Ở đâu nong nia, dần sàng...?

(Baonghean) - Với mỗi người dân quê Việt Nam, thì từ hàng ngàn năm nay không gì thân thương, gần gũi, gắn bó bằng cây tre. Lọt lòng trong ngôi nhà tre, nằm nôi tre dưới bóng mát của tre, bữa cơm hàng ngày diễn ra quanh cái chõng tre, lớn lên, bàn tay một đời gắn chặt với cái cán mai, cán cuốc, cái khuôn bừa bằng tre... thường ngày với tay vào bất cứ đồ gia dụng nào, thì y như thứ đồ đó bằng tre. Quen thuộc nhất vẫn là các vật dụng nong, nia, dần, sàng...

TIN LIÊN QUAN
Cái sàng, cái nong là vật dụng không thể thiếu trong đời sống lao động của người nông dân. Ảnh minh họa
Cái sàng, cái nong là vật dụng không thể thiếu trong đời sống lao động của người nông dân. Ảnh minh họa

Trong bài thơ “Đất nước”, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã viết:

“Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn

Cái kèo cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, dần, sàng

Đất nước có từ ngày đó”.

Cái sàng, cái nong là vật dụng không thể thiếu trong đời sống lao động của người nông dân thuở trước. Ngày xưa chỉ có sân đất, nên nong lớn dùng để phơi lúa, ngô, đậu, vừng và các loại nông sản khác. Nia nhỏ hơn nong, dùng để sảy bụi bặm, vỏ, tạp chất ra ngoài. Nong, nia được đan bằng nan ba, rất khó, vì chỉ những ai nghề mới đan và lận tròn trịa được. Nan tre đủ tuổi được phơi trên giàn bếp cả năm, mang xuống rửa sạch, vót lại ánh lên màu cánh gián bóng loáng, chắc bền... Mỗi cái nong, cái nia, cái sàng, cái dần đều là một tác phẩm nghệ thuật dưới bàn tay tài hoa của người nông dân tay lấm chân bùn!

Sàng cũng được đan bằng nan tre theo nan đôi. Có sàng thưa và sàng dày. Sàng thưa để chọn lựa những hạt ngô, đậu lớn; lọt xuống sàn là những hạt nhỏ hoặc hạt bị bể. Dùng sàng dày để sàng gạo, giữ lại những hạt gạo còn nguyên, làm cho những hạt tấm rơi xuống. Câu thành ngữ “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn” bắt nguồn từ thực tế của công việc sàng sảy ấy. “Học một sàng khôn” là học được nhiều điều khôn, nhiều điều hay, lẽ phải trong cuộc sống. Nhưng “sàng” ở đây còn có một nghĩa ẩn sâu là những điều hay, điều khôn mà mình học được, thu lượm được cần có sự chọn lựa, sự sàng lọc thì mới gọi là “học”...

Quanh cái nong, cái sàng nơi luỹ tre làng, bao câu hát, lời ca dệt nên duyên tình đôi lứa. “Đêm trăng thanh anh mới hỏi nàng/ Tre non đủ lá đan sàng được chăng? / Đan sàng thiếp cũng xin vâng/ Tre vừa đủ là non chăng hỡi chàng?”. Hoặc mượn công việc của người chăn tằm để gửi gắm tình thương sâu nặng: “Một nong tằm là năm nong kén/ Một nong kén là chín nén tơ/ Quản bao tháng đợi năm chờ/ Ai ơi dứt mối lìa tơ sao đành?”.

Những nong hạt ngô, hạt vừng, hạt lúa vàng; những nong khoai, nong sắn xắt lát được phơi khô chu đáo. Mẹ cất vào chum kín, để dành ăn dần quanh năm. Một hàng chum dựa sát tường nhà, đầy ắp ngô, khoai, lạc, đậu được lót lớp lá chuối khô dày lên trên để chống ẩm, mốc... Làm xong phận sự, những chiếc nong, chiếc nia được đưa vào dựng ngay ngắn bên hè. Những đêm trăng sáng, lũ trẻ chúng tôi mang nong ra giữa sân ngồi, có khi vừa nằm, vừa hát và thi nhau đếm sao “Một ông sao sáng/ Hai ông sáng sao...” hoặc xúm xít quanh ông, bà nghe câu chuyện “ngày xửa ngày xưa...” đầy hấp dẫn. Theo hướng chỉ tay của ông, chúng tôi ồ lên khi ông nói kia là sông Ngân Hà, kia là con vịt lội … Trăng tròn vành vạnh như chiếc nong vàng nằm phơi giữa cánh đồng mây thăm thẳm dường như cũng chung vui cùng lũ trẻ chúng tôi…

Bây giờ, rổ nhựa, rá nhựa, giỏ nhựa, thúng nhựa, dần, sàng nhựa. Rồi đôi đũa, cái thìa, cái muôi... cũng bằng nhựa, tràn ngập khắp chợ cùng quê. Cái nong tre với mấy lá cót dùng quây thóc dần vắng bóng, nhường chỗ cho hòm tôn hay những cái cót tôn. Những vật dụng bằng tre đan như cái dần, cái sàng thưa vắng dần ở các làng quê và xuất hiện đâu đó trong phim, trong hình ảnh minh hoạ, trong bảo tàng...

Lam Hồng

Tin mới

Cận cảnh cuộc sống cư dân vạn đò sông Lam ngày lũ

Cận cảnh cuộc sống cư dân vạn đò sông Lam ngày lũ

(Baonghean.vn) - Ngày thường vốn đã khó khăn, những ngày mưa lũ cuộc sống của cư dân vạn đò trên sông Lam (Nghệ An) càng bội phần gian nan, vất vả, thậm chí thường xuyên đối mặt với hiểm nguy, bất trắc. Một mái nhà bé nhỏ luôn là niềm khao khát của những người sống cảnh “nước sông, gạo chợ”.
Những điểm sáng hiếm hoi của Sông Lam Nghệ An tại vòng 17 V.League 2022

Những điểm sáng hiếm hoi của Sông Lam Nghệ An tại vòng 17 V.League 2022

(Baonghean.vn) - Trận thua 0 - 1 trước Câu lạc bộ Viettel tại vòng 17 V.League là trận thứ 5 liên tiếp đội bóng xứ Nghệ không biết đến mùi chiến thắng. Mặc dù đội nhà đã có những màn trình diễn nhợt nhạt, kém thuyết phục. Tuy nhiên, vẫn có những điểm sáng đáng ghi nhận của các cầu thủ Sông Lam Nghệ An ở trận đấu vừa qua. 
Việc cấp thiết ở Hợp tác xã Phong Toàn

Việc cấp thiết ở Hợp tác xã Phong Toàn

(Baonghean.vn) - Nhiều hộ tiểu thương và Ban quản lý Hợp tác xã Phong Toàn ở phường Hà Huy Tập (TP. Vinh) phản ánh tình trạng kinh doanh không hiệu quả và xin được giảm tiền thuế thuê đất. Tìm hiểu thực tế hoạt động của chợ Phong Toàn, cho thấy sự đìu hiu, sa sút là có thật. Bởi vậy, việc cấp thiết cần làm ngay ở Hợp tác xã Phong Toàn bên cạnh tạo sự đồng thuận trong thực hiện nghĩa vụ thuế, là việc cần năng động chuyển đổi trong kinh doanh, quản lý, đưa hợp tác xã bắt kịp xu thế thị trường, thoát khỏi tình cảnh như hiện nay.
Để sản phẩm OCOP chắp cánh cho du lịch bay lên - Bài 1: Tiềm năng, lợi thế

Để sản phẩm OCOP 'chắp cánh' cho du lịch

(Baonghean.vn) - Nghệ An có nhiều sản phẩm nông nghiệp truyền thống độc đáo, cùng với đó là những bản, làng đậm bản sắc văn hóa vùng miền, đặc trưng của từng dân tộc, tộc người. Đây chính là điều kiện thuận lợi để xây dựng, phát triển các sản phẩm OCOP góp phần tạo sản phẩm phục vụ du lịch.
Đêm thấp thỏm nơi tâm lũ Kỳ Sơn

Đêm thấp thỏm nơi tâm lũ Kỳ Sơn

(Baonghean.vn) - Ở bản Hòa Sơn, xã Tà Cạ (Kỳ Sơn), nơi chịu thiệt hại nặng nề nhất trong trận lũ quét lịch sử vào ngày 2/10 vừa qua, những hộ dân vừa bị mất nhà, mất tài sản tiếp tục trải qua một đêm thấp thỏm lo âu…
Nâng cao hiệu quả công tác an toàn vệ sinh lao động

Nghệ An: Đảm bảo an toàn vệ sinh lao động cho công nhân

(Baonghean.vn) - Xác định công tác đảm bảo an toàn vệ sinh lao động là nhiệm vụ quan trọng của tổ chức công đoàn, ngay sau khi Nghị quyết số 10c/NQ-BCH, ngày 12/01/2017 và Chỉ thị số 04/CT-TLĐ ngày 3/3/2017 của Đoàn Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam được ban hành, Liên đoàn Lao động tỉnh Nghệ An đã quan tâm, triển khai thực hiện có hiệu quả. 
Việt Nam ghi nhận ca đậu mùa khỉ, Bộ Y tế ra chỉ đạo khẩn

Việt Nam ghi nhận ca đậu mùa khỉ, Bộ Y tế ra chỉ đạo khẩn

Việt Nam đã có ca bệnh đậu mùa khỉ đầu tiên, Bộ Y tế đề nghị các địa phương đẩy mạnh việc thực hiện nghiêm giám sát dịch bệnh tại các cửa khẩu, giám sát tại các cơ sở khám chữa bệnh và giám sát dựa vào sự kiện tại cộng đồng để phát hiện sớm, ngăn chặn dịch bệnh kịp thời...
Tình đồng chí, nghĩa đồng bào trong cơn lũ dữ

Tình đồng chí, nghĩa đồng bào trong cơn lũ dữ

(Baonghean.vn) - Cơn lũ đi qua đã để lại hậu quả nặng nề đối với đồng bào vùng cao biên giới Kỳ Sơn, huyện vốn đã nghèo của cả nước nay lại càng gian nan hơn. Trong khó khăn hoạn nạn, hơn 300 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang Quân khu 4 khẩn trương có mặt giúp đỡ nhân dân khắc phục hậu quả.
Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 3/10

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 3/10

(Baonghean.vn) - Huy động lực lượng khẩn trương khắc phục hậu quả lũ ống, lũ quét ở huyện Kỳ Sơn; Toàn tỉnh vẫn còn 169 trường "đóng cửa" do ngập lụt… là những thông tin nổi bật ngày 3/10.
Đêm kinh hoàng của người dân vùng lũ quét Kỳ Sơn

Đêm kinh hoàng của người dân vùng lũ quét Kỳ Sơn

(Baonghean.vn) - Có lẽ đối với nhiều người dân tại 2 bản Hòa Sơn, Sơn Hà, xã Tà Cạ hay khối 1, thị trấn Mường Xén sẽ không bao giờ quên cái đêm mồng 1 rạng sáng mồng 2 tháng 10 kinh hoàng vừa qua. Cả một khu vực kéo dài từ khe Huồi Giảng xuống đến Quốc lộ 7A tan hoang với nhiều khối đá lớn nằm ngổn ngang, vương vãi như bị ai ném xuống...
Gian nan lội bùn, vượt nước xiết để chuyển hàng cứu trợ đến người dân vùng bị lũ quét

Gian nan lội bùn, vượt nước xiết để chuyển hàng cứu trợ đến người dân vùng bị lũ quét

(Baonghean.vn) - Trong chiều 3/10, các tổ chức, cá nhân có lòng hảo tâm đã trực tiếp đưa hàng cứu trợ đến với người dân vùng lũ tại 2 bản Sơn Hà và Hòa Sơn, xã Tà Cạ (Kỳ Sơn). Tuy nhiên, để đến với bà con, các đoàn cứu trợ rất vất vả, vì phải lội dưới nước bùn sâu và chảy xiết.