Hoàn thiện chính sách, tháo nút thắt cho bảo hiểm nông nghiệp - Bài 3: Gỡ khó cho bảo hiểm tàu cá
Mỗi chuyến vươn khơi luôn chất chứa không chỉ hy vọng về một mùa biển bội thu, mà còn ẩn sau đó là muôn mối hiểm nguy. Với ngư dân, con tàu không chỉ là phương tiện lao động. Đó là “ngôi nhà giữa biển”, là tài sản lớn nhất của gia đình có khi là kết tinh của cả đời tích góp. Vì vậy, bảo hiểm tàu cá, lẽ ra phải trở thành “phao cứu sinh” lại đang khiến nhiều ngư dân e dè, thậm chí quay lưng.
Nhóm Phóng viên • 30/11/2025
Mỗi chuyến vươn khơi luôn chất chứa không chỉ hy vọng về một mùa biển bội thu, mà còn ẩn sau đó là muôn mối hiểm nguy. Với ngư dân, con tàu không chỉ là phương tiện lao động. Đó là “ngôi nhà giữa biển”, là tài sản lớn nhất của gia đình có khi là kết tinh của cả đời tích góp. Vì vậy, bảo hiểm tàu cá, lẽ ra phải trở thành “phao cứu sinh” lại đang khiến nhiều ngư dân e dè, thậm chí quay lưng.
Trong câu chuyện bảo hiểm tàu cá của ngư dân Lê Đức Tưởng, ở xóm Tân Hải, xã Quỳnh Lập (cũ) nay là phường Tân Mai, nỗi buồn ấy vẫn như còn mới. Năm 2021, tàu cá 400CV của gia đình ông bị cháy và chìm khi đang hành nghề ngoài biển xa. Cú sốc ấy không chỉ cuốn đi phương tiện sinh kế, mà còn đẩy gia đình ông rơi vào cảnh nợ nần, không có việc làm.
Ông Tưởng đem ra tập hồ sơ liên quan đến bảo hiểm của tàu cá BKS NA 93704 TS được ông mua bảo hiểm của một doanh nghiệp. Con tàu đóng bằng vật liệu gỗ của ông Tưởng thời điểm đó (tháng 7/2020) trị giá 5 tỷ đồng, ông mua bảo hiểm thân tàu 3 tỷ đồng, với phí bảo hiểm 21 triệu đồng. Ngày 3/2/2021, trong quá trình khai thác hải sản trên vùng biển xa bờ, tàu cá của gia đình ông không may bốc cháy rồi chìm hoàn toàn. Nghĩ rằng, đã tham gia bảo hiểm tàu cá, ông Tưởng tin gia đình sẽ có điểm tựa trong lúc hoạn nạn. Tuy nhiên, hành trình yêu cầu bồi thường kéo dài suốt 4 năm qua vẫn chưa có kết quả.
Ông cho biết, đã nhiều lần làm việc với các cơ quan chức năng, cung cấp hồ sơ, giám định thiệt hại. Thế nhưng phía doanh nghiệp bảo hiểm trả lời tàu không đủ điều kiện bồi thường, vì cho rằng lời khai của các thuyền viên chưa thống nhất. “Đã 4 năm rồi, tài sản mất trắng, nợ nần chồng chất. Có thể bồi thường đầy đủ là khó, nhưng gia đình mong công ty bảo hiểm xem xét hỗ trợ phần nào để giảm bớt khó khăn”, ông Tưởng bày tỏ. Để tiếp tục bám biển, năm 2022, gia đình ông Lê Đức Tưởng phải vay mượn gần 1 tỷ đồng để mua tàu cá cũ, công suất thấp hơn và không dám mua bảo hiểm nữa.
Đã 4 năm rồi, tài sản mất trắng, nợ nần chồng chất. Có thể bồi thường đầy đủ là khó, nhưng gia đình mong công ty bảo hiểm xem xét hỗ trợ phần nào để giảm bớt khó khăn”.
Ông LÊ ĐỨC TƯỞNG - phường Tân Mai
Câu chuyện của ông Tưởng không phải là ngoại lệ. Ở các phường, xã ven biển như Tân Mai, Quỳnh Phú – nơi tập trung hàng trăm tàu khai thác xa bờ, tâm lý “sợ bảo hiểm” đang hiện hữu rõ rệt. Nhiều chủ tàu từng trải qua cảnh hồ sơ bị kéo dài, tài liệu phải bổ sung liên tục, quá trình xác minh tốn kém thời gian và chi phí. Có người nhận được bồi thường, nhưng số tiền thực nhận còn thấp hơn thiệt hại thực tế rất nhiều.
Ngư dân Nguyễn Quế Quyền - chủ tàu cá ở phường Tân Mai cho biết: “Cách đây 3 năm, tôi có mua bảo hiểm cho tàu. Khi tàu bị cháy, thủ tục bồi thường rất phức tạp, kéo dài mấy năm mới được chi trả. Số tiền chi phí để làm hồ sơ không nhỏ, nên nhiều ngư dân trong làng thấy vậy đâm nản, không còn mặn mà tham gia nữa”.
Số tiền chi phí để làm hồ sơ không nhỏ, nên nhiều ngư dân trong làng thấy vậy đâm nản, không còn mặn mà tham gia nữa”.
Ông NGUYỄN QUẾ QUYỀN - chủ tàu cá ở phường Tân Mai
Phường Tân Mai hiện có 110 tàu cá có chiều dài trên 20m và gần 60 tàu có chiều dài dưới 20m. Theo ông Phan Văn Hải - Chủ tịch Hội Nghề cá Quỳnh Lập, trong số 110 chiếc tàu trên 20m, có 23 chiếc là tàu đóng theo Nghị định 67/CP, bắt buộc phải mua bảo hiểm, do đang vay vốn ngân hàng, số còn lại hầu như không có tàu nào mua bảo hiểm thân vỏ. Nguyên nhân, trên địa bàn đã có nhiều trường hợp mua bảo hiểm tàu cá, nhưng khi không may gặp nạn, việc chi trả tiền bảo hiểm chậm trễ và thủ tục khó khăn.
Xã Quỳnh Long (cũ), nay là xã Quỳnh Phú, là một trong những địa phương có đội tàu đánh bắt xa bờ lớn của tỉnh, với hơn 175 tàu cá, trong đó 110 tàu chuyên đánh bắt xa bờ. Tuy nhiên, khi nhắc đến việc mua bảo hiểm tàu cá, nhiều chủ tàu vẫn “lắc đầu”. Bà con cho rằng, hồ sơ, thủ tục để được bồi thường khi gặp nạn khá phức tạp, trong khi trình độ tiếp cận giấy tờ của ngư dân còn hạn chế, dẫn đến tâm lý ngại tham gia bảo hiểm.
Không chỉ ngư dân “chùn chân”, mà ngay cả các doanh nghiệp bảo hiểm cũng e dè khi triển khai. Lâu nay, trên địa bàn Nghệ An có 2 công ty bảo hiểm tham gia bán bảo hiểm tàu cá chính: Công ty Bảo hiểm Sài Gòn - Hà Nội (BSH) và Công ty Bảo hiểm Pjico. Một cán bộ Công ty Bảo hiểm BSH chi nhánh Nghệ An cho biết: “Trong nhiều trường hợp, việc xác minh nguyên nhân và mức độ thiệt hại không dễ, gây áp lực rất lớn cho doanh nghiệp. Kể cả việc khai báo của ngư dân sau khi tàu gặp nạn cũng phức tạp. Vì thế, hơn 2 năm nay, công ty không còn triển khai bán bảo hiểm tàu cá, chỉ duy trì bảo hiểm cho thuyền viên”.
Tương tự, Công ty Bảo hiểm Pjico chi nhánh Nghệ An, nhiều năm qua cũng không mặn mà với việc bán bảo hiểm tàu cá. Ông Nguyễn Văn Lê - Giám đốc Công ty Bảo hiểm Pjico chi nhánh Nghệ An cho rằng: Việc bán bảo hiểm tàu cá hiện nay gặp nhiều khó khăn không chỉ đối với ngư dân, mà phía doanh nghiệp cũng gặp nhiều trở ngại. Đó là hàng năm số tàu, thuyền gặp nạn nhiều, trong khi công tác thẩm định thiệt hại khó khăn, bởi tàu, thuyền gặp nạn trên biển, khó xác định được nguyên nhân. Chính vì những khó khăn trên mà Công ty Bảo hiểm Pjico nhiều năm nay không tham gia bán bảo hiểm tàu cá.
Việc bán bảo hiểm tàu cá hiện nay gặp nhiều khó khăn không chỉ đối với ngư dân, mà phía doanh nghiệp cũng gặp nhiều trở ngại".
Ông NGUYỄN VĂN LÊ - Giám đốc Công ty Bảo hiểm Pjico chi nhánh Nghệ An
Nguyên nhân chính đến từ chi phí và thủ tục hồ sơ phức tạp. Mức phí bảo hiểm cho 1 tàu cá công suất từ 90CV trở lên dao động từ vài chục triệu đến cả trăm triệu đồng mỗi năm, tùy vào giá trị con tàu và số lượng thuyền viên. Trong khi đó, thu nhập của ngư dân lại phụ thuộc hoàn toàn vào sản lượng đánh bắt, điều kiện thời tiết và biến động thị trường tiêu thụ. Nhiều chủ tàu cho rằng, phải bỏ ra số tiền lớn mà chưa chắc đã nhận được bồi thường, nên đành chấp nhận rủi ro.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có hơn 3.400 tàu cá, trong đó khoảng 1.200 tàu có công suất lớn, thường xuyên vươn khơi xa. Tuy nhiên, tỷ lệ tàu cá tham gia bảo hiểm thân tàu còn rất thấp. Phần lớn chỉ dừng lại ở những tàu được đóng mới theo chính sách hỗ trợ vay vốn của Nghị định 67/CP (vì đang thế chấp vay vốn ngân hàng); còn các tàu còn lại, chủ tàu chủ yếu tự trang trải rủi ro khi gặp sự cố trên biển. Toàn tỉnh có 104 tàu cá được đóng mới theo Nghị định 67/CP, trong số này đã có khoảng 12 tàu bị cháy hoặc chìm trong quá trình hoạt động. Con số trên cho thấy rủi ro đối với nghề biển rất lớn, nhưng việc tham gia bảo hiểm vẫn chưa được nhiều ngư dân quan tâm, dẫn đến thiệt hại nặng nề khi tai nạn xảy ra.
Ngư dân Trương Quang Hòa - chủ tàu cá ở phường Tân Mai cho rằng, phần lớn ngư dân còn hạn chế về kiến thức pháp lý và thủ tục hành chính, nên khi gặp sự cố trên biển, họ thường lúng túng trong việc hoàn thiện hồ sơ, dẫn đến kéo dài thời gian giải quyết bồi thường. Vì vậy, ngay từ khi ký hợp đồng, nhân viên bảo hiểm cần hướng dẫn cụ thể, rõ ràng các điều khoản, nghĩa vụ và điều kiện bồi thường. Khi xảy ra tai nạn, cũng cần phối hợp, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ thay vì để ngư dân tự xoay xở.
Ông Vũ Ngọc Chắt - Chủ tịch Hội Nghề cá Quỳnh Long cho rằng: “Nếu tàu cá có bảo hiểm, rủi ro của ngư dân sẽ được san sẻ, họ yên tâm bám biển, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ phí, nhất là cho tàu đánh bắt xa bờ. Đồng thời, doanh nghiệp bảo hiểm cũng cần cải tiến quy trình để bồi thường nhanh chóng, minh bạch hơn. Nếu không có hỗ trợ phí, rất khó để ngư dân duy trì. Ngư dân bám biển không chỉ vì miếng cơm, mà còn vì chủ quyền”.
Nếu tàu cá có bảo hiểm, rủi ro của ngư dân sẽ được san sẻ, họ yên tâm bám biển, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ phí, nhất là cho tàu đánh bắt xa bờ".
Ông VŨ NGỌC CHẮT - Chủ tịch Hội Nghề cá Quỳnh Long
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - ông Trần Xuân Học cho biết: Dưới góc độ cơ quan quản lý, chúng tôi nhận thấy, việc tham gia bảo hiểm tàu cá của ngư dân thời gian qua chưa đạt như mong muốn. Nguyên nhân trước hết là do nhận thức và hiểu biết của bà con về chính sách bảo hiểm còn hạn chế. Lâu nay, Nhà nước đã triển khai các chính sách hỗ trợ theo Quyết định 48 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó có hỗ trợ bảo hiểm thuyền viên, hỗ trợ chi phí nhiên liệu để ngư dân vươn khơi bám biển. Tuy nhiên, đối với bảo hiểm thân tàu, nhiều chủ tàu chưa nắm rõ quyền lợi, mức hỗ trợ và trách nhiệm khi tham gia bảo hiểm. Mặt khác, thủ tục hồ sơ và quy trình bồi thường hiện nay còn phức tạp, đòi hỏi thời gian và sự phối hợp giữa nhiều cơ quan, doanh nghiệp bảo hiểm. Điều này tạo ra tâm lý e ngại, dẫn đến việc nhiều chủ tàu không còn mặn mà với bảo hiểm tàu cá. Chúng tôi sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế, tháo gỡ nút thắt, đồng thời tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn để ngư dân yên tâm tham gia, bảo vệ tài sản và duy trì hoạt động khai thác bền vững.
Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải có những điều chỉnh phù hợp để bảo hiểm tàu cá thực sự trở thành “tấm lá chắn” vững chắc. Trước hết, Nhà nước cần xem xét khôi phục hoặc ban hành chính sách hỗ trợ phí bảo hiểm đối với tàu đánh bắt xa bờ, lực lượng trực tiếp gắn liền với việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Các gói bảo hiểm nên được thiết kế phù hợp hơn với đặc thù nghề cá, chi trả được cả những rủi ro nhỏ nhưng thường xuyên. Cùng đó, cơ quan quản lý cần giám sát chặt chẽ trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm, bảo đảm quyền lợi chính đáng của ngư dân. Mặt khác, ngư dân cần phải được trang bị kiến thức về quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia bảo hiểm.
Nghệ An có bờ biển dài, ngư trường rộng, nguồn hải sản phong phú, ngư dân kiên cường và giàu kinh nghiệm, nhưng muốn họ tiếp tục bám biển, cần một cơ chế bảo vệ họ trước rủi ro. Bởi, bám biển không chỉ để kiếm sống – đó còn là giữ biển. Khi bảo hiểm tàu cá hoạt động hiệu quả, người dân sẽ yên tâm hơn mỗi chuyến vươn khơi, góp phần khẳng định chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.
Quy trình bồi thường bảo hiểm tàu cá gồm 5 bước: Thông báo sự cố: Gọi doanh nghiệp bảo hiểm trong vòng 24 giờ; Báo cho Biên phòng hoặc Kiểm ngư nơi gần nhất. Ghi nhận hiện trường: Chụp ảnh, quay video thiệt hại; Lưu tọa độ GPS, nhật ký hành trình. Hoàn thiện hồ sơ bồi thường: Giấy chứng nhận bảo hiểm; Biên bản xác nhận tai nạn; Hình ảnh hiện trường và thông tin tàu. Giám định thiệt hại: Doanh nghiệp bảo hiểm cử cán bộ giám định. Chi trả bồi thường: Thống nhất mức tổn thất và giải ngân.
(Còn nữa)
