Thánh có mắt, tiền có gai

(Baonghean) - Sự kiện Di sản thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại hôm 1/12/2016 có ý nghĩa lớn đối với việc bảo tồn, phát huy các  giá trị  văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, với đặc thù là gắn liền với niềm tin tôn giáo, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu (mà hạt nhân là hát Chầu văn, hầu đồng) đang đứng trước nguy cơ bị biến tướng, ít nhiều mang màu sắc mê tín dị đoan, bị trục lợi vì mục đích cá nhân.

Trên nền tảng của tín ngưỡng thờ nữ thần, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt hình thành và phát triển mạnh mẽ. Từ thế kỷ 16, việc thực hành tín ngưỡng này trở thành một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống xã hội và tâm thức người dân.

Thánh Mẫu Liễu Hạnh được thờ cúng cùng với các vị Thánh Mẫu cai quản miền trời, núi rừng, sông nước, những nhân vật lịch sử hoặc huyền thoại có công với nước, với dân thường được phối thờ ở các đền theo đạo Mẫu.

Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt - mà hạt nhân là nghi thức hát văn hầu đồng, là sự hỗn dung giữa tôn giáo bản địa của người Việt và một số yếu tố du nhập từ các tôn giáo bên ngoài như Đạo giáo, Phật giáo.

Các Thánh Mẫu, các vị thần trong điện thần Tam phủ có nguồn gốc không chỉ của người Kinh, mà còn của các dân tộc thiểu số như Mường, Tày, Nùng, Dao... thể hiện sự giao lưu văn hóa, mối quan hệ bình đẳng, gắn bó mật thiết giữa các dân tộc ở Việt Nam. 

Nghi lễ hầu đồng ở đền Ông Hoàng Mười.
Nghi lễ hầu đồng ở đền Ông Hoàng Mười. Ảnh minh họa: Thanh Sơn

Thông qua việc kết hợp một cách nghệ thuật các yếu tố văn hóa dân gian như trang phục, âm nhạc, hát chầu văn, múa, diễn xướng dân gian trong lên đồng và lễ hội, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ như một “bảo tàng sống” lưu giữ lịch sử, di sản và bản sắc văn hóa của người Việt.

Vì vậy, một khi chính thức được công nhận là Di sản phi vật thể của quốc gia và quốc tế, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ sẽ có cơ hội được nhìn nhận, đánh giá đúng giá trị.

Tuy nhiên, nỗi lo của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa và dư luận xã hội về sự biến tướng của loại hình sinh hoạt tín ngưỡng này không phải là không có lý, khi gần đây, hoạt động hầu đồng, dâng thánh diễn ra tràn lan khắp các đền to phủ lớn với những biểu hiện thương mại hóa, mê tín dị đoan.  

 Diễn xướng hầu đồng đặc sắc tại lễ hội đền.
Diễn xướng hầu đồng đặc sắc tại lễ hội đền.
Người hầu đồng bây giờ không phải ai cũng có “căn đồng số lính", mà nhiều khi, có tiền sắm lễ là ra hầu đồng.Người hám danh, kẻ muốn giàu sang cũng ra hầu đồng để cầu quan chức, tài lộc.

Thậm chí người chẳng làm sao chỉ muốn khoe mình lắm của nhiều tiền, lễ hay múa giỏi, cũng hầu đồng ở đền to, phủ lớn để được mượn tay thánh thần vung tiền phát lộc trong một phút lãng đãng khói hương giữa tiếng nhạc lời ca khi rộn rã, khi dặt dìu của các cung văn. 

Cái đó dân gian gọi là đồng đua, đồng đú. Tức là thấy người ta đi hầu, mình có tiền, cũng ra hầu, chỉ đơn giản là để giải tỏa những dồn nén trong cuộc sống, được thể hiện mình biết chơi.  

Không có tín ngưỡng, tôn giáo nào dạy con người làm điều xấu. Chỉ có con người lợi dụng nó cho những mục tiêu xấu xa mà thôi.

Vì vậy, việc công nhận Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu là di sản văn hóa phi vật thể đặt ra nhiều vấn đề về công tác quản lý, phát huy văn hóa truyền thống, về quyền tự do tín ngưỡng của công dân.

Ranh giới mong manh giữa nghi thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu (hát văn hầu đồng) với hoạt động mê tín dị đoan, khuyến khích đại chúng say sưa trong một niềm tin siêu thực vào thánh thần có thể biến một bộ phận không nhỏ người dân thành kẻ mê muội, không tin vào thực tại mà chỉ cầu mong vào sự xin xỏ, hối lộ thánh thần.  

Vì vậy, việc vinh danh các giá trị văn hóa dân gian liên quan đến tín ngưỡng tôn giáo nếu không có sự ứng xử phù hợp, rất dễ bị lợi dụng trở thành mê tín dị đoan. 

"Đồng tiền có gai, mà Thánh thì có mắt". Nghi thức hầu đồng có thực sự là thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu hay bị biến tướng thành hoạt động mê tín dị đoan, nơi để các ông đồng, bà cốt mượn hơi thánh thần lòe bịp thiên hạ nhằm hại người lợi mình! Tất cả đều bắt đầu từ cái tâm của mỗi con người.

Vân Thiêng

Tin mới

"Chặn từ gốc, phát hiện từ sớm, xử lý từ đầu'

"Chặn từ gốc, phát hiện từ sớm, xử lý từ đầu'

(Baonghean.vn) -  Những năm qua, công tác phòng, chống tham nhũng được tỉnh Nghệ An quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện đồng bộ theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng. Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản triển khai thực hiện các chỉ thị, nghị quyết, kết luận của cấp trên về công tác này. Qua đó, ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, nhằm xây dựng chỉnh đốn Đảng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả của chính quyền Nhà nước.
Trưởng Ban Nội chính Trung ương: 'Chưa bao giờ chúng ta xử lý nghiêm minh nhiều cán bộ cấp cao như vừa qua'

Trưởng Ban Nội chính Trung ương: 'Chưa bao giờ chúng ta xử lý nghiêm minh nhiều cán bộ cấp cao như vừa qua'

Sự quyết tâm, quyết liệt đó thể hiện thời gian vừa qua đã kiên quyết xử lý 170 cán bộ diện Trung ương quản lý, trong đó có 37 cán bộ cấp cao bị xử lý hình sự, có cả Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Bộ trưởng, Thứ trưởng, tướng lĩnh trong lực lượng vũ trang.
Anh Sơn phát triển công nghiệp nhanh, bền vững

Anh Sơn phát triển công nghiệp nhanh, bền vững

(Baonghean.vn) - 6 tháng đầu năm 2022, giá trị sản xuất ngành Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn huyện Anh Sơn tăng gần 10% so với cùng kỳ bất chấp những khó khăn khách quan và chủ quan. Đặc biệt, có nhiều sản phẩm công nghiệp chủ lực tạo được thương hiệu, giá trị cao trên thị trường.
 G7 bế mạc với nỗi lo bao trùm về cuộc chiến tại Ukraine

G7 bế mạc với nỗi lo bao trùm về cuộc chiến tại Ukraine

Mặc dù mời 5 quốc gia khách mời từ châu Á, châu Phi và Nam Mỹ đến Thượng đỉnh G7 để thảo luận về nhiều chủ đề quan trọng như môi trường, y tế, an ninh lương thực nhưng cuộc chiến tại Ukraine vẫn chiếm mối quan tâm áp đảo tại Thượng đỉnh G7 vừa kết thúc chiều 28/6 sau 3 ngày làm việc tại Đức.
Cửa Lò

Doanh nghiệp kỳ vọng lớn vào Diễn đàn Liên kết phát triển du lịch giữa Nghệ An – Hà Nội – Thành phố Hồ Chí Minh

(Baonghean.vn) -  Trước thềm Diễn đàn liên kết phát triển du lịch giữa thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Nghệ An và các tỉnh Bắc Trung Bộ mở rộng năm 2022, cộng đồng doanh nghiệp du lịch ở Nghệ An đã gửi gắm mong muốn, kỳ vọng về sự mở rộng hợp tác và phát triển bền vững.
Chấn chỉnh đạo đức công vụ, cải thiện môi trường đầu tư - Bài 3

Chấn chỉnh đạo đức công vụ, cải thiện môi trường đầu tư - Bài 3: Kiến nghị, giải pháp nâng chất lượng thực thi công vụ

(Baonghean.vn) - Đại diện nhà đầu tư, lãnh đạo các sở, ngành, địa phương, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh nêu những kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; góp phần đẩy mạnh công tác cải cách hành chính, cải thiện môi trường thu hút đầu tư.
Quang Hải

Quang Hải đến Pau FC của Pháp sáng nay 29/6 ; ĐT U19 Việt Nam lên đường sang Indonesia dự giải U19 Đông Nam Á

(Baonghean.vn) - Tiền vệ Nguyễn Quang Hải đã tới Pháp sau hành trình kéo dài gần 2 ngày. Anh sẽ có buổi kiểm tra y tế tại Pau FC vào hôm nay (29/6);  ĐT U19 Việt Nam lên đường sang Indonesia dự giải U19 Đông Nam Á năm 2022 vào chiều tối 28/6. Tuy nhiên, vì nhiều lý do nên lực lượng của đội đã không thể có những cầu thủ trẻ tốt nhất.
chống hạn

Nông dân 'thủ phủ' rau màu ở Nghệ An căng mình chống hạn

(Baonghean.vn) - Vùng bãi ngang ở huyện Quỳnh Lưu là nơi trọng điểm về sản xuất rau màu hàng hóa lớn nhất  Nghệ An. Thời tiết nắng nóng gay gắt đã làm ảnh hưởng đến cây trồng, thậm chí có nhiều diện tích rau màu bị khô cháy. Nhằm hạn chế thiệt hại do thời tiết gây ra, nông dân các địa phương đang tập trung chăm sóc, bảo vệ.
Đức 'đi ngược chiều gió' với chính mình để hồi sinh nhiệt điện than thoát khí đốt Nga

Đức 'đi ngược chiều gió' với chính mình để hồi sinh nhiệt điện than thoát khí đốt Nga

(Baonghean.vn) - Từng đưa ra cam kết theo đuổi chính sách năng lượng xanh, thế nhưng, giờ đây Đức dường như lại đi “ngược chiều gió” với chính mình. Đức đang phải vật lộn để lấp đầy các địa điểm lưu trữ khí đốt, kể từ khi Nga siết nguồn cung. Một trong số các giải pháp khả thi mà Berlin sẽ theo đuổi, chính là khởi động lại các nhà máy nhiệt điện than, dù có thể tác động nặng nề lên nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu.
Người lao động "quay quắt" trong nắng nóng

Người lao động "quay quắt" trong nắng nóng

(Baonghean.vn) -  Những ngày này, trên địa bàn tỉnh Nghệ An trời nắng như đổ lửa. Nền nhiệt cao, cộng với hiệu ứng gió Lào càng khiến cho cái nóng trở nên quay quắt. Nắng nóng đỉnh điểm, những người lao động ngoài trời lại vất vả gấp đôi, gấp ba ngày thường.
Thông tin nổi bật ngày 28/6

Nghệ An: Thông tin nổi bật ngày 28/6

(Baonghean.vn) - Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An thẩm tra các báo cáo, dự thảo nghị quyết trình Kỳ họp thứ 7; Đảng ủy Quân sự tỉnh Nghệ An ra nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ 6 tháng cuối năm; Các ngành Khối Nội chính cho ý kiến về tình hình xử lý các vụ việc, vụ án; Ngư dân Nghệ An mưu sinh cực nhọc dưới nắng nóng 40 độ C... là những thông tin nổi bật ngày 28/6.
Lớp 10

Nghệ An: Khó dự đoán điểm chuẩn lớp 10

(Baonghean.vn) - Điểm thi lớp 10 là căn cứ để các trường THPT xét tuyển đầu vào. Năm nay, do số lượng học sinh đăng ký dự thi ở các trường đều tăng nên mức điểm chuẩn của các nhà trường cũng có nhiều sự điều chỉnh so với năm học trước.
Đảng ủy Quân sự tỉnh Nghệ An ra nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2022

Đảng ủy Quân sự tỉnh Nghệ An ra nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2022

(Baonghean.vn) - Chiều 28/6, tại thành phố Vinh, Đảng ủy Quân sự tỉnh Nghệ An tổ chức Hội nghị ra nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2022. Đồng chí Thái Thanh Quý - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh, Chủ tịch HĐND tỉnh, Bí thư Đảng ủy Quân sự tỉnh chủ trì.
Đoàn công tác Bộ Tài chính làm việc với Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai - tìm kiếm cứu nạn tỉnh và phòng thủ dân sự Nghệ An

Đoàn công tác Bộ Tài chính làm việc với Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai - tìm kiếm cứu nạn tỉnh và phòng thủ dân sự Nghệ An

(Baonghean.vn) - Sáng 28/6, đoàn công tác của Bộ Tài chính đã có buổi làm việc với Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai - tìm kiếm cứu nạn và phòng thủ dân sự tỉnh, đồng thời đi kiểm tra một số địa điểm bị thiệt hại do thiên tai gây ra trên địa bàn huyện Hưng Nguyên.