Hoàn thiện chính sách, tháo nút thắt cho bảo hiểm nông nghiệp - Bài cuối: Giải pháp kích hoạt bảo hiểm, bảo vệ "tam nông"
Nghệ An là tỉnh có hơn 80% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn và phần lớn thu nhập phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, rủi ro thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu đang ngày càng gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ nghiêm trọng. Vì vậy, làm thế nào để bảo vệ nông dân, bảo vệ an toàn trong sản xuất nông nghiệp, đánh bắt hải sản trước các tổn thất khó lường do thiên tai, là vấn đề lớn đang đặt ra.
Nhóm Phóng viên • 30/11/2025
Nghệ An là tỉnh có hơn 80% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn và phần lớn thu nhập phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, rủi ro thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu đang ngày càng gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ nghiêm trọng. Vì vậy, làm thế nào để bảo vệ nông dân, bảo vệ an toàn trong sản xuất nông nghiệp, đánh bắt hải sản trước các tổn thất khó lường do thiên tai, là vấn đề lớn đang đặt ra.
Bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) được xem là "tấm chắn" giúp bà con vượt qua khó khăn do thiên tai, dịch bệnh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập đã được Nghị quyết 19 NQ/TW đánh giá rõ, điển hình là cơ chế, chính sách về BHNN chậm sửa đổi, bổ sung nên chưa phát huy được hết vai trò và ý nghĩa nhân văn của bảo hiểm rủi ro.
Để tháo gỡ "điểm nghẽn", một trong những giải pháp được quan tâm là tăng cường chính sách bảo hiểm tín dụng và BHNN, trong đó một số ngân hàng đã ưu tiên giảm lãi suất vay khi nông dân tham gia bảo hiểm theo Quyết định số 150/QĐ-TTg.
Bảo hiểm Agribank (ABIC) được coi là đơn vị tích cực, triển khai cả BHNN theo chính sách và nhiều loại bảo hiểm thương mại linh hoạt. Ông Phạm Văn Tuyển - Giám đốc ABIC Nghệ An chia sẻ: “Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều nông dân mua sản phẩm bảo an tín dụng của Bảo hiểm ABIC, nếu không may gặp hoạn nạn, nếu đáp ứng đầy đủ hồ sơ, thủ tục pháp lý đều được tiến hành đền bù, hỗ trợ, do đó cơ bản giải quyết được vấn đề nợ. Theo tôi, cần tạo cơ chế phối hợp giữa ngân hàng, hội nông dân, HTX, các doanh nghiệp cung ứng đầu vào sản xuất nông nghiệp và doanh nghiệp bảo hiểm để tạo ra chuỗi liên kết giá trị giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất nông nghiệp từ đầu vào đến đầu ra”.
Theo tôi, cần tạo cơ chế phối hợp giữa ngân hàng, hội nông dân, HTX, các doanh nghiệp cung ứng đầu vào sản xuất nông nghiệp và doanh nghiệp bảo hiểm để tạo ra chuỗi liên kết giá trị giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất nông nghiệp từ đầu vào đến đầu ra”.
Ông PHẠM VĂN TUYỂN - Giám đốc ABIC Nghệ An
Sản xuất nông nghiệp luôn tiềm ẩn rủi ro khách quan như thiên tai, dịch bệnh, biến động thị trường, khiến đảm bảo an toàn tín dụng là thách thức lớn. Ông Hoàng Anh Tuấn - Giám đốc Ngân hàng Agribank chi nhánh Tây Nghệ An nhận định: “Bảo hiểm tín dụng giúp ngân hàng tự tin chuyển giao vốn chính sách đến vùng sâu vùng xa, hỗ trợ nông dân tiếp cận tư liệu sản xuất. Riêng năm 2025, Agribank Tây Nghệ An đã có hơn 1.000 khách hàng vùng Thái Hòa, Tương Dương, Anh Sơn bị thiệt hại khoảng 128 tỷ đồng do bão. Chúng tôi nhận thấy, việc đưa nguồn vốn về với đồng bào nơi đây, nếu có được bảo hiểm tín dụng sẽ là chỗ dựa lớn trong hoạt động cho vay tín chấp. Chúng tôi luôn khuyến khích và mong muốn nông dân, khách hàng tham gia bảo hiểm để quản trị rủi ro”.
Các sản phẩm bảo hiểm rủi ro cho người nông dân trong quá trình vay vốn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm liên kết chuỗi sản xuất, bảo vệ an toàn cho sản xuất nông nghiệp và an sinh cho người nông dân - vấn đề được nhấn mạnh trong nhiều Nghị quyết của Đảng, Nhà nước về nông nghiệp - nông thôn. ABIC đang tạo ra liên kết chắc chắn giữa người nông dân - Agribank - ABIC, nhưng liên kết này cần được mở rộng hơn nữa tới các nhà cung cấp phân bón, nhà cung cấp thuốc trừ sâu, nhà cung cấp máy nông nghiệp, nhà vận chuyển, nhà chế biến, nhà xuất khẩu... nhằm tạo nên một hệ sinh thái an toàn và bền vững cho sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, số doanh nghiệp bảo hiểm tín dụng cho lĩnh vực tam nông cũng như bảo hiểm nông nghiệp không nhiều; một số rào cản pháp lý đang khiến bảo hiểm khó tiếp cận người dân, doanh nghiệp. Ông Nguyễn Quang Tùng - Nguyên Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh, người nhiều năm gắn bó với bà con nông dân chia sẻ: Hiện, tỷ lệ nông dân tham gia rất khiêm tốn, doanh thu bảo hiểm, số tiền chi trả quyền lợi bảo hiểm rất thấp, chỉ cơ bản cho 2 nhóm chính là cây lúa và trâu bò. Bảo hiểm tàu cá khó nhân rộng. Bảo hiểm dành cho đối tượng thủy sản chưa được triển khai. Điều này cho thấy quy mô lẫn mức độ lan tỏa của BHNN vẫn còn hạn chế, chưa thực sự hấp dẫn. Do đó, vấn đề tái bảo hiểm phân phối rủi ro cho nhà tái (Công ty bảo hiểm gốc chuyển một phần trách nhiệm và rủi ro cho công ty tái bảo hiểm) cũng rất hạn chế. Rất ít nhà tái mặn mà đầu tư lĩnh vực này.
Về phía bảo hiểm tàu cá, tham gia bảo hiểm tàu thuyền với ngư dân không phải là điều kiện bắt buộc để được tham gia khai thác. Tuy nhiên, cũng như các loại bảo hiểm rủi ro khác, bảo hiểm tàu cá, bảo hiểm thuyền viên là những loại bảo hiểm hết sức quan trọng đối với ngư dân, góp phần giảm thiểu thiệt hại, giảm bớt chi phí mỗi khi xảy ra các sự cố trên biển. Ngư dân Tô Huy Hùng ở xã Quỳnh Phú, chủ tàu cá NA 92888 TS cho rằng, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ một phần phí bảo hiểm tàu cá cho ngư dân. Phía doanh nghiệp bảo hiểm cũng cần có trách nhiệm đồng hành với ngư dân mỗi khi rủi ro xẩy ra. Có như vậy mới tạo động lực cho ngư dân tham gia bảo hiểm tàu cá.
Cơn bão số 10 đã làm HTX nông nghiệp và Dịch vụ Phú Thịnh (xã Lam Thành) thiệt hại trên 200 triệu đồng. Hệ thống nhà màng 2.500m2 sập hoàn toàn, chi phí khắc phục lên đến gần 140 triệu đồng. Ông Nguyễn Văn Sơn - Giám đốc HTX cho biết, biến đổi khí hậu đang tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, do đó cần đưa chỉ tiêu phát triển bảo hiểm nông nghiệp vào chương trình hành động của các địa phương, ngành. Nhiều quốc gia như Anh, Pháp, Mỹ, Úc đã triển khai thành công mô hình này, Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi và áp dụng. “Nếu Bảo hiểm nông nghiệp mở rộng đối tượng, chi phí và mức bảo hiểm phù hợp, hợp tác xã sẵn sàng tham gia để yên tâm phát triển sản xuất”, ông Sơn nói.
Nếu Bảo hiểm nông nghiệp mở rộng đối tượng, chi phí và mức bảo hiểm phù hợp, hợp tác xã sẵn sàng tham gia để yên tâm phát triển sản xuất”
Ông NGUYỄN VĂN SƠN - Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Phú Thịnh
Nghệ An vẫn là địa phương thu hút tốt đầu tư trực tiếp nước ngoài, vì các nhà đầu tư tiếp tục tìm kiếm sự đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu. Năm 2025, dòng vốn FDI tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng của tỉnh. Lũy kế trong năm 2025 (tính đến 30/10/2025), Nghệ An đã chấp thuận chủ trương đầu tư/cấp GCN đăng ký đầu tư cho 63 dự án, điều chỉnh 168 lượt dự án; tổng vốn đầu tư cấp mới và tăng thêm 37.039,0 tỷ đồng. Thế nhưng, lĩnh vực nông nghiệp của khúc ruột miền Trung vẫn rất khó thu hút các nhà đầu tư, các doanh nghiệp bảo hiểm; số lượng nhà đầu tư cũng như tỷ lệ vốn rót cho lĩnh vực nông nghiệp hết sức khiêm tốn, thiếu các doanh nghiệp lớn, ngoài Tập đoàn TH, Vinamilk, Masan... Vì thế, nếu không có giải pháp mạnh, đồng bộ thì việc thu hút doanh nghiệp bảo hiểm yên tâm đầu tư vào địa bàn, phủ rộng BHNN, bảo vệ sản xuất, bảo vệ nông dân vốn là đối tượng chịu nhiều thiệt thòi khi thiên tai xảy ra, sẽ là câu chuyện dài chưa hồi kết.
“BHNN khó tiếp cận hiệu quả nếu thiếu vắng vai trò của tổ nông dân, HTX”, ông Nguyễn Quang Tùng - Nguyên Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh chia sẻ và cho biết thêm, việc triển khai bảo hiểm đối với nông hộ nhỏ lẻ rất khó bởi đánh giá tài sản, sản lượng khó khăn; cùng một đồng đất nhưng năng suất khác nhau, chưa kể việc xây dựng hồ sơ kỹ thuật đối với bà con, quy trình xác minh thiệt hại từ ghi chép nhật ký sản xuất, lưu giữ chứng từ, hóa đơn mua vật tư đầu vào, cũng gặp nhiều bất cập, trở ngại. Ở khía cạnh này thì việc triển khai BHNN thông qua HTX, doanh nghiệp, tổ hợp tác chuyên canh sản phẩm có tính chuyên môn hóa cao sẽ dễ đánh giá, tiếp cận hơn. Và thông qua đó, chính quyền địa phương cũng có thể hỗ trợ có hiệu quả những ngành nghề đang khuyến khích.
Theo đánh giá, hạ tầng phục vụ BHNN chưa có hoặc rất hạn chế, đặc biệt là thiếu cơ sở dữ liệu dùng chung về BHNN như số liệu sản xuất, rủi ro cấp độ xã, tỉnh trong quá khứ, dữ liệu về chỉ số thời tiết… Điều này dẫn đến chưa tạo được niềm tin giữa doanh nghiệp bảo hiểm và bà con nông dân. Nghệ An hiện có gần 900 HTX đang hoạt động đa dạng lĩnh vực, chiếm 3,4% tổng số HTX cả nước và đứng thứ 2 toàn vùng Bắc Trung Bộ. Nhiều HTX đã được tiếp cận công nghệ số như truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử, phần mềm kế toán… có thể trở thành những đối tác hiệu quả của các doanh nghiệp bảo hiểm. Việc triển khai BHNN thông qua các tổ nhóm nông dân, HTX sẽ giúp giảm chi phí, tăng sự tin tưởng của nông dân và hỗ trợ công tác giám sát, xác minh thiệt hại một cách khách quan, bài bản.
Ông Nguyễn Thanh Bình - Phó Giám đốc Bảo Việt Nghệ An bày tỏ, doanh nghiệp bảo hiểm hoạt động có tính hệ thống và liên kết toàn cầu, vì vậy luôn hướng đến các mô hình bảo hiểm tiên tiến trên thế giới trong giải pháp đánh giá rủi ro như bảo hiểm dựa trên chỉ số thời tiết thay vì bảo hiểm thiệt hại thực tế. Áp dụng giải pháp này có thể giải quyết được vấn đề “mất mùa riêng” và khó khăn trong giám định hiện trường đã được nêu ra. Tuy nhiên, để thực hiện được điều này, ngoài nỗ lực của doanh nghiệp bảo hiểm, cần có sự hỗ trợ hiệu quả hơn của Nhà nước, chính quyền địa phương cũng như người dân để chính sách thực sự phát huy hiệu quả.
Ông Bình nói thêm, để chính sách ưu việt này đến được với các hộ sản xuất, chăn nuôi, đặc biệt là địa bàn vùng cao, vùng xa, cần thiết phải tháo gỡ “nút thắt” trong một số quy định tại Nghị định 58/2018/CP về xác nhận hộ nghèo, cận nghèo để giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao vai trò của cán bộ cấp xã, xóm, bản. Đồng thời tăng hiệu quả phối hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp trong đồng hành, hỗ trợ người dân trong sản xuất nông nghiệp, giảm thiểu thiệt hại, đặc biệt là trong thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Để phát triển BHNN, theo bà Võ Thị Nhung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thì cần giải pháp đồng bộ, nghiên cứu phát triển mô hình BHNN phù hợp. Phát triển các sản phẩm bảo hiểm đa dạng và phù hợp với nhu cầu của nông dân và doanh nghiệp, bao gồm cả bảo hiểm cho cây trồng, vật nuôi và thủy sản. Cần bổ sung và mở rộng danh mục dịch bệnh, thiên tai được bảo hiểm rủi ro nhằm tạo thêm sự hấp dẫn và quan tâm của người chăn nuôi; Đồng thời, mở rộng doanh nghiệp bảo hiểm để triển khai thực hiện trên diện rộng và tăng mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho đối tượng tham gia bảo hiểm.
Áp dụng mô hình BHNN phối hợp công tư, khuyến khích sự cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm nhưng vẫn quản lý chặt chẽ để đảm bảo độ bao phủ của bảo hiểm. Nâng cao chất lượng giám định và dịch vụ bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm, bởi thực tế việc xác định giám định thiệt hại hiện rất khó khăn, bất cập. Xây dựng hệ thống hạ tầng và hệ thống dữ liệu trực tuyến để cung cấp thông tin, công khai thông tin kịp thời, đảm bảo thông tin đáng tin cậy, nhất là bảo hiểm do chỉ số thời tiết, dịch bệnh để người nông dân có thể truy cập kiểm tra nội dung thiệt hại, số tiền được bảo hiểm và lý do không được bảo hiểm (nếu có) nhằm tạo đồng thuận cao trong việc thực hiện chương trình.
Đồng thời, tăng cường tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của BHNN và cách thức tham gia. Nhà nước cũng cần có chính sách mở rộng đối tượng được hỗ trợ phí bảo hiểm để giảm gánh nặng tài chính và tăng mức độ tham gia bảo hiểm. Việc chỉ chú trọng hỗ trợ hộ nghèo, chưa quan tâm phục vụ phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn, cũng đặt ra những khó khăn, bất cập. Không chỉ người dân, hộ nghèo mà ngay cả doanh nghiệp, tổ hợp tác cũng phải là đối tượng được bảo vệ khi có thiên tai xảy ra.
Và cuối cùng là cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về BHNN để tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai và phát triển BHNN. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền địa phương, các tổ chức như Hội Nông dân, HTX, doanh nghiệp bảo hiểm, tổ chức nông dân và các bên khác để phát triển BHNN hiệu quả.
Năm 2022, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 150/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021 - 2030, trong đó có giải pháp xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách đột phá để áp dụng rộng và đa dạng hóa sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp.
Trước những bất cập của BHNN, thực hiện nhiệm vụ được Chính phủ giao tại Nghị quyết số 26/NQ-CP ngày 27/02/2023, Bộ Tài chính đang nghiên cứu các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 58/2018/NĐ-CP và sẽ sớm có văn bản lấy ý kiến rộng rãi. Trên cơ sở đó, nghị định sửa đổi Nghị định số 58/2018/NĐ-CP dự kiến trình Chính phủ ban hành trong năm 2025.
