Hoàn thiện chính sách, tháo nút thắt cho bảo hiểm nông nghiệp - Bài 1: Lá chắn bảo vệ sản xuất nông nghiệp
Là tỉnh có diện tích lớn và thế mạnh về nông nghiệp, tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp ở Nghệ An luôn phải đối mặt với những rủi ro khó lường từ thiên nhiên và dịch bệnh. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, Bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) được kỳ vọng trở thành "tấm lá chắn tài chính", giúp nông dân yên tâm sản xuất và nhanh chóng khôi phục sau thiên tai.
.jpg)
Nhóm Phóng viên • 30/11/2025
Là tỉnh có diện tích lớn và thế mạnh về nông nghiệp, tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp ở Nghệ An luôn phải đối mặt với những rủi ro khó lường từ thiên nhiên và dịch bệnh. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, Bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) được kỳ vọng trở thành "tấm lá chắn tài chính", giúp nông dân yên tâm sản xuất và nhanh chóng khôi phục sau thiên tai.
Cơn bão số 5 đã làm 3 sào lúa nếp hè thu của gia đình bà Hoàng Thị Nam ở xóm Tân Thanh, xã Quảng Châu đổ rạp, ngâm trong nước. Lúa chưa chín già, nhưng bà buộc phải gặt may ra vớt vát được chút nào hay chút đó. “Lúa chỉ cần ngâm vài ngày đã bị hôi, đằng này nước ngập 3 ngày mới rút. Thế nhưng không gặt cũng tiếc”, bà Nam chán nản. Bình thường, mặc dù là cánh đồng đất cát nhưng năng suất vụ hè thu khoảng 2,5 tạ/sào, thế nhưng năm nay, 3 sào lúa nếp bà chỉ thu về hơn 3 tạ.
Mưa lớn do ảnh hưởng bão số 5 “đập” thẳng vào xã Quảng Châu đúng dịp hơn 800 ha lúa hè thu - trà lúa chủ lực của xã đang chuẩn bị bước vào mùa thu hoạch đã gây thiệt hại nặng nề, trước đó, cả xã mới gặt được khoảng 20 ha. Theo Chủ tịch UBND xã Ngô Hoàng Khanh, gần 70 ha lúa của Quảng Châu mất trắng, hơn 700 ha còn lại, diện tích đất cát ở xóm Tân Phú chỉ được 70- 80 kg/sào, vùng đất thịt của Cồn Phương, Tân Hòa cao hơn cũng chỉ trên dưới 1 tạ/sào. “Năm nay mất mùa nặng không chỉ do mưa lụt, trước đó sâu đục thân, sâu cuốn lá cũng đã gây hại trên cây lúa”, ông Ngô Hoàng Khanh cho biết. Trước bão và thậm chí ngay trong mưa lớn, lợi dụng dòng nước chảy mạnh, xã Quảng Châu đã trích ngân sách, thuê máy cẩu và huy động lực lượng dọn bèo tây để thông dòng chảy tại các tuyến kênh lớn như kênh Cầu Bà, Cồn Giếng, cầu Ông Tôn, cầu Sở…, nhờ đó nước rút nhanh hơn nhưng phần lớn diện tích lúa hè thu của xã vẫn phải ngâm 3-4 ngày trong nước.
Năm nay mất mùa nặng không chỉ do mưa lụt, trước đó sâu đục thân, sâu cuốn lá cũng đã gây hại trên cây lúa”
Ông NGÔ HOÀNG KHANH - Chủ tịch UBND xã Quảng Châu
Nổi tiếng là vùng đất “gánh chịu” bão giông, thiên tai lũ lụt, hạn hán, sản xuất nông nghiệp của Nghệ An thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai. Những năm gần đây, tần suất và cường độ của các hiện tượng này tăng lên, gây ra tổn thất lớn, nhiều diện tích cây trồng mất trắng hoàn toàn không cho thu hoạch. Năm 2024, Nghệ An hứng chịu 16 đợt không khí lạnh, 2 đợt rét đậm, rét hại, 11 đợt nắng nóng gay gắt, 36 đợt lốc, sét, mưa đá và mưa lớn, 3 đợt mưa lớn diện rộng… Năm nay, các cơn bão lớn như bão số 3, số 5 và số 10 đã làm hàng chục nghìn ha lúa úng ngập, đổ ngã nhiều ngày ở thời kỳ lúa trổ và gần thu hoạch, làm giảm năng suất, đặc biệt một số diện tích bị mất trắng hoàn toàn. Nông dân còn bị thiệt hại nặng nề do lúa chất lượng kém được thu mua với mức giá chỉ bằng hơn một nửa. Chỉ tính riêng cơn bão số 5 đã làm hơn 13.360 ha lúa và hơn 2.000 ha hoa màu bị ngập úng, hư hỏng nặng, nhiều diện tích đã gần đến kỳ thu hoạch gần như mất trắng, nhiều diện tích lúa và hoa màu ở các địa phương miền núi vừa gieo cấy, khôi phục lại sau ảnh hưởng của bão số 3 trước đó lại tiếp tục chịu thiệt hại nặng nề; ngành chăn nuôi cũng lao đao khi hàng trăm con gia súc bị cuốn theo nước lũ.
.jpg)
.jpg)
Cơn bão số 10 cũng làm 4.656 ha lúa, 7.864 ha rau màu, gần 400 nghìn con gia cầm và hơn 1.200 con gia súc… bị cuốn trôi hoặc chết, hàng nghìn chuồng trại hư hỏng; hơn 8.500 ha nuôi cá, 245 ha nuôi tôm và hàng chục lồng bè bị thiệt hại. Theo thống kê của Ban Phòng thủ dân sự tỉnh Nghệ An, các cơn bão số 3, số 5, số 10 gây thiệt hại nặng nề cho ngành nông nghiệp Nghệ An, với mức thiệt hại lên đến gần 8.000 tỷ đồng.
Những thiệt hại do thiên tai không chỉ dừng lại ở những con số hàng nghìn ha cây trồng hay hàng nghìn con gia súc bị cuốn trôi, mà đằng sau đó là nguy cơ đứt gãy kế hoạch sản xuất, ảnh hưởng nặng nề đến an ninh lương thực cũng như thu nhập của hàng chục ngàn hộ dân. Cùng với mưa lũ, rất nhiều năm Nghệ An phải đối mặt với hạn hán khốc liệt, hàng trăm ha lúa đặc biệt là lúa hè thu khô trắng. Các loại dịch hại trên cây trồng như rầy nâu, rầy lưng trắng, sâu cuốn lá vẫn là mối đe dọa thường xuyên, đòi hỏi chi phí phòng trừ và tiềm ẩn nguy cơ giảm năng suất, gây mất mùa nhiều nơi.
Nghệ An hiện có tổng đàn hơn 1 triệu con lợn, gần 800 nghìn con trâu, bò. Không chỉ lao đao vào những mùa mưa lũ, rét mướt, ngành chăn nuôi của Nghệ An còn thường xuyên phải đối mặt với các đợt bùng phát dịch bệnh nguy hiểm như dịch tả lợn châu Phi, dịch lở mồm long móng, tai xanh…, nhiều đợt dịch buộc phải tiêu hủy hàng chục nghìn con lợn, gây thiệt hại nặng nề về kinh tế và tâm lý cho người chăn nuôi.
Xuất hiện lần đầu tiên vào tháng 3/2019, đến nay bệnh dịch tả lợn châu Phi - loại bệnh truyền nhiễm rất nguy hiểm đã khiến nhiều trang trại, nhiều nông hộ lao đao, lâm vào cảnh trắng tay. Chỉ tính riêng trong 2 năm 2019 và 2020, Nghệ An đã xảy ra 569 ổ dịch, tiêu hủy 102.061 con lợn với tổng trọng lượng hơn 5.100 tấn, chiếm tới 10,5% tổng đàn lợn của tỉnh.
Sở Tài chính Nghệ An đã tham mưu UBND tỉnh trình Bộ Tài chính cấp kinh phí và thực hiện hỗ trợ chi trả 100% kinh phí cho người chăn nuôi có lợn bị bệnh phải tiêu hủy, với tổng số tiền hơn 151 tỷ đồng. Từ năm 2021 - 2024, phạm vi gây hại của bệnh tiếp tục lan rộng với 21 huyện, thành phố, thị xã bị ảnh hưởng, số lợn buộc phải tiêu hủy lên đến gần 63.200 con, Nghệ An đã phải xin hỗ trợ 132 tỷ đồng do dịch làm chết gần 3.900 tấn gia súc. Cũng trong thời gian này, bệnh viêm da nổi cục làm gần 10.000 con gia súc ốm, mắc bệnh, buộc tiêu hủy hơn 2.450 con với tổng trọng lượng 331 tấn.
Đặc biệt, bước sang năm 2025, các loại dịch bệnh động vật diễn biến phức tạp hơn, số ổ dịch tăng hơn, đặc biệt là bệnh dịch tả lợn châu Phi, một số địa phương dịch diễn biến phức tạp, dây dưa, kéo dài, có số lượng lợn mắc bệnh phải tiêu hủy nhiều như Anh Sơn, Đại Đồng, Yên Xuân, Tam Đồng… Hàng nghìn con lợn đã bị chết, buộc tiêu hủy với tổng trọng lượng hàng chục nghìn tấn, trong đó có những hộ phải tiêu hủy cả đàn lợn hàng trăm con.
Là xã vùng sâu trũng nhất của huyện Yên Thành (cũ), sản xuất lúa của xã Long Thành (hiện nay là xã Hợp Minh) thường xuyên hứng chịu lũ lụt gây mất mùa nặng. Bắt đầu tham gia bảo hiểm nông nghiệp từ chương trình thí điểm năm 2011, bước sang vụ hè thu 2012, lũ lụt đã nhấn chìm toàn bộ diện tích lúa của xã, gần 600 ha lúa chuẩn bị vào mùa gặt mất trắng. Năm đó, với 228 ha lúa bị thiệt hại, 780 hộ dân có tham gia BHNN đã được nhận hơn 2 tỷ đồng do Công ty Bảo Việt Nghệ An chi trả. Có 12,5 sào lúa bị mất trắng do lụt, gia đình ông Doãn Đinh Việt là một trong những hộ bị thiệt hại nhiều nhất xã. Được nhận tiền bảo hiểm, ông vui mừng chia sẻ: "Lần đầu tiên được nhận tiền BHNN, tôi cũng như các hộ dân khác đã thấy được lợi ích của việc tham gia bảo hiểm, cảm thấy có thể yên tâm sản xuất kể cả khi gặp rủi ro”.
Lần đầu tiên được nhận tiền BHNN, tôi cũng như các hộ dân khác đã thấy được lợi ích của việc tham gia bảo hiểm, cảm thấy có thể yên tâm sản xuất kể cả khi gặp rủi ro”.
Ông DOÃN ĐINH VIỆT - xã Hợp Minh
Dịp đó, huyện Yên Thành có 12 xã bị thiệt hại với gần 1.500 ha lúa mất trắng, trong đó hơn 2.500 ha thiệt hại từ 30-70%, và trong khó khăn, BHNN đã thực sự là “cứu cánh”, gánh đỡ đáng kể tác động của rủi ro. Ngoài Yên Thành, còn có 5 xã của huyện Quỳnh Lưu (cũ) và 3 xã của huyện Diễn Châu (cũ) bị thiệt hại nằm trong phạm vi BHNN, tổng số tiền chi trả cho dân lên đến gần 5 tỷ đồng.
Là địa phương sớm được chọn triển khai thí điểm chương trình BHNN theo chủ trương của Chính phủ, Nghệ An đã nỗ lực trong việc thực hiện, triển khai chính sách. Trong giai đoạn thí điểm (2011-2013), chương trình BHNN đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Nông dân tại các huyện tham gia thí điểm như Yên Thành, Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Đô Lương, Thanh Chương, Tương Dương (cũ) đã nhận được hơn 8 tỷ đồng tiền bồi thường bảo hiểm, trong đó, riêng bảo hiểm cây lúa là gần 6 tỷ đồng.
Ông Lê Thế Hiếu, nguyên Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Diễn Châu cho biết: Mặc dù vẫn còn nhiều vấn đề, quy định bất cập, chưa phù hợp thực tế cũng như kỳ vọng, nhưng việc chi trả bồi thường nhanh chóng, kịp thời là nguồn vốn tái sản xuất quan trọng, giúp các hộ dân chủ động phục hồi sản xuất, ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, theo ông Lê Thế Hiếu, chính sách hỗ trợ BHNN hiện chỉ áp dụng cho một số đối tượng và địa bàn cụ thể, khiến phạm vi tiếp cận của nông dân còn hạn chế, nhiều lĩnh vực người dân có nhu cầu tham gia nhưng Nhà nước chưa có chính sách hỗ trợ.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, để sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững và giảm thiểu tối đa thiệt hại, việc đẩy mạnh triển khai BHNN là một trong những giải pháp cốt lõi và cần thiết. Chỉ khi BHNN thực sự trở thành “lá chắn” tài chính cho nông dân, họ mới có thể yên tâm tái đầu tư và phát triển sản xuất, góp phần đảm bảo an ninh kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Tuy vậy, là công cụ quản lý rủi ro tài chính hiệu quả, nhưng sau giai đoạn thí điểm và khi chuyển sang áp dụng chính sách theo các Nghị định của Chính phủ (như Nghị định 58/2018/NĐ-CP và Quyết định 13/2022/QĐ-TTg), việc triển khai BHNN tại Nghệ An vẫn còn nhiều vướng mắc và chưa đạt được độ phủ rộng như mong muốn.
Chính sách hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp hiện đang được thực hiện theo Quyết định số 13/2022/QĐ-TTg ngày 9/5/2022, thời gian áp dụng đến ngày 31/12/2025. Trong đó, có 5 loại cây trồng (lúa, cao su, hồ tiêu, điều, cà phê), 3 loại vật nuôi (trâu, bò, lợn), 3 loại thủy sản (tôm thẻ, tôm sú, cá tra) được hỗ trợ tại một số địa phương.
(Còn nữa)
