũng không cao.
Trong khi đó, ngay cả doanh nghiệp cũng “gặp khó” khi triển khai sản phẩm của chính mình. Ông Nguyễn Thanh Bình – Phó Giám đốc Công ty Bảo Việt Nghệ An - đơn vị triển khai BHNN tại Nghệ An cho biết: Thực tế, sau 3 năm thí điểm, Nghệ An tiếp tục triển khai BHNN theo hỗ trợ tại Nghị định số 58/2018/NĐ-CP đã có 7.291 hộ tham gia mua bảo hiểm cho cây lúa với số tiền 2 tỷ đồng, trong đó ngân sách Nhà nước hỗ trợ 1,3 tỷ đồng. Còn “gói” dành cho đối tượng bảo hiểm là vật nuôi (trâu, bò, lợn) đến nay chưa thể triển khai. Việc nhân rộng rất khó khăn do các đối tượng được Nhà nước hỗ trợ phí bảo hiểm là hộ nghèo, hộ cận nghèo thì lại rất ít ruộng, số lượng vật nuôi cũng đếm trên đầu ngón tay, điều kiện phục vụ cũng như đầu tư cho sản xuất kém. Trong khi đó, phần đông nông dân chưa có thói quen và ý thức mua bảo hiểm khi không có hoặc rất ít sự hỗ trợ phí từ Nhà nước.
Ngoài ra, một “nút thắt” khiến BHNN chưa thể đến được với các hộ dân ở vùng chăn nuôi lớn của tỉnh, ông Nguyễn Thanh Bình cho biết, đó là quy định tại Nghị định 58/2018/CP về xác nhận hộ nghèo, cận nghèo. “Những hộ nghèo, cận nghèo thì ngân sách Nhà nước hỗ trợ đến 90% chi phí mua bảo hiểm. Nhưng chứng nhận hộ nghèo, cận nghèo (đối tượng được hỗ trợ) lại không căn cứ vào kết quả bình xét hàng năm của các cấp chính quyền, mà phải được xác nhận theo “kênh” riêng của doanh nghiệp và địa phương. Cơ quan bảo hiểm phải độc lập tổ chức xác nhận từ thôn, xóm, bản đến các cấp xã, huyện (trước đây), rồi trình danh sách lên Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, sau khi sở xác nhận thì chuyển sang UBND tỉnh để làm căn cứ quyết định hỗ trợ. Quá trình này vừa mất nhiều thời gian và thường bị chậm nhịp so với tiến độ sản xuất, chăn nuôi. Khi thủ tục xác nhận chưa xong thì vụ sản xuất đã xong nên không thể triển khai được” - ông Nguyễn Thanh Bình nói.
(Còn nữa)
